Doden sta op!
maandag 14 oktober 2019 - 13:22
In zijn verzameling van '500 historische oneliners' van Paul Claes vond ik 'Debout les morts!', een citaat uit de 'Echo de Paris' van 18 november 1915, tekst van een Franse adjudant vanuit een met lijken gevulde loopgraaf bij Verdun.
Hij sommeerde zijn regiment de tegenaanval in te zetten. Ik ben een keer vanuit het Maasdal afgeslagen richting het Ossuaire de Douaumont', wellicht het grootst knekelhuis ter wereld. Wat me overkwam was alleszeggend: naarmate de weg iets bergop ging werd ik omringd door doden. Ze zijn daar overal om je heen. En ik kreeg het zo benauwd dat ik moest omkeren.
In het Ossuaire zelf, dat beenderenpakhuis, ben ik dus nooit geweest.
Door de stad Verdun met zijn griezelarchitectuur reed ik snel heen. Op sommige plekken kun je beter niet zijn.
Ik eindigde bij het ondergrondse kanaal, bezuiden Commercy, waarlangs geschut en munitie werd aangevoerd. Door schuiten met een electrische bovenleiding. Het functioneert nog steeds, nu voor groente.
Celine is daar, nog steeds.
RSS