Rivalen
zaterdag 22 november 2014 - 23:01
Het is een vrouwenverhaal. Je had Elizabeth en je had Amalia, die eerst haar hofdame was. Wat deden de mannen intussen? Oorlog voeren en als er geen oorlog was jagen. Vanmiddag in het Haags Historisch keek ik uit het raam, en zag de Hofvijver zoals de dames hem in 1621 ook zagen.
Cherchez les femmes. Er bestond in het Den Haag van die jaren nog een tweede, concurrerend hof - met meer dan 220 man personeel - naast dat van de Oranjes. Dat van Elizabeth Stuart, de 'winterkoningin', die maar een winter had geheerst over Bohemen en hierheen was uitgeweken. Het petekind van Elizabeth de eerste, getrouwd met de verdreven Frederik van de Palts.
Maar, Frederik Hendrik liet zich tegen alle regels versieren door een van haar hofdames, die het hoog in haar bol had. Haar naam, Amalia van Solms. Ze trouwden en het hek was van de dam. Amalia liet zich vorstelijk aankleden en schilderen in hermelijn als de vorstin die ze niet kon zijn in de Republiek der Nederlanden. Ambitie, berekening, hysterie.
Het Haags Historisch brengt deze vrouwenstrijd in de vorm van portretten, in volle glorie. Wat droegen ze? Onwaarschijnlijke fantasiekostuums. Het hof ging mee, de Haagse decolletés werden almaar dieper. Hoe werd hun haar gedaan. Hoe verfraaiden ze hun behuizingen? Je ziet ze concurreren in kunstwerken, banketten, maskerades en salons. Waarbij ook Elizabeth en oogje op Frederik Hendrik (‘mooi Heintje’) gehad moet hebben. Er zijn prenten met dubbelzinnige grappen waarin de drie biljart spelen. Toen hij op een donderdag was gestorven dineerde ze nooit meer op donderdagen. Na de dood van Frederik Hendrik in 1647 vormde Amalia met Elizabeth - al sinds 1647 weduwe - een ware weduwencult.
Amalia won, ze was de mooiste en jongste, zij het van lagere komaf. Elizabeth bleef wel haar voorbeeld. Amalia poseerde een keer voor Rembrandt maar vond zichzelf te onknap afgebeeld, en Rembrandt kon gaan. Van Honthorst werd – naast Van Mierevelt - haar man, de schilder die vrouwenogen stelselmatig groter maakte en ook voor Elizabeth werkte. Elizabeth, die haarlokken verspreidde onder haar vorstelijke aanbidders. Elizabeth, de intelligentste van de twee, getuige haar brieven en haar geheime, ‘hoofse’ handgebaren op schilderijen. Amalia wist er ook van. In Huis ten Bosch werd pas nog een geheime doorgang ontdekt van haar kabinet naar de Oranjezaal.
Dit uit de mooie catalogus van Nadine Akkerman.
RSS