Doctor Murkes gesammeltes Schweigen
vrijdag 02 augustus 2013 - 22:13
Doctor Murke is de getergde radiomaker uit een verhaal van Heinrich Böll uit 1955. Murke verzamelt naast zijn werk het zwijgen van radiosprekers. En van zijn vriendin.
Technicus is hij niet. Murke draagt de titel doctor omdat hij programmamaker is, redacteur culturele programma's. Maar er komt wel een technicus in het verhaal voor.
In 1968 was ik bij de Westdeutsche Rundfunk in Keulen waar ik zag hoe zo'n Herr Tonmeister, steevast gekleed in een witte jas, te werk gaat. Geluidsband monteerde hij - anders dan in Nederland - met knippen en plakken. De reststukjes klemde de Tonmeister aan klemmetjes tegen de muur. Een studio vol stukjes tape. Zo begreep ik hoe het toegaat als in het verhaal van Heinrich Böll in een toespraak over kunst en religie het woordje Gott - de spreker heeft zich bedacht - vervangen moet worden door 'jenes höhere Wesen das wir verehren'.
De spreker moet dan terugkomen om het in alle naamvallen in te spreken, dus de genitief 'jenes höheren Wesens das wir verehren', de datief 'jenem höheren Wesen das wir verehren' enzovoorts. Er is zelfs een vocatief waar de spreker verzuchtte 'Oh Gott'. En dat moet er dan met schaar en tape weer tussen geplakt worden nadat Murke eerst 'Gott', 'Gottes' enzovoorts eruit heeft laten snijden. Dat zijn 27 knippen. Een deel van Bölls grap is dus 'lost in translation' omdat wij geen naamvallen kennen.
Toen ik zo’n montage in Keulen – studio tegenover de Dom - gezien had begreep ik hoe Dr. Murke zijn stukjes zwijgen aan elkaar plakte tot een stilte die hij 's avonds thuis kon afdraaien om tot rust te komen.
En nu hebben de erven van het blad Raster tot m'n verheugenis dit oer-radioverhaal - vertaald door Jacq Vogelaar - online gezet. In de prachtige tv-versie is de montagekamer trouwens gemoderniseerd. Heel goed.
RSS