Nu het bijna verdwenen is gaf Ton Meurs me Boons Kapellekensbaan. Samen met Zomer te Ter-Muren het grote werk. Een boek met een weg als leidraad. Over de raadselachtige banden tussen arm en rijk. Vooral tussen rijke heren en arme, maar mooie meisjes. En al wat daar omheen leeft. Een 19de-eeuws onderwerp lijkt het, maar zo is het niet.Als een meisje mooi is en niet dom kan ze hogerop komen. Hier, in Rusland of Mexico-Stad.Het boek geeft voor de helft de geschiedenis van Ondine. Haar beschermheer heet Achilles: 'Zij sprak niet over Achilles, zij ging heen met deze gedachte; dat ze, wou ze haar geluk en liefde bewaren, niet meer in de onmiddellijke nabijheid van het kleine en miserabele mocht komen'.En dus zit ze op de knie van meneer Achilles. Harde conclusies: voor geluk en liefde moet je bij de rijken zijn. Al spreken ze Frans, en versta je ze niet altijd. Ook dat. Hoe moet dit tijdloze verhaal aflopen?

De Superstar is een dansorgel, gebouwd door Theophiel Mortier in Antwerpen in 1923. Het telt 92 toetsen, waarvan: 18 registers, 23 zang, 20 tegenzang, 12 bassen, 12 begeleiding en slagwerk. Let op Guillaume Bax, de man die bij Mortier gerantwoordelijk was voor het muzikaal ontwerp van de orgels. Hij vond oa. de 'baxofoon', de jazzfluit en het 'vibraton' uit die in Belgische dansorgels veel gebruikt zijn. Arrangeur Arthur Prinsen heeft ook klassieke stukken bewerkt voor de Continental Superstar: van Dichter und Bauer tot Bach. Wat ik in Brussel leerde, er is zoveel verschil in toon tussen de instrumenten. Op tweestemmigheid en vibrato is meestal gerekend. Maar sommige pijpen klinken hemels en andere knarsen. Al deze muziek is om te dansen en daarvoor zijn de houten animeermeisjes. Vroeger konden ook die soms met scharnieren bewegen, nu weinig meer.

De koppen die daar staan zijn merendeels van vorsten of staatslieden, en in de tijd zelf gemaakt naar levend model. Nog levende personen werden toen kennelijk afgebeeld zo lelijk als ze werkelijk waren. Hun omgeving kon dat controleren. En, het gebeurde met hun instemming..Ik ken het wel van schilderijen, maar wanneer je om zo'n kop heen kunt lopen en de knobbelneus onder alle hoeken kunt bekijken wordt het anders. De stem is dan niet ver meer. Deze kop van de Johan de Witt is dus vrijwel gelijk aan de kop die door het Haagse gepeupel in 1672 werd vermorzeld. En zo zie je een feest van onderkinnen, hazenlippen en hangende schouders, daar in de bomvrije kelder. Met als kampioenen beeldhouwers als Quellijn, Rombout Verhulst en Xavery.Gek, na een tijdje begon het te wennen. En begreep ik waarom later gemaakte, geïdealiseerde portretbustes van Romeinse keizers of Griekse denkers zo saai zijn. Julius Caesar met flaporen, dat zou wat wezen.

 We maakten een wandeling langs de in het wit geklede en uitgedoste karakters beneden in de kelder. Een ongewis sprookje vormen ze samen, met namen als Mors, Lord Rangda, Hero, Mr. Gaff en zo door. Zes figuren - jongetje, meisje? - bij een glazen kist waarin een poolhond op een jongetje ligt. Allemaal smetteloos aangekleed en uitgedost. Wat zijn dit voor karakters? Je beweegt van man naar vrouw naar kind, van mens naar dier, naar pop ook. Sneeuwwitje? 'Sprookjes zijn duidelijk zegt Silvia, de werkelijkheid niet.' Wat haar figuren gemeen hebben is hun smetteloosheid. Ze verklapt dat ze die ochtend nog met een kam door de haren is gegaan. Want het is heel wat ze uit het atelier los te laten. 'De kinderen zijn het huis uit.'Wat Silvia laat zien is de verwarring in uiterlijk. Wie is aantrekkelijk, mooi of lelijk, en waarom? Wie is echt en wie is fake?

 De duivel is nooit ver weg bij deze pop-mensen. Voor een kind is de pop echt en hoort een dier wat je zegt.Alles staat hier op losse schroeven, man, vrouw, kind en dier. Ik moest denken aan de levend geworden filmpop Chucky, die kind-perversie, pop-perversie tot het uiterste gedreven.Silvia B. weet wat ze maakt. Ze haalt de kermis en games schijnbaar moeiteloos de kunst binnen. Maandag 15 december, een week later dan eerder bedacht, na 21.00 is ze te horen in De Avonden.

Maar de gemeente Amsterdam, aldus Wouter, en met name de huidige directie van het Stedelijk Museum, zou zich diep moeten schamen. Immers Melle liet het Stedelijk indertijd vele tientallen werken na. Maar het museum stak nu geen poot uit om deze tentoonstelling - in zijn honderdste geboortejaar - naar Amsterdam te krijgen.En kwam ook nog met de goedkope smoes van een uitleenstop in verband met de verbouwing. Daardoor kregen de Arnhemmers geen vrije keus uit de enorme Melle-collectie. Er kwamen slechts twintig werken beschikbaar en het Stedelijk maakte die keuze ook nog zelf. Een keuze, volgens Wouter, waaruit blijkt dat men geen enkel gevoel heeft voor Melles werk, omdat een hele reeks topwerken domweg over het hoofd werd gezien, zoals 'De amateur', 'Het trottoir' en 'Merrie'. Driewerf schande! Aldus Wouter van Oorschot. En nogeens: op naar Arnhem.

Nu was de stadsschouwburg verlicht. Ik liep brutaal naar binnen in een rondgebouwd Art Déco-interieur met reliëfs en schilderingen. En zag de trots waarmee dit gebouw rond 1930 moet zijn geopend door een lang dode burgemeester ten overstaan van ook erg dode notabelen. Vrouwen in avondjurken zag ik achter de Cola automaten van nu.Ze stonden er bij of het altijd zo zou blijven. Over de architect en de makers van de wandschilderingen is op internet niets te vinden. Ik zal terug moeten naar het stadsarchief. Want ik bewonder hun werk. En denk erbij hoe grondig de stad in 1914-1918 vernield is. In de stad staan daarvan op 8 plaatsen reuzenfoto's..

betonnen driehoekjewaar je op moet zittenals de pont aan de andere kant ligtvan de ijsel

 In Nederland is zo'n museum allang onbestaanbaar geworden. In een volle week zou je nog niet alles hebben gezien. Van de reuzenmaquette van het oude Rome tot de houten beeldjes in de vleugel Middeleeuwen, van maskers uit Oceanië tot de fayoem doodsportretten uit Egypte.De krakende zolen van een enkele suppoost. En jij. Deze zondag begonnen de gezichten me aan te kijken. Die van de houten poppen op het Kermisorgel de Continental Superstar, net zo goed als die van introverte Egyptische vrouwen en de reuzen hoofden van het Paaseiland. Gezichten, die maar naar je kijken.Op den duur werd ik er raar van in m'n hoofd.

 ps. De tentoonstelling 'Continental Superstar' van Kermis en caféorgels en andere mechanische orkesten is een feest. Alles doet het en wordt elke middag om twee uur gedemonstreerd.

Inmiddels had ik hem al op de stafkaart uit 1890 van mijn vader zien liggen. De Lange Weg. Toen ging de stoomtram naar Antwerpen nog. Vreemd je auto te parkeren tegenover de Eerste Huizen, vrijwel onder de rondweg om Endhoven. Hier woonden dus de onsterfelijke Vrouwen van de Eerste Huizen en even verderop in dat witte huis - allemaal onduidelijk industrie eromheen - werd het schrijverspersonage Meurs A.M. geboren. Dan komt de bus en begint Ton Meurs te vertellen. Hij is hier al in geen jaren meer terug geweest. Vanaf dat huis in de eerste bocht waar Jantje Weels op het eind van de oorlog werd geboren, tot aan de fritestent van Heintje van der Horst die rond het jaar 2000 handoplegger wordt maar die dood neervalt vlak voor hij rijk zou zijn geworden.De Kapellekensbaan van Louis Paul Boon, is het enige boek dat een beetje in de buurt komt. Geen wonder, Meurs bewondert Boon en heeft over hem geschreven in z’n eenmanstijdschrift ‘Het Werk’Luister naar hem, morgenavond na 21.00 in De Avonden.

 Neem een voorwerp, een houten lattenconstructie. Die heeft ze in elkaar gezet, je loopt er bijna tegenaan als je binnenkomt. En dan? Met die lattenconstructie ben je maar zo niet klaar. Waarom is hij er? Om te schilderen? Okee, dat gebeurt. Er ontstaat een schilderij. Maar een bevredigend antwoord is dat kennelijk toch niet. Wat er al niet gaat rondspoken in een kamer waar je zo'n bouwsel neerzet. Schaduwen, spiegels, wat gebeurt er toch? Op het pad van afbeelding naar ding komt van het één het ander.Hoe? Waarom? Ik weet alleen dat er in het werk van Aukje Koks onrust zit. Wees op je qui vive. Brandstof voor een geschilderd vuur kan geleverd worden door met houtnerf beschilderde papieren strips, maar ook door echte kachelhoutjes. Of geschilderde plankjes.Wrijf je ogen uit. Er woedt al een vuurzee aan de einder. Aukje Koks is je altijd drie stappen voor. En zo kan het gebeuren dat je om een hoekje opeens René Magritte ziet staan.Hij glimlacht instemmend.