Iets kramt zich ergens in je ruggenmerg vast je voelt

een pas ontstane angst opwellen

in je borst. je aderen zinderen van vuur

je vlees ontvlamt je hart kookt vuurvast door

je benen klappen naar buiten je gezicht

verzengt je wangen spuwen vuur en vlam

en telkens breek je uit in lagen

zweet je huid witheet in lichterlaaie schuivend

op je stoel besef je pas hoe een vrouw

op hete kolen zit terwijl de overgang

haar sappigheid verwoest. genoeg.

als een krijger sta je op en smijt je wapens

vlammend weg - je grijpt de dood. je drukt

die rotgok van 'm in je korrelige kaalgeplukte kut.

Weet ik het nu? Ik maakte haar mee, en ja, steeds dichtbij het kook­punt.

 'ik krab verwaterd snot uit het gootsteenputje

zodat havermoutwater en zwoerd

            boerend kunnen weglopen door de afvoer voor het raam

de pampers worden lokaas op de plee

de vuile doeken worden met sunlight ingezeept         billen gewassen

            gepoederd

de een schreeuwt van honger

de ander van woede

de oudste met zijn zenuwachtige groentemesstem

probeert een hele supermanvlucht boven het lawaai uit te steken

mijn man doet de deur voor iedereen dicht

en zet het pianoconcert van Mozart een hele draai harder

en ik word gek

mijn stem gilt als een mengermalermixerhakker

mijn neus lekt als een ijskast

mijn ogen bibberen als eieren in kookwater

mijn oren worden brievenbussen tuitend van verjaardagskalenders

de kinderen randen me aan met hun luidruchtigheid

            zelfzucht

            brutaliteit

            vernielzucht

hun angsten complexen onzekerheden dreigementen noden

            beuken mijn 'zelfbeeld als moeder' biefstukmals op de

            planken vloer'

 Toen het klaar was en de geïmproviseerde bloemlezing opgenomen deed ze er nog een gedicht bij, over een rooie kat. Dat was ik, zei ze. Het eerste wat ze bij binnenkomst vroeg was thee met melk. Dat moest er altijd zijn. Om Antjie Krog heen is alles anders, niet zozeer door hoe ze praat, maar door hoe ze met de omgeving omgaat. Heel direct.

 Dat vind je ook terug in de prozabundel over haar vaderland, Zuid-Afrika en hoe ze opgroeide: 'Hoe alles hier verandert.' Soms zijn er stukjes in de derde persoon, zoals dit:

 "Ze hoort haar moeder zeggen: 'Mannen zouden eigenlijk bibliotheekboeken moeten zijn: geordend naar type. Dan kon je de ene week een klusjesman lenen, de volgende week een historicus, met zaaitijd een boer, en als alles vredig is een leuke romantische man.'

 Ze hoort haar broertje tegen een zwart speelkameraadje zeggen: 'Je moet je handen aan mijn moeder laten zien. Je wordt langzaam blank kijk maar, je handen zijn helemaal wit, je voetzolen ook. Je mag voortaan bij ons blijven.'"

 vlak bij de Meir loop ik Veerle tegen het lijf/ bruin haar/ scheve baret/ laarzen/ jas

 hoe gaat het? ze vertrekt haar mondhoek/ even maar alsof het er niet toe doet

 haalt haar schouders op knikt we groeten/ en lopen ieder een andere kant op

 ik kijk nog eens om maar ze is al verdwenen/ gewoon tussen de anderen als de anderen

 en niemand weet dat zij ooit is besnuffeld/ door goddelijke hersenen dat zij gerafeld

 van passie uit haar lakens is getuimeld dat/ zoveel geilheid in haar holtes is gedroomd

 zoveel landschappen tussen haar benen open/ gesnorkeld zijn dat elke dag elke kant op kon kantelen

 gestuwd werd zij door/ een begaafde onder de goden

 nu is hij dood/ ze heeft hem tot het einde toe bijgestaan/ en loopt gewoon als gewoon mens tussen anderen

ps. vertaald uit het Zuid-Afrikaans door Robert Dorsman en Jan van der Haar,  zie ook Avondlog van 4 februari 2015 over een CD-opname met A­ntjie.

ps. 2 Johan Velter schrijft me: ''dit kan toch niet anders dan veerle de wit, de vrouw van hugo claus zijn? beiden moeten/kunnen elkaar kennen (o.a.) via tom lanoye. denk ik.''

 Het was 2006. Antjie Krog stortte zich er halsoverkop in, daar bovenin Studio Desmet. Op tafel lagen fotokopieën van haar bundels. Daaruit componeerde ze voor de vuist weg een nieuw geheel. Het moest over haar en haar land gaan. Of toch over seks, alleen maar seks? Nee, het land.

 In een razend tempo scande ze haar pagina's, streepte strofen, regels of hele gedichten, mompelend 'nee, deze ook maar niet' of 'ach nee'. En daar vlogen pagina's over de vloer. Nooit een dichter zo met z'n eigen werk zien omgaan.

 Met wat overbleef gingen we de studio in. Ik fixeerde haar uit het regiehok. Zorgde dat ik haar in de ogen zou zien telkens als ze opkeek. Wie haar kent weet dat ze publiek nodig heeft, dat was ik in m'n eentje.

 Aanwijzingen bleven beperkt tot 'langzamer' of 'vlugger'. Nog meer thee met melk. Tenslotte hadden we een uur. Er was een nieuwe bundel ontstaan. Er was nog wat ruimte. Nog eentje dan tot slot. Ze keek me tartend aan: 'Ik heb er nog eentje over een kat, een rooie kat. Die is voor jou.'

 Het was klaar. Ze keek opeens peinzend en zei 'misschien had ik toch alleen de seksgedichten moeten doen.'

 En nu is er dan een bundel met de veelbetekenende, schuldbewuste titel 'Medeweten'. De dingen gebeuren in Zuid-Afrika, met medeweten van Antjie Krog. Zoals:

 nadat haar man begraven was

liet overgrootmoeder Betjie van Middensruit

hem opgraven

en trok hem een ander zondags pak aan

'ineens begrijp ik het' zei mijn moeder

'ik zou niks liever willen dan

daar bij die hoop grond te gaan graven

net zolang tot ik bij je vader ben

tot bij waar hij is en hem

aan zijn schouders optil

die onontkoombare daarheid van 'm'

 Wat ik op dinsdag 15 juni 2004 met haar meemaakte, tijdens de opname van de CD bij haar verzamelbundel 'Wat de sterren zeggen' vergeet ik niet licht. Ter plaatse in ons kleine studiootje in Desmet maakte ze razendsnel een selectie uit een warboel van fotokopieën van gedichten uit verschillende bundels. Maar ze koos niet alleen, ze zette er ook ter plaatse het mes in! Zoals ze huishield in haar eigen werk! Vooral uit oudere gedichten streepte ze hele strofen weg, en ze veranderde ook regels. Alles in dienst van een overtuigende, muzikale voordracht. En wat meer zegt, ze had gelijk. Wie dus 'Wat de sterren zeggen' erbij neemt en de CD opzet kan zelf vaststellen wat er op die dinsdag sneuvelde.

 Het verbaasde haar vertaler Robert Dorsman trouwens niks. Die wist hoe ze werkte. De CD eindigt met het mauwend gebrachte 'Die kat se lied', wat een aardigheid in mijn richting was, want het gaat om een rooie kat. Toen het klaar was werd ze opeens onzeker van haar keus. 'Of had ik alleen liefdesgedichten moeten doen?' vroeg ze. 'Okee, volgende keer doe ik liefdesgedichten, een hele CD vol'.

 Op 10 augustus 2004 werd de sessie in de Avonden uitgezonden. Vanaf 20 oktober as. gaat Antjie Krog op toernee door België en Nederland, samen met Tom Lanoye (tijdelijk haar buurman in Kaapstad), op initiatief van Luc Coorewits van Behoud de Begeerte. Dat zijn 22 speeldata, waarvan slechts 4 (Amsterdam, Leiden, Groningen en Rotterdam) in Nederland. Over hoe dat kan sprak ik Coorewits eens tijdens een toernee van Arnon Grunberg, die helemaal Nederland niet aandeed. De Nederlandse theaters zitten verstopt met cabaret, legde hij uit. Dat wordt lang van te voren geboekt. Daar kom je met literatuur niet tussen.