Bas Jan Ader

Vallen

Zaterdag 26 augustus as. opent in Museum Boymans de overzichtstentoonstelling 'Bas Jan Ader - Please don't leave me'.Ader (1942-1975) verdween spoorloos tijdens een poging de Atlantische Oceaan als solozeiler over te steken. De zwaartekracht hield hem bezig. Hij liet zich vele malen letterlijk en figuurlijk vallen. Bij het vallen gaat het Ader vooral om het loslaten: het moment dat je je losmaakt van de aarde, van het vertrouwde en je overgeeft aan het onbekende. Van die acties maakte hij films en foto's. Bas Jan Ader is een cultheld geworden, ik denk terecht. Om zijn kapsonesloze precisie.

Ik vond het filmpje 'Broken fall'. Wat gebeurt daar nu eigenlijk? En waarom? Het begint er mee dat je als jongen - dit gaat zonder twijfel terug op een jeugdervaring - ziet hoe een boomtak over het water groeit. En je wilt naar de overkant. Hoeveel mensen en apen hebben zich hier in de loop van de evolutie vergist? Je maakt een miljoenen jaren oude taxatiefout. Pas wanneer je aan de tak midden boven het water hangt merk je dat deze begint door te buigen en dat steeds meer doet naarmate je het steeds dunnere uiteinde nadert.Daar zit het denkmoment in Broken fall. Een rijdje hangt Ader stil aan zijn tak, overziet kennelijk de situatie en begrijpt dat hij niet terug kan, alleen maar verder, op weg naar de mislukking.De tak is onder zijn gewicht al te ver doorgebogen. Hij valt tenslotte. Maar niet van grote hoogte. En zijn val wordt ook nog eens gebroken door de blubber onder de wallekant waar hij in terecht komt. Wadend, duipend, stinkend, zo stel ik me voor, bereikt hij de overkant. Een vernederende val. Ik weet dit omdat ik de fout eens net zo maakte. Mijn val - het was winter - werd nog extra gebroken door een laagje ijs dat op het water lag. Ik viel door het ijs heen in de modder. Toeschouwers schoten in de lach. Vallen is immers slapstick.Maar wat maakte ik nu mee in die valseconde? Ik weet het niet.Het is weg.Ik weet ook bijna zeker: het is er nooit geweest.Ik was weg.Maar waar was ik dan?