Schapenvacht

 Toen ik na een nacht in z'n Normandische kusthuis in Ault aan Thom Mercuur vroeg waarom de zee 's nachts licht geeft, zei hij 'De zee zuigt het licht overdag op en straalt het 's nachts weer uit'.

 De beroemde Finse architect Juhani Pallasmaa zegt dat zintuigen voortdurend gezamenlijk opereren. Als je ziet hoor en ruik je tegelijk ook. Hij wilde niet meer een uitsluitend visuele architec­tuur maar gebouwen voor alle zintuigen en schreef 'De ogen van de huid'. Alle zintuigen, oog, oor, neus etc. zijn immers gespecialiseerde stukjes huid. Aan hem dacht ik bij 'Eiland' van Dorien Dijkhuis, in de nieuwe Extaze:

 ik stond een avond op de steiger van het eiland/ achter me gleed de veerboot terug de nacht in/ een verlichte zaal waar mensen waren/ de nacht was donkergroen

 op de dijk graasden schapen het zilveren gras/ hun vacht hield de dag nog vast, als zeilen bij zonsondergang/ voor me ademde het bos, daarachter sliep het dorp/ ik wist dat er ergens een bed was

 ik dacht aan jou, hoe jij niet hier bij mij was/ maar ergens ver weg een boek las, in de kroeg zat/ lachte, sliep, misschie­n/ aan mij dacht

 dat ik juist daarom het zilver zag, het donkergroen/ de adem van het bos, het flakkerend verlangen/ in een schapenvacht

Maria Lassnig (1)

 Van Juhani Pallasmaa leerde ik dat de zintuigen aan samenspel doen. Al­lereerst zijn ze in de evolutie begonnen als verfijningen van een stukje huid. Het oog, het oor, de neus, de mond, de tastzin, het zijn gespecialiseerde delen van de huid.

 Pallasmaa, die een handboek voor architectuurstudenten schreef (‘Eyes of the skin’) pleitte voor gebouwen die niet alleen het oog behagen. Maar wat te denken van de beeldende kunst? Zou daar het monopolie van het oog te doorbreken zijn? Er is veel geprobeerd, weinig gelukt.

 Vandaag schreef Janneke Wesseling in het NRC over de 94-jarige Weense Maria Lassnig: 'Schilderen met gesloten ogen'. Ze exposeert in het Museum Dhondt-Dhaenens in Deurle bij Gent. Lassnig schildert wat ze noemt lichaamsgevoel. In een inter­view zei ze hoe het begon: 'Ik zat in een stoel en voelde hoe die tegen me aan dr­ukte. De sensatie van het zitten. Daar con­centreer ik me op terwijl ik teken. Moeilijk. Een zittend achterwerk niet tekenen omdat je weet hoe het eruit ziet, maar het gevoel van een zittend achterwerk.'

 En zo probeert ze de geheimen achter dagelijkse lichaamsroutine te schilderen: zitten, staan, liggen. Ik moet naar Deurle.

Juhani Pallasmaa

 Schreef het klassieke The eyes of the skin. Waaruit je kunt leren dat alle zintuigen voortdurend op elkaar inwerken, met elkaar samenwerken.

 Het kan geen kwaad je te realiseren dat je ogen, je oren en je neus gespecialiseerde onderdelen van je huid zijn. Wie iets hoort zal daardoor tegelijk van alles zien en voelen, en ander­som, enzovoorts. De Finse architect Juhani Pallasmaa heeft z'n architectuur op dit inzicht gebouwd.

 Wij zijn nogal eenzijdig visueel inges­teld, zo bouwen we ook. Maar wonen of werken we er eenmaal, dan komen we er achter dat we veel van onszelf veronachtz­a­amd hebben. Huizen moeten ook tastbaar zijn, moeten aangenaam klinke­n en ruiken. Daar wordt aan de tekentafels nog steeds nauwelijks bij stilgestaan. Pallasmaa heeft als docent en met zijn boeken (ook: The Thinking Hand) veel invloed gehad op architecten en kunstenaars.

 Op dinsdag 24 april komt hij praten over 'Biophilic Future, cultuur, schoo­nheid en de menselijke natuur' in Stroom, Den Haag. Ik ga hem zien, horen en wieweet ruiken.