de Vlaamse dichter Paul Snoek (1933-1981)
Alfred Schaffer

Tirade

Bedreigd worden ze, de literaire tijdschriften. Tirade overbrugt de tijd tussen de nummers met amusante blogs op de website.

Laatstelijk door Alfred Schaffer, die terug is naar Zuid-Afrika en daar weer doceert aan de universiteit van Stellenbosch, net als in de tijd dat ik hem wekelijks aan de lijn kreeg als correspondent van de Avonden:

(...) 'Volgens mij zijn de examens redelijk gegaan. Het laatste examenonderdeel betrof drie vragen bij een gedicht. Bij het uitstelexamen ging het om 'Tweede man' van Nachoem Wijnberg, bij het reguliere examen om Paul Snoeks 'Een zwemmer is een ruiter'. 
Waarom zou de dichter in de titel een vergelijking maken tussen "zwemmen" en "paardrijden"?' luidde de derde en laatste vraag. 
"Iemand wat perdry is mal oor perde, soos die swemmer mal is oor swem." Schreef iemand, waarschijnlijk in tijdnood gekomen. Geen speld tussen te krijgen. Een zwemmer is een ruiter:

Zwemmen is losbandig slapen in spartelend water, 
is liefhebben met elke nog bruikbare porie, 
is eindeloos vrij zijn en inwendig zegevieren.
En zwemmen is de eenzaamheid betasten met vingers, 
is met armen en benen aloude geheimen vertellen 
aan het altijd allesbegrijpende water.
Ik moet bekennen dat ik gek ben van water. 
Want in het water adem ik water 
word ik een schepper die zijn schepping omhelst, 
en in het water kan men nooit geheel alleen zijn 
en toch nog eenzaam blijven.
Zwemmen is een beetje bijna heilig zijn. 
 

in 2007 in de tuin..
deze niet

In Memoriam Rudy Kousbroek (2)

Onze grootste essayist sinds Multatuli is gestorven.Iemand die je las en leest om z'n mening. Omdat die mening altijd gebaseerd was op inzicht en feitenkennis.

En dan, de Zingende Honden. Ik kon hem vertellen hoe het wonder - eind jaren '40 - tot stand kwam: je neemt talloze hondenblafjes op, op magnetofoonband. Je rangschikt ze op toonhoogte.
Daarna monteer je de blafjes op de plaats van de muzieknoten. Tenslotte draai je het resultaat af en laat een muzikant of een orkestje meespelen.
En dat geheel leg je dan weer vast.    
Wat ons allebei het meest bleef verbazen was de ontroering die het resultaat - steeds weer - bij ons teweegbracht. 
En wat ik zag was hoe in de Zingende honden heel de Rudy Kousbroek-thematiek samenkwam: Poëzie en techniek reikten elkaar de hand.. Mens en Machine.. En dan: de zo merkwaardige, maar niet te stuiten menselijke ontroering om dieren.

De grote strijd die Rudy Kousbroek onafgebroken heeft geleverd was die met de 'de ongecijferdheid'.
In zijn woorden: 'De zwakte van onze samenleving is het mislukken, in zekere zin, van de wetenschappelijke revolutie - te veel mensen begrijpen eenvoudig niet wat wetenschap is en hebben geen idee van de manier van denken die eraan ten grondslag ligt.'
Die strijd is nog maar net begonnen.
En waar is de nieuwe Rudy Kousbroek die we nu zo nodig hebben?
Iemand die poëzie en natuurwetenschappen beide kent, en die ze met elkaar weet te verzoenen?

Morgen na 20.00 is hij te horen de Avonden.
 

I.M. Rudy Kousbroek
Beluister fragment
de egels van Steiff, sinds 1951
vanavond voor het Kurhaus van Wiesbaden, het beeld is Schiller

Wiesbaden

‘Igel Mecki, seine Frau Micki und ihre kinder Macki und Mucki, seit 1951’, in een étalage in Wiesbaden. Een oude badplaats waar Kerst heerst zoals dat alleen in Duitsland kan.

De Steiff-egels uit Neurenberg. Die van 28 centimeter hoogte kosten nu 130 euro het stuk, die van 150 cm 299 het stuk.
Ik ken ze  van hun begin. Het zijn vrijwel onaanraakbare dieren. Niet omdat ze prikken, maar door het merkwaardige gummi (een ander woord weet ik niet) waarvan ze gemaakt zijn. Hooguit geschikt om ergens neer te zetten.

Kerstmis in Duitsland. Het begon vanmiddag met de berijpte bossen van de Hunsrück (daar waar de serie Heimat werd opgenomen) en het eindigt vanavond op het schaatsbaantje voor het Kurhaus waar Multatuli nog gegokt heeft. In  1866 vluchtte hij naar het Rijnland, omdat in Nederland een strafzaak tegen hem liep. Hij werd daar correspondent voor de Opregte Haarlemmer Courant. Het was het zijn taak regelmatig te rapporteren wat de kranten in Duitsland te melden hadden, maar omdat hij graag zelf iets vertelde verzon hij een krant, de Mainzer Beobachter, die hij veel citeerde. Oa. over het gokken in Wiesbaden.

 

Tags: 

Portret

 Vrijdag wordt 'De schaduw van de fotograaf' van Hans Rooseboom, conservator fotografie bij het Rijksmuseum gepresenteerd. In dat boek worden de eerste vijftig jaren van 'een nieuw beroep' geschetst (1839-1889). Wie waren de fotografen? En, wie waren hun klanten.

 In de jaren '60 en '70 al ontstond er een levendige handel in portretten van beroemdheden. Zo werd Hans Christian Andersen tijdens zijn bezoek aan ons land in 1866 veel gefotografeerd, hij schreef daar ook over. Maar niet iedereen viel het op de foto moeten licht. Multatuli's fotogeschiedenis (er bestaan er acht) is een reeks van rampen en tegenslagen. Hij - altijd op zwart zaad - hoopte wat te verdienen met de verkoop van portretten aan z'n fans, maar dat liep steeds mis. Hij schreef z'n uitgever: 'Kerel 't zit hem niet dat ik niet poseeren wil, maar... ik kán niet. Uren voor dat ik uitga beginnen m'n oogleden al te trillen, en - lach er niet om, 't is zoo - als ik 's morgens wakker word met het idee, straks naar den fotograaf te gaan, vomeer ik [geef ik over]. Dat is alles geen tegenzin (dien ik overwinnen moet, o zeker!) maar een fysisch gebrek.'Hij ziet er inderdaad soms 'norsch' en 'izegrimmig' uit. Tenslotte verzucht hij: 'Ik betwijfel zeer of ik er ooit weer toe kom zoo'n machine aantekyken.' Later meer.

het monument, vlak voor de autovrije zondag. 'gesmoord'?
Saskia Pieterse ziet uit op het binnenplaatsje van het Multatulihuis.

Over Multatuli (4)

Toen Multatuli de schrijver vergeleek met de hoer had hij het wel degelijk over zich zelf, meent Saskia Pieterse.

Ik herinnerde me hoe Arnon Grunberg die vergelijking ook maakte, een jaar of twee terug. Waarop Saskia - lezeres van Arnons weblog - de ernst waarmee beide schrijvers hun vak beoefenen vergeleek. De manier ook waarop ze in schijn alles over zichzelf lijken te onthullen en tegelijk weer verhullen. Ik zal Arnon morgen vragen naar Multatuli. Hoe kun je schrijver zijn zonder de onderbuik van de ingedutte natie te kietelen. Multatuli lijkt voorlopig de grotere rebel. Ook al door de manier waarop hij het medium boek openbreekt, door fictie en non-fictie te vermengen, alle mogelijke vormen te gebruiken en ook reacties en reflectie te incorporeren. Oprechtheid, spontaniteit. Hoever kom je ermee? Woutertje Pieterse wordt gesmoord door zijn omgeving, zoals Multatuli door zijn lezers. Hij ontving weinig steunbetuigingen: 'Huilen om Wouter? Huil dan ook om mij.'Er zijn nauwelijks recensies verschenen op de Ideën.Luister morgenavond na 21.00.

Tags: 
Saskia Pieterse
Beluister fragment
geboortehuis, nu museum, aan de Korsjespoortsteeg

Over Multatuli (3)

Multatuli liep langs de randjes van het schrijven. Alle conventies stonden bij hem steeds op losse schroeven. De verteller en zijn hoofdfiguur als eersten, dan het verschijnsel roman, het schrijven zelf, het schrijver zijn. Dus, voor zoiets simpels als een datering draaide ie z'n hand niet om. Wanneer leefde Woutertje Pieterse?

'Het jaar weet ik niet. Daar ge er belang in stelt, lezer, het tydstip te weten waarop de geschiedenis die ik u verhalen wil aanvangt, zal ik een paar punten aangeven als jalons. M'n moeder klaagde over de duurte van levensmiddelen en brandstof. 't Moet dus geweest zijn vóór de ontdekking der staathuishoudkunde. Onze meid was getrouwd met den barbiersknecht die maar één been had. "Dat was zoo zuinig, meende de ziel, om 't schoeisel." Daaruit zou men nu weer besluiten dat de staathuishoudkunde wèl uitgevonden was.'ps. 't Verhaal speelt zo tussen 1780 en 1830, schrijft Saskia Pieterse

Tags: 

Over Multatuli (2)

'De buik van de lezer' van Saskia Pieterse had ook 'De buik van de schrijver' kunnen heten.

Multatuli was een magere man met een gevoelige maag. Vooral van literatuur werd hij vaak onwel. Letterlijk. 'Hij bracht literatuur consequent in verband met overdadige hoeveelheden suiker,' legt Saskia uit, 'zijn eigen werk niet uitgezonderd.' In dit stukje vergelijkt hij romans met gebak:'Ik woon by 'n banketbakker.Ik eet nooit van die dingen, zei de juffrouw, en wees op de taartjes, want u begrypt m'nheer, als men 't zelf maakt, en zo altijd daarby is, en die dingen altyd zoo voor z'n oogen en onder den neus heeft, dan begrypt u... niet waar m'nheer... ik eet liever ham... maar van die dingen eet ik nooit, weet u?Ik zei dat ik 't wist, en ging naar-boven. Daarop schreef ik: 't is me onmogelyk 'n roman te lezen. Ik eet liever ham, net als de juffrouw.'

Tags: 

Over Multatuli (1)

'De buik van de lezer', zo heet het proefschrift waarop Saskia Pieterse vrijdag promoveert. Ondertitel: 'Over spreken en schrijven in Multatuli's Ideën.' Want zo schreef hij dat woord. Over de Max Havelaar is veel geschreven, maar gek genoeg is dit het eerste boek over de Ideën (1862-1879). Eigenlijk een heel modern geschrift, oorspronkelijk bedoeld als tijdschrift en daarna verschenen in zeven delen.

Een stapel verhalen, aforismen, polemieken en wat niet al. Bijna elke tekstvorm komt erin voor. Onderling zijn de stukken verbonden door verwijzingen, zodat je gaat denken aan links op een website. Ook al doordat de lezer voortdurend in het betoog getrokken wordt. Daar horen ook overwegingen over de schrijver als kleine zelfstandige bij. In de verte hoor je het woord 'passie' al aankomen: 'Koop, publiek, koop, er zijn aandoeningen te krygen voor wat geld! Ik heb de macht u te streelen en te kittelen, tot ge zoo gek wordt dat ge den prys uwer koffi vergeet, gy die anders zoo hard zyt van huid, dat de zweep er van kermt!' (Minnebrieven, 1861).Maandag is Saskia te horen in de Avonden.

Tags: 
Bernhard Christiansen

Oerol

Het is bijna zover, op Terschelling gaat Oerol van start. Goed nieuws voor de fans is dat Bernhard Christiansens 'Multatuli hoort u mij?' er ook wordt uitgevoerd, de spiritistische seance die vorig jaar in Utrecht in première ging. Bernhard Christiansen praat met dode schrijvers.

Dat kan omdat hun stemmen bewaard zijn. Zo krijgt hij onder meer antwoord van Gerard Reve, Multatuli, W.F. Hermans en Annie M.G.Schmidt. Hoe ervaren zij de dood, hoe kijken ze terug op hun leven op aarde?Locatie: Under de Wettertour. Data: 16 t/m 23 juni om 20.30 uur en 23.00 uur. Kaarten op het festivalterrein De Westerkeyn op Terschelling.Ook Hagar Peeters, Alexis de Roode en Caroline Kramer zullen enkele dagen verschijnen in het bos, naast de dode schrijvers.

Pagina's