De onontgonnen schaamte
maandag 02 november 2015 - 13:23
Schaamte ontstaat door de blik van de ander, zeggen de definities, te beginnen met ouders en zo verder. Ze kan ziekelijk worden, maar is soms ook ergens goed voor. ‘Misschien om het beest in ons te stillen,’ zegt Bernard Dewulf in de catalogus bij de expositie in Dr. Guislain. Wat gaat er om in de buurman die je dagelijks zo vriendelijk groet?
'Maar de diepste schaamte kijkt je aan uit de spiegel,' zegt Dewulf, essayist en schrijver in zijn bijdrage. 'Schaamte is van nature stil, schaamteloosheid pronkt met zichzelf. De diepste schaamte is zelfs doodstil. En is er altijd. Ze peutert niet in de neus of doet mij niet verlegen op een feestje aankomen. Ze zit lager onder het vel. Ze is een stille kracht en gaat tussen mij en ik. (...) Misschien zit ze wel in elk gebaar dat ik maak.'
Schaamte vergezelt ons als een schaduw.
De catalogus verricht pionierswerk. Schaamte is in kunst en wetenschap nog lang niet goed in kaart gebracht. Een onontgonnen gebied. Dat vaak ter sprake komt als bijverschijnsel, maar een hoogleraar in de schaamte zul je nergens vinden.
Wat bijvoorbeeld te denken van plaatsvervangende schaamte? Ik dacht er vaak aan in Dr. Guislain, zeker bij de foto's van de Antwerpenaar Gert Jochems.
En vanzelfsprekend ook aan het werk van Franz Kafka, die levenslang meende dat hij tekortschoot. En als verteller in Het proces (1915) over Josef K. zegt '(...) het was, alsof de schaamte hem zou overleven.'
RSS