Leven? Of theater?

 In de titel zit het. Charlotte Salomon ‑ nu in het Joods Historisch ‑ stelde zich tegen het leven teweer met een eigen tragikomis­che versie van haar lot.

 Een familie met veel zelfmoorden ‑ oa. haar moeder ‑ een grootvader die haar misbruikte en een verhouding met de zangpedagoog Daberlohn die tegelijk de minnaar van haar stiefmoeder is. Hoe red je je hieruit? Charlotte Salomon sloeg aan het maken van gouaches, in Zuid‑Frankrijk waarheen ze gevlucht was voor de Nazi's. Zo ontstond haar getekende en geschreven levensgeschiedenis. Met de muziek die ze al werkend neuriede en die je erbij moet denken.

 De toon in de meer dan 1000 pagina's tekeningen en tekst blijft merkwaardig licht. Maar de feiten liegen er niet om. Het wonderlijke van 'Leven? Of theater?' is dat het gisteren getekend had kunnen zijn. Afgezien dan van de ‑ schaarse ‑  verwijzingen naar het Derde Rijk.

 De teken- of schilderstijl van de gouaches heeft veel van Matisse, maar doet daarbij in de combinatie met tekst soms denken aan nazaten als Jules Feiffer of Claire Bretécher. De dialoogteksten blijven droog.

 Charlotte heeft een klavertje vier geplukt voor Daberlohn en zegt: 'Dit heb ik voor hem geplukt. Men zegt dat het geluk brengt.' Dan mag hij een tekening uitkiezen. Hij kiest er twee, maar krijgt alleen 'De wei met de gele boterbloemen.' Hij wil ook de andere. Charlotte zegt: 'Nee, ik geef u alleen deze.'

 Daberlohn: 'Ik zou ook graag 'De dood en het meisje' willen hebben. Dat zijn wij met z'n tweeën.'