'De vogels gaan praten met de inwoners van de stad en geven hun goede raad. Maar de mensen denken dat de vogels de toorn van God vertegenwoordigen en de stad willen verwoesten. Daarom gaan de mensen als vogels verkleed het bos in - een van hen speelt zelfs gitaar - om de gevederde wezens op te zoeken, voor hen te buigen en vergeving af te smeken. Helemaal verkeerd, zo zijn vogels niet! De kat zit zo in elkaar maar de kat zien de mensen niet. De kat is erop uit de vogels te doden en glimlacht veelbetekenend naar ons, kijkers.Wat zich hier afspeelt is ons drama. Het heet Das Missverständnis.'

'Ik geloof in taal, argumenten en grappen, maar binnenin mij steekt een ander, iemand die ik ook ben, ingenaaid in mijn huid, iemand die is zoals alle mensen. Het is een zielige, jammerende en sentimentele dwaas die confuus en angstig is en geen idee heeft wat er in de wereld aan de hand is en daar via zijn werk probeert vat op te krijgen. (...) ... als ik onvooringenomen naar mijn werk kijk, als ik niet Daniel Richter ben, de vent die het spul gemaakt heeft, lijkt er een doem op mijn werk te rusten. Dan ben ik verbaasd over mijzelf en als ik naar een schilderij als Poor Girl kijk, vind ik het heel banaal, naïef en triest. En dan vraag ik mij af: "Waarom heb ik dat gedaan?" Het antwoord is volgens mij mijn zwakheid, een zwakheid die ik met de meeste mensen deel.'Het is of je Franz Kafka hoort praten.

1.in dit soort gevallen moet ik toch aan golgotha denkenheb jij dat ook? licht dat aan deze donkere dagen?2.hier is een doorbraak gaandehet zal nog wel even durenmaar er is geen houden aanpenny for de thought van de stratenmaker3.een half jaar laterzijn haar zit andershij heeft zelfs minder stekeltjes

Hoe Richter de dans ontspringt is te zien op zijn tentoonstelling in het Haagse GEM. Werk van 1995 tot heden van een schilder uit Hamburg die werkt in Berlijn. Hij verenigt de Duitse Oost- en West-tradities in zich. Van abstract ging hij de laatste jaren naar figuratief. Daniel Richter maakt verhalen. Onnavertelbare verhalen in beeld. Zoals ik ze de afgelopen tijd ook zag bij mensen als Michäel Borremans, Aukje Koks en Michael Kirkham.Hij durft ook titels te geven. Geestige vaak, als de dodendans 'Alles ohne nichts', 'Die Aufklärung' (knobbeltenen) of 'Die Wahrheit bei Nacht' (droomgestalten?).Soms zijn het ironisch ingezette Beatlesliedjes als 'Fool on a Hill' of de Paul McCartney-draak 'The long and winding road'. Waar gaat het over?Veel zich amuserende, agressieve of in verwarring verkerende menigten zie ik. Zo er een weerkerend Richter-thema is dan wel 'menigte'. Dieren ook. Verhaaldieren. Er staan zelfs opgezette vossen met jagershoedjes in de kelder.

Wat doen mensen als ze in het nauw raken? Gabita slaat aan het liegen. Eerst over hoe lang ze al zwanger is, dan over het toegezegde bedrag. Vervolgens zegt ze dat Otilia haar zusje is. Ze durft geen hotel te reserveren, komt in het verkeerde terecht.Laat alles aan haar vriendin over. De enige die zich haar lot aantrekt. Dat blijkt een uitzonderlijke eigenschap in deze omgeving. We zijn in Roemenië, 1987, onder het oude bewind. Otilia slikt de leugens. Begrijpen kun je het niet noemen. Ze accepteert stilzwijgend dat haar vriendin liegt en draait omdat ze in het nauw zit. En doet wat er gedaan moet worden. Tot het bittere eind. Dan is het zomaar voorbij. Je komt buiten en denkt 'ja, zo zijn mensen, maar er zijn goddank uitzonderingen.'

 In 'Schoonheid als hartstocht' geeft Ileen Montijn een portret van onze - felomstreden - eerste modern opererende architect, de voorloper van Berlage. Meer dan 80 kerken bouwde hij. Vanaf 1853 was het katholieken immers weer toegestaan bisschoppen te benoemen en kerken te bouwen. En verder nog kastelen (de vrije fantasie De Haar in Haarzuilen) en villa's. Het interieur van de Ridderzaal (inclusief troon) heeft hij ook nog op z'n naam.

 Je kunt niet om Cuypers heen. Met zijn eigen mengsel van neostijlen en zijn pleidooi voor het ambachtelijke zweeft hij tussen een geïdealiseerde Middeleeuwen en de moderne tijd van staal en beton in. Samen met Ileen Montijn liep ik door de Amsterdamse Cuypers-buurt bij uitstek: de Vondelstraat. Vanavond te horen in De Avonden om 21.15

'Eén van die foto's is de groepsfoto op de trouwdag van Hanny en Gerard, gemaakt door Annelies Romein op 9 december 1948 op de Jozef Israëlskade 116 (Schilderskade 66). Volgens Nop Maas is er één figuur in De Avonden nooit geïdentificeerd, de figuur van Eduard Hoogkamp. Door het contact met de familie van Annelies Romein, die op 13 oktober j.l. is overleden, denk ik er achter gekomen te zijn dat deze Eduard Hoogkamp staat voor Willem Heinemeijer, rechts onder op de foto, toen al de vriend van Annelies Romein, later haar echtgenoot en de vader van haar drie kinderen.'Hanny is Hanny Michaelis, Nop Maas is de Reve-biograaf, Annelies Romein was de dochter van Jan en Annie Romein, kennissen van Reve's ouders.Dit is de passage waarin de totnutoe raadselachtige Hoogkamp optreedt in De Avonden: 'Frits,' riep hij. Bovenaan de trap stonden Jaap Elderer en een onbekende jongeman. 'Jawel,' schreeuwde Jaap, 'natuurlijk. Als we zeggen: bah bah, daar is Frits, dat is ook niet aardig.' 'Goed hoor, en jou?' vroeg hij luid, toen Frits boven was, 'dit is Eduard.' Frits drukte de onbekende de hand. Deze was fors van gestalte en droeg een bril met een zwaar, donker montuur. Zijn zwarte haar was pluizig en stond stug naar achteren en naar opzij. Het gezicht was rond en had nergens een hoekige plaats. De ogen waren klein, de neus was kort en de mond had lange, smalle lippen. 'Iemand met dit uiterlijk moet geen vlinderdasje dragen,' dacht Frits. Hij bekeek het zwart met wit gespikkelde strikje, dat scheef zat. 'Hoe was de naam ook weer?' vroeg hij. 'Eduard Hoogkamp,' antwoordde de jongen met een klankloze, fluisterende stem. 'Je bent een grote zak,' zei Frits bij zichzelf.'

Maar ook - heel onverwacht - theatermaker Hans Dagelet, met wie ik in 1995 zijn Céline voorstelling opnam. Door hem uitgezochte stukken uit het oeuvre met muziek van Maurice Horsthuis. Twee uur lang. Dagelet is een van de paar in Nederland die het kunnen. Ook hij was bij de opname verkouden - net als Gerard Reve bij het lezen van De Avonden - en dat paste bij Céline wonderwel. En nu liet hij me een Revedeeltje zien dat hij bij zich droeg, beduimeld, intensief gebruikt: 'Een eigen huis'. Met daarin de stukken over het Ezelproces. De 'Pleitrede voor het hof' en het 'Slotwoord voor de Rechtbank'.Ik begreep wat hij in de zin had.'Socrates?'Hij knikte. Prachtig idee. Ik dacht aan Julien Schoenaerts met wie ik in dat zelfde jaar - het eerste jaar van het radioprogramma De Avonden - zijn 'lijfstuk', de Pleitrede van Socrates opnam.Zo kwam, heel even, veel tezamen.

Daar kwam bij dat aan de overkant het kantoorpersoneel in het nieuwe VARA-gebouw nieuwsgierig naar ons zat te kijken. Dat maakte hem onrustig.Hij verdwaalde ook in die studio's. Als hij naar de WC vroeg en je zei alleen 'trap af tweede deur rechts' was de kans groot dat je hem voorlopig niet terugzag. Het was beter mee te gaan en op afstand op hem te wachten.Vanmiddag werd in de nieuwe Openbare Bibliotheek Amsterdam het Gerard Reve Museum geopend door Joop Schafthuizen. Veel volk, een vriendelijke, aandachtige stemming. Ik heb ook nog wat verteld, over de radio-opnamen. En wat van zijn stem laten horen, opgenomen tijdens leespauzes. Eergisteren, tijdens het uitzoeken van de fragmenten en het horen van die licht verkouden, aarzelende stem zat ik weer naast hem. Je kunt naast iemand zitten, hem horen ademen en tegen je praten, terwijl hij toch al gestorven is.ps. Ik vergat vanmidddag mijn fototoestel.

Heesen (48): 'Een glazen toren met het geluid van glas erbij. Het idee kwam uit een druppel regen, die op glas viel.'Een klok is een omgekeerde vaas, die kun je dus blazen. De klokkengieterij Koninklijke Eysbouts uit Asten maakt carillons. In Italië en Tsjechië kunnen ze het beste glasblazen. Maar een klok van glas blazen, die zeker 25 kilo weegt? Hoe dik moet het glas van de klok zijn om precies de juiste toon te krijgen? 'Eysbouts doet de berekening. Glas heeft een andere klank dan brons, maar de principes blijven gelijk. Verschillende soorten glas klinken gelijk, maar de 'uitzingtijd' is verschillend. Glas met tien procent lood geeft de mooiste uitzingtijd.' Om de grootste klok van 25 kg te kunnen hanteren heb je, door de lengte van de blaaspijp, zeker drie of vier ervaren sterke krachten nodig. Dat gaat in Tsjechië gebeuren. In Leerdam gaat hij de klokken bijslijpen en stemmen. Toren en carillon moeten in augustus 2008 klaar zijn. Nu maar zien wanneer ik er een microfoon bij kan houden.