Doctor Murkes gesammeltes Schweigen

 Doctor Murke is de getergde radiomaker uit een verhaal van Heinrich Böll uit 1955. Murke verzamelt naast zijn werk het zwijgen van belangrijke radiosprekers. Murke draagt de titel doctor als redacteur culturele programma's.

 In 1968 was ik bij de Westdeutsche Rundfunk in Keulen waar ik zag hoe de technicus - Herr Tonmeister, steevast gekleed in een witte jas, te werk ging. Geluidsband monteerde hij ‑ anders dan in Nederland ‑ met knippen en plakken. De reststukjes zette hij in klemmetjes tegen de muur. Een studio vol stuk­jes tape. Zo begreep ik hoe het toegaat als in het verhaal van Heinrich Böll in een toespraak over kunst en religie het woordje Gott ‑ de spreker heeft zich bedacht ‑ vervangen moet worden door 'jenes hohere Wesen das wir verehren'.

 De spreker moet dan terugkomen om het woord in alle naamvallen in te spreken, dus de genitief 'jenes höheren Wesens das wir verehren', de datief 'jenem höheren Wesen das wir verehren' enzovoorts. Een deel van Bolls grap is dus 'lost in translation' omdat wij geen naamvallen meer kennen.

 Toen ik zo'n montage in Keulen - studio tegenover de Dom ‑ gezien had begreep ik hoe Dr. Murke zijn stukjes zwijgen aan elkaar plakte tot een stilte die hij 's avonds thuis kon afdraaien om tot rust te komen.

 Het gaat steeds slechter met het Duits in het Onderwijs. Voor de Tweede Wereldoorlog vaak de belangrijk­ste vreemde taal op school. Maar op het vmbo is de positie van het vak Duits het zwakst. Scholen kunnen kiezen tussen Duits of Frans als tweede vreemde taal. Het komt dus voor dat vmbo‑scholieren helemaal geen Duits meer krijgen. Wat zou zo'n naamval toch zijn? Hoezo? Duitsers spreken Engels. En steeds meer Duitsers gaan Nederlands studeren.