Hans Fallada (2)

 Wat het betekent een gewetensvolle Duitser te zijn, in 1946. Begrijpen dat je land, de mensen om je heen, geen bestaansrecht meer hebben. Daarover gaat het hier. En jijzelf? Moreel geen poot om op te staan. Je bent een Duitser, zoals iedereen, maar dat is geen excuus.

 Zelfmoord. Dat is waarvan Dr. Doll, de schrijver, bezeten is. Hij onthaalt als enige in het stadje de binnentrekkende Russen. Was daar altijd al de gehate zonderling. En dan laat hij zich ook nog door die Russen als 'goede Duitser' tot burgemeester maken. Drinkt een fles wodka en spreekt van het stadhuisbalkon de menigte toe die hem als een verrader ziet. En waarachtig dit is nog echt gebeurd ook, in Fallada's dorp in Mecklenburg. Duitsers doen in die dagen niets anders dan elkaar bestelen. Geef je een uitgehongerde vrouw wat te eten dan wordt het 't volgende moment door haar buurvrouw gestolen. De burgemeester ziet het.  Geen wonder dat men in Duitsland in 1947 dit boek niet wilde lezen. Het spreekt de waarheid.

 Met Dr. Doll als burgemeester loopt het slecht af. Net als Hans Fallada heef hij een hartkwaal. Zijn vrouw moet hem naar een Berlijns sanatorium brengen. De dialogen met het verplegend personeel zijn komisch en hard tegelijk. Het gaat om het krijgen van verdovende middelen. Wat Dr. Doll noemt 'de kleine dood':

 'Soms wordt hij wakker en steeds is zijn stemming dan anders. Soms ligt hij urenlang morrend in zijn cel, zegt ternauwernood het noodzakelijkste, keert zich dan weer naar de muur en weigert alle inlichting als de doktersvisite komt. Of hij huilt vele uren zachtjes voor zich heen; dan ervaart hij een oneindig medelijden met zichzelf en zijn vergooide leven, hij voelt dat hij dood moet. Op zulke dagen eet en drinkt hij niets, ze moeten hem maar zien verrekken in zijn stinkcel... En op andere dagen is hij weer opgeruimd, rent overal rond met zijn deken om zijn schouders, praat met de andere zieken.'

 Maar tegelijk verzamelt hij materiaal over zelfmoord. Dit is pagina 147. De lezing wordt voortgezet.