In zijn roman Austerlitz wandelt de hoofdpersoon al op de eerste pagina door Antwerpen en - niet ver van het monumentale station naast de dierentuin - door de oude buurt, de Jeruz­alemstraat, de Nachtegaalstraat, de Pelikaanstra­at en de Paradijsstraat.

 Vannacht stierf mijn verre tante (87) die sinds jaar en dag het Middeleeuwse huis 'De koning Achab' op de hoek van de Katten­straat en de Paradijsstraat bewoonde. Ze tekende portretten die leken, maakte viltsculpturen en sneed poppen van Antwerpse figuren - hoeren met korte rokjes en streepkousen die ze zelf maakte. Haar bushalte met een wachtende, geheel aangeklede familie Flodder is een meester­werkje.

 Sebald liep hier langs. Misschien zag hij haar bezig.

 Kijkend naar de foto's van Frank van der Salm zwenk ik van de film Metropolis naar wat ik zag van het Sjanghai van nu. Architectuur is een steeds vreemder vak als technisch vrijwel alles kan. Een krabbel, een schetsje wordt werkelijkheid, zoals ik bijna dagelijks zie als ik langs de plastic badkuip fiets die Benthem Crouwel op het Amsterdamse Stedelijk hebben gezet.

 Niemand zei 'doe maar niet dit' en dus werd dit beleid en beleid verandert niet omdat dat gezichtsverlies met zich zou brengen. Het schetsboekje heeft het overgenomen van de gekoesterde traditie. Waarom werd waarom niet. In die wereld beweegt zich Frank van der Salm met zijn technische camera. Fotografisch verslaggever. Zijn onderwerp is de vooruitgang - al dan niet tussen aanhalingstekens: de nieuwe stadsgebieden in opkomende economieën, in Azië, de Verenigde Staten en Zuid‑Europa. Waar zit het ongemak in die overwoekering met identieke torenflats in China? Of is iedereen allang blij?

Morgen na 22.00 in de Avonden meer.   

 Vernoemd naar deze veelduidige foto. Frank vertelde me vanmiddag dat hij in Zuid-Korea is gemaakt, van een ja wat.. Een toegang tot wat liften zouden kunnen zijn. Maar net zo goed de luchtsluis van een ruimteschip, fantaseerde ik. 'Startrek', ging hij door. Wie daar binnen­gaat zit met een druk op de knop in het jaar 3012.  Maar dan... hier komt de volgende dimensie: het jaar 3012 zoals dat dertig jaar geleden gedacht werd. Er zijn immers zo veel jaren 3012! Zo veel als er hedens zijn. Naar welk 3012 zou ik willen?  

 Zo speelt Frank van der Salm met de tijd. Door zijn keuze van locaties - veel leegstaand modern Spanje - maar ook door het fotomateriaal dat hij gebruikt. De vergroting van een foto van een balkon in een flatgebouw krijgt korrelige contouren, wordt daardoor schilderachtig. Een appartementen­gebouw, neer­gezet in een nachtelijk park verstrakt zo dat het ongeloof­waardig wordt. En alleen graffiti het nog kunnen redden van volledig oplossen in lucht.

 Spanje staat leeg. En wordt een Eldorado voor kunstenaars.

 Willem Brakman heeft de wereld altijd herschapen naar zijn even­beeld. In het gezicht van de dood, schiep hij zijn hiernamaals. De wereld als wil en voorstelling, in een kijkdoos. Wat hier gebeurt is niet af. Zoals Kafka's Amerika niet af is omdat het continent met elke stap van Karl Rossmann groter wordt.

 Zo heeft Willem van jongsaf de dood de buurt, het huis zien binnenkomen; zijn grootvader, een buurvrouw. Huizen, winkels, de Julianake­rk waar men tenslotte wordt uitgedragen. Het riekt er. En zeg nu zelf, de dood is overal, kijk om je heen. Of lees zijn roman Inferno. Een compleet ingericht en gestoffeerd hier­namaals, per bus berei­kbaar, zij het enkele reis.

 Een heilige vrees, tegelijk met de wil te doorgronden. Starend in het duister doet hij juist dat. Hij reikt en reikt. En daar ontstaat zijn andere wereld. Maar weet dan wel, dit boek is zonder eind, het kan nooit voltooid worden.