Trümmer

 Als kind was ik in Keulen, Hannover, ken het puin. Niet voor niets komen in de serie Heimat alleen dorpen op de Hunsrück voor. De naburige stad Koblenz, die ik in 1953 zag, met z'n board-en-golfpl­aat behuizingen tussen slatuintjes, midden in het centrum, het zonnige puin van Koblenz was weg. Het Koblenz van 1946 als décor nabouwen? Onmogelijk.

 Düsseldorf dan: in het laatste oorlogsjaar mikten de Engelse bombardementen vooral op woonwijken 'om de moraal te breken'. De winter van '46-'47 was uitzonderlijk stre­ng. Bij gebrek aan brandstof en voedsel stierven velen. De nazi-Gauleiter van de stad wilde in april 1945 een 'strategie der verschroeide aarde' toepassen en de gehele bevolking ontruimen, maar de stad was al omsingeld. In 1939 woonden er 550.000 mensen in Düssseldorf, in 1945 nog 185.000. Er vielen 5858 doden onder de bevolking. Van de huizen en gebouwen bleef 7% onbeschadigd, maar in Keulen, Essen of Duisburg was het erger.