Pieter Saenredam in Den Bosch

 Hij was er in 1632, kort na de inname van de katholieke stad door Frederik Hendrik en tekende - bijna als verslaggever - niet alleen zijn kerken maar ook stad en land eromheen. En dat in een tijd van grote religieuze spanning. De gereformeerden waren al begonnen met het slopen van 'superstitieuze dingen' zoals 'Autaren, Cruysen, ende alle andere overblijfselen van 't Pausdom...', maar Frederik Hendrik verbood verdere ontmanteling van bijvoorbeeld de Sint Jan, al werd het wel een gereformeerde kerk, waar twee dagen na de inname al een dienst plaatsvond. Toch gingen de vernielingen door. Op de tekeningen van Saenredam is nauwkeurig te zien hoever ze al waren.

 Waar lagen Saenredams sympathieën? Hij tekende, deed metingen, maakte plattegronden, als voorbereiding op zijn schilderijen van bijvoorbeeld de Sint Jan en de Sint Pieter - die kort daarna gesloopt werd voor een fort vanwaar katholieke opstanden beteugeld konden worden.

 Saenredam bewoog zich tussen twee culturen, had vrienden aan beide kanten. De schilderijen verraden soms katholieke uitbundigheid, hoewel hij zo niet was grootgebracht. Maar meer nog zijn drang tot vormgeven, tot weglaten en veranderen. Er school ook een Mondriaan in Saenredam. Morgen in de Avonden meer.