Zeeuws geluk (2)

 Het weerkerende woordje in het memorabele 'Zeeuws Geluk' van Carolijn Visser is 'ei'. Ik herkende het onmiddellijk. Het is een wat zangerige toevoeging aan iets wat je zegt en het betekent iets als 'nietwaar' of 'he'. 'Het is allemaal zo lang geleden, ei.' en het is warm, ei.'

 Carolijn maakte een rondreis door haar geboortestreek, meest Walcheren en Noord-Beveland, waar mijn familie ook vandaan komt. Ik ben er met mijn vader nog een paar keer rondgereden. Hij herkende de daken van veel boerderijen en wist de verhalen. We aten paling en ik leerde dat je die vangt vlakbij een gemaal. Daar is het water warmer, ei.

 Op de schitterende foto's kom ik ook de hoedjes tegen die op een zondag ter kerke gaan. 'De Gereformeerde Bond binnen de Nederlands Hervormde Kerk' werd me uitgelegd, 'die stemden CHU, Christelijk Historische Unie'.

 Dat was te merken, toen we de Middeleeuwse kerk op St. Maartensdijk ('Smerdiek') wilden bezoeken werden we door een hoedje tegengehouden. Geen toegang voor niet-leden. Wat mijn vader ook tegenwierp over tante Eva, die in de pastorie er tegenover had gewoond, niets hielp.

 Later hoorde ik dat er tussen de pastorie en de kerk nog een oude ondergrondse gang moest zijn.

 We bekeken een stokoude moerbeiboom er naast. 'Die stond er toen al, ei. Wat ze ook zeggen, niet te eten hoor.'

Tags: 

Oh Lucy!

 Van Carolijn Visser leerde ik dat in Shanghai de Chinezen behalve hun eigen vaak ook een Engelse naam gebruiken. Daaraan dacht ik bij de tragikomische film Oh Lucy!, waarin een cursus Amerikaans-Engels voor Japanners ook begint met een nieuwe naam. Lucy heet eigenlijk Setsuko.

 Een nieuwe taal leren betekent een nieuwe identiteit aannemen. Bij de cursus hoort een blonde pruik. Knuffelen en ook een nieuwe, over gearticuleerde spraak, te oefenen met een balletje in je mond. Een Japanse die een Amerikaanse leert nadoen is onverwacht oerkomisch.

 Taal is weer eens ingrijpender dan je denkt. Wanneer twee zusters en de dochter van een van de twee als gevolg van de cursus bij hun leraar in Californië belanden, blijkt hoe ingrijpend. Hoe beklemmend de Japanse manier van leven is, vooral voor vrouwen, daarover gaat Oh Lucy! Niet toevallig gemaakt door een vrouw: de debuterende Atsuko Hirayanagi.

 En als het drietal dan al ruziënd in Californië is aangeland blijkt de echte vraag te zijn: Wat is erger Japan of Amerika? Waarna zich een dramatisch slot ontvouwt waarin Lucy eindelijk Setsuko mag zijn, maar dan echt.

Tags: 

Selma

 Gelovigen maken soms een keuze die verkeerd uitpakt. En dan - stukje bij beetje - gaat de werkelijkheid zich anders gedragen dan ze hooggestemd ooit wilden geloven. Zo gebeurt het in het geval van het Nederlands-Chinese echtpaar dat Carolijn Visser beschrijft in Selma.

 Hij Chinese wetenschapper, psycholoog, gelovig communist, zij joodse lerares, ontsnapt aan het concentratie kamp. Beginnen na de Tweede Wereldoorlog een nieuw leven in het nieuwe China, van Mao. Die zich heel geleidelijk ontpopt als een gevaarlijke krankzinnige, een massamoordenaar in naam van het Grote Gelijk. Selma is door haar huwelijk haar paspoort kwijt, ze kan niet meer terug naar Nederland.

 Wat tomeloos boeit in Selma is de ommekeer. Het geloof dat maar heel geleidelijk afbrokkelt. Het echtpaar maakt immers zelf deel uit van de bevoorrechte klasse. De 'Grote sprong voorwaarts' waarbij zonder reden alle metaal wordt ingezameld, gaat aan ze voorbij. Niet aan de boeren, die hun wok-pannen verliezen, en zoveel meer. Ten koste van 45 miljoen doden.

 Wat Carolijn Visser zo mooi doet is het proces laten zien in det­ails. Selma blijft met alle schaarse middelen een keurige Hollandse huisvrouw die voor man en twee kinderen een piekfijn huishouden drijft, kleren maakt, voedsel bereidt. En zich niet wil laten kennen tegenover de familie in Nederland.

 Terugkomen op zo'n keuze zou gezichtsverlies zijn.

 En dan komt het hartverscheurend hoogtepunt: de Culturele Revolutie. In 1966 laat Mao een golf van redeloze waanzin op de Chinezen los. Bij de familie Tsao wordt alles wat riekt naar kapitalisme of 'feodalisme', kortom intelligentsia door de Rode Gardisten kort en klein geslagen of meegenomen. Zo ook de man van Selma, die van professor in de psychologie, gespecialiseerd in het geheugen, tot schoon­maker van Wc’s wordt en dan op het land moet werken. Openbare processen, aftuigingen van docenten. Moorden, zelfmoorden onder wetenschappers bij de vleet.

 Merkwaardig hoe deze stemming aan de Donald Trump- en Geert Wilders-revol­uties doet denken. Mao was een groot populist. Hij begreep kennelijk 'wat er onder het volk leefde'.

 Ook in Nederland kende de Culturele revolutie aanhangers. Een mooi terzijde-hoofdstukje herinnert aan de bijval van Jan Marijnissen en de SP, Derk Sauer, de Groene Amsterdammer.

Tags: 
Shanghai nu
Carolijn Visser

Carolijn Visser

Alle reden om nu een boek over China uit te brengen. De Olympische Spelen in Beijing, de kwestie Tibet en daarnaast het wonder van de herrijzenis van het land.Carolijn Visser schrijft sinds 1982 reisverhalen. Dat begon in 1982 met 'Grijs China'. China - vanwaar ze als een van de eersten kritisch berichtte over de Culturele Revolutie - en Tibet.

En nu ligt er Shanghai Skyline. Reisverslagen uit een razendsnel veranderend land. Van iemand die het heel goed heeft leren kennen. Ze deed ditmaal ook onderzoek naar drie Westerlingen die vroeg in de vorige eeuw al naar China trokken: de schrijvende arts Johan W. Schotman, Nobelprijswinnares Pearl.S.Buck en een in 1900 tijdens de Boksersopstand vermoorde non uit Ossendrecht, de inmiddels heilig verklaarde zuster Adolphine., die van zichzelf Kaatje Dierkx heette. De kerk is in China ongekend populair. Ook als toevlucht voor bejaarden. Immers, vrouwen worden op hun 55ste gepensioneerd, mannen op hun 60ste, pensioen en voorzieningen zijn miniem. En nu dan, terug naar het swingende Shanghai van de jaren '20, de jazz-age? De stad van voor de 'bevrijding'?Carolijn beschrijft het wonder in al z'n facetten. Van lichtarchitectuur, koopgoten en nieuwe rijken met een 'Groot Gezicht' tot de haast en de onachtzame manier waarop in deze Hogedrukpan met mensen wordt omgegaan. En toch zoveel Chinezen dat een paar meer of minder niet echt uitmaakt. Dat vinden de Chinezen zelf. Maandag is ze na 21.00 te horen in de Avonden tijdens een China-special, waarin ook Pay-Uun Hiu.

Tags: 
Carolijn Visser
Beluister fragment