Waarschuwend boek, met de alarmerende titel: 'De digitale afgrond'. Vrijdag praat ik er in de Avonden over met Koen Kleijn. Dreigen labiele naturen door de sociale media het contact met de werkelijkheid kwijt te raken? Staat ons een epidemie van Facebookmoorden te wachten omdat we de ander niet meer als 'echt' ervaren?  

 Koen ziet de sociale media eerder als een verrijking. Stel je voor dat je alle Chinezen en Koreanen die nu overdag met geestdodend werk onze consumptieartikelen in elkaar zetten maar zich 's avonds achter het scherm kunnen uitleven, dat je die hun dromen ontnam? De bejubelde‘echte ervaring’ kent z’n grenzen.

 De discussie belandde op het door Facebook-uitvinder Zuckerberg zo listig ingezette woordje vriendschap. Koen Kleijn roept de tijden van Stalin in herinnering toen iedereen mekaar 'kameraad' noemde, wat suggereerde dat je het niet alleen eens was maar ook mekaars beste vrienden, wat voortdurend bezegeld werd met mannenaccolades en hevige kussen. Terwijl alle kameraden dondersgoed de verraderlijkheid kenden. Stalin en Zuckerberg, bien étonné.

 Wat is het verschil? In de tijd van Vermeer was het raadsel mens nog intact, zwijmelt hij. Van Vermeers Brieflezeres in het blauw weten we 'niets en tegelijk alles'. Maar, Vermeer heeft die vrouw nu juist heel precies neergezet, op dat mome­nt, in die situatie. Ze is zwanger, haar man is overzee, getuige de landkaart aan de muur. Maar inderdaad, wat er in de brief staat weten we niet, ook niet wat zij denkt. 

 William James leerde het al in 1890, in elke situatie zijn we iemand anders. We bestaan uit de optelsom van alle personages die we dagelijks improviseren. De brieflezeres van Vermeer kan een kwartier later in de armen van haar minnaar vallen, niet onwaarschijnlijk met zo'n man jaren overzee. Misschien is ze zelfs zwanger van de minnaar.

 Het advies van Andrew Keen dat we in deze, de privacy bedreigende tijd vooral onszelf moeten blij­ven is dus dwaas. Welk zelf? De sociale media brengen onver­moede talenten in ons naar boven. We acteren, verkleden ons en poseren naar hartelust. Facebook is vol schijngestalten. Van de ander weten we goddank - ondanks de sociale media - nog steeds in schijn heel wat en in werkelijkheid net zo weinig als die ander wil.

 De vraag waarmee Keen de lezer tenslotte achterlaat is 'Hoe blijven we onszelf?'. Hij is bang. Bang voor de mens van de toekomst, die vergeten zal zijn 'wat het is om mens te zijn'. Zijn angst is de zelfde als die van John Stuart Mill in de 19de eeuw: de tirannie van de meerderheid. En zo verfoeit hij doortimmerd en wel meer dan 200 pagina's lang de opkomst van de sociale media, die leiden moet tot sociale terreur. Zou het? God behoede ons voor een 'sociale toekomst', zegt Keen. 

 En dan? Wat zijn gevolgen als je democratisering tot het bittere eind doorvoert. De domheid aan de macht? Ik weet maar één antwoord: intelligentie kun je niet uitroeien. En bovendien, er zullen altijd dokters nodig blijven, onderwijzers. En het mooiste van al: die meerderheid zal zich vervelen, als in alle eeuwen. En daar, zie daar liggen de kansen voor het bedreigde individu. Mijn toekomst is er een met verlichte keizers, brood en muziek, veel muziek. 

 ps. De vertaling 'De digitale afgrond' verschijnt in oktober.. vrijdag 31 augustus meer over Keen in de Avonden