Heks

 Ze vlogen met wapperende haren op bezemstelen, kwamen en gingen door schoorstenen, roerden in grote potten verdachte soep en bezochten de heksensabbat.

 Tot zover Eucalypta en Harry Potter. In Bruegels tijd en later werd werkelijk gedacht dat sommige vrouwen een pact met de duivel sloten. Er was een grote behoefte aan schuldigen, zondebokken.

 Iets is altijd iemands schuld. Bij mislukte oogsten, natuurrampen als de koudegolf van de Kleine Ijstijd, schipbreuken en dierenziekten moesten er schuldigen gevonden worden om te straffen. Het antwoord 'hekserij' werd uitgewerkt in het handboek Heksenhamer van de dominicaanse inquisiteur Heinrich Kramer (rond 1500) waarin voor het eerst de verdenking schuift naar louter vrouwen. Vrouwen die de duivel aanbaden. Ze moesten na uitzinnige, maar zeer formele heksenprocessen worden verbrand.

 Waarom vrouwen? Met die vraag loop je Utrecht in. Ik denk, vrouwenangst is er bijna altijd, bij mannen. Kijk en vraag om je heen. Vrouwen hebben macht over mannen, het begon met Eva, de slang en de appel. Wat doe je eraan? Hou ze klein, maak ze onzichtbaar, doe met ze wat je wilt. In het Midden-Oosten nog steeds de gangbare praktijk.

 De schilders die je in Utrecht ziet - Teniers, Saftleven, de Gheyn, Francken - deden dus nuttig werk. Ze verzorgden een 'opsporing verzocht' en verdienden met hun vaak erotische griezelprenten ook nog eens goed.

 De gruwelen achter hun schilderijen worden netjes toegelicht.