Wie wat zei

 Paul Claes stelde voor Vantilt een boek samen met 500 'historis­che' onelin­ers, getiteld 'Wie zei dat?' Ik kreeg een drukproef. Veel zogenaamd historische woorden blijken voor de gelegenheid verzonnen door geschiedschrijvers, verslaggevers, roddelaars, opiniemakers of tekstschrijvers. Andere zijn vervalst, uit hun verband gerukt of aan de verkeerde persoon toegeschreven.

 Al zo lang tobde ik met de laatste woorden van Willem van Oranje (1533-1584): 'Mijn God, heb medelijden met mij en dit arme volk' wat hij natuurlijk zei in het Frans: 'Mon Dieu ayez pitié de moi et de ce pauvre peuple'. De tekst staat zo opgetekend in het register van de Staten-Generaal, maar volgens een onderzoek uit 2012 kan de prins die nooit hebben uitgesproken aangezien hij op slag dood was. 

 Vraag is dan, welke tekstschrijver zoog dit uit z'n duim.

 Ook leek me iets als 'Au godverdomme, vuile klootzak' waarschijnlijker. Weinig mensen sterven meteen na een geweerschot. Dat is meer iets voor films.

 Maar sommige uitspraken zijn - dankzij de moderne media - controleerbaar waar. 'Alternatieve feiten', alternative facts, werden benoemd door Kellyanne Conway, adviseur van Donald Trump, die stijf en strak volhield dat er een 'massale opkomst' was bij zijn inauguratierede. Terwijl op televisie te zien was dat het niet zo was. Zo kwam de alternatieve waarheid in de wereld, door Oxford Dictionaries uitgeroepen tot het woord van 2016.

 Wat het boek van Claes zo interessant maakt zijn de onwaarheden. Die na langdurig gebruik soms waar worden.