Omdat ik bevriend was met varkens weet ik dat ze intelligent zijn en je herkennen. Maar wilde zwijnen kunnen gevaarlijk worden, blijkt uit het Discarding Image waarop van Philips de Schone in het bos overvallen wordt. Rudy Kousbroek hield van Varkens. Frank Koenegracht hield in zijn tuin het hangbuikzwijn 'Knor'.

 Dit genoteerd na het lezen van Madoc, het 'Tijdschrift over de Middeleeuwen' dat in 2016 een 'Dierennummer' uitbracht. Met daarin 'De verzoekingen van de Heilige Antonius' van Jeroen Bosch, waar je heilige ziet naast zijn varken.

 Antonius, beschermheilige van de varkens zorgde ervoor dat ze vrij door de steden konden lopen en - als ze een oorbel droegen - van vriendelijke stedelingen te eten kregen. Het varken wordt enerzijds gezien als een viezerik, die zich wentelt in drek, anderzijds als een vriend. Het Jodendom speelt hierin mee.

 Pascal Bertrand wijdt uit in Medoc. Een groep Koptische monniken was in 2008 te gast in de abdij van Egmond en zag daar een beeld van een van hun heiligen, Antonius, met een duivels en onrein beest, een varken aan zijn voeten!

 Maar ook bij Jeroen Bosch zijn ze vriendjes.

 De site Discarding Images diept ze op. En nu begon op het blog van het Smithsonian een geleerde discussie. Steeds die slakken! Soms zit de ridder te paard, soms komt hij te voet. Soms is de slak monsterlijk groot, over de volle pagina, soms wordt hij vertrapt. Wat voor vijand is dit? Ook de slak draagt een harnas.

 Maar dan volgen commentaren van onder meer de Nederlander Egbert Have­rkamp-Begemann op een tekening van Hans Bro­samer uit 1538 met Venus en Cupido op de rug van een reuzen­slak. De slak staat niet voor traagheid maar voor seks. In de oudheid werden hoeren al slakken genoemd. Het laat zich raden, hard van buiten, zacht van binnen. De Duitse schilder Niklas Manuel Deutsch maakte een Fries-achtig 'onderverhaal' waarin de twee Cupido's gezeten op slakken elkaar bevechten. En er is veel meer.

 Ook verzamelaar Louis Chaduc (1564-1638) wist zeker dat de slak in de oudheid een symbool van het vrouwelijke geslachtsorgaan was. Op een sieraad dat Rubens bezat kom je het in 1623 nog tegen.

 't Lijkt duidelijk. Geen ridder die daar tegenop kan.

 Hemel en aarde, god, mens en dier. Waarbij de dieren vaak de jokers in het kosmische spel zijn, die de mensen letterlijk voor aap zetten. Heidense motieven blij­ken onuitroeibaar, en de duivel is alomtegen­woordig. Het was Lewis' laatste boek. Ik ga de editie van 1995 bestellen.

 Wat een wereld! Hoe tegen dieren wordt aangekeken loopt van het fantastische en absurde in bestiaria tot harde feiten van de jacht.

 Zoals wij niets aannemen voor het is bewezen dacht de Middeleeuwer andersom. Die sloot niets uit. Bijgeloof en wensdenken waren realiteiten. Feeën, demonen en engelen bestonden zo goed als god bestond. 

 Noem het 'je weet nooit religie'. Lewis heeft gelijk, die is nooit verdwenen.

 En nu weer plaatjes kijken. Die waren en zijn het echte.

 Dat is de bevolking van site Discarding images - beelden uit de marge. Heel letterlijk, vaak scabreus tot en met - waar een anonymus die kennelijk toegang heeft tot alle Europese handschriften dagelijks een prent neerzet. Uit tekstomlijstingen van vooral de 13de en 14de eeuw.

 Ik kom in de buurt van verslaving. Wie is hij of zij? Op vragen kreeg ik nog geen antwoord, maar anderen wel, in het Pools of Russisch. Spaarzaam, zoals ook de bijschriften in het Engels.

 De nieuwste, drie uur terug: 'gulzige aap eet een vis door zijn aars..' (uit de Maastricht hours, Luik 14de eeuw).  Bekijk vooral de letterlijk onderbuikse luitspeler en harpiste uit Froissart's Kronieken (Brugge ca. 1470‑1475) om te weten hoe centaurisch muziek 'eigenlijk' werkt.

 En dan het Martelaarschap van Jesaja, waarbij een slak met een geitenkop de aars van een aap likt. Betekenisloos kan dat niet zijn. Het is uit een Catalaanse bijbel van 1320. Veel dieren. Neem het konijn dat ten strijde trekt, rijdend op een leeuw (een brevier uit Metz, ca. 1302-1305). 

 Wie schenkt ons deze rijkdom? Waarom? Wat bepaalt de keus? Ik wacht geduldig af.