Zelf schrijver worden

Van juni tot en met december 1985 was Gerard Reve gastschrijver aan de Leidse Letterenfaculteit. In Leiden werkte Reve zijn theorie uit over het ambacht van de schrijver, de Vier Zuilen van het Proza. Bij zijn eerste optreden in de Pieterskerk konden van de ruim zesduizend geïnteresseerden maar vijftienhonderd een plaats vinden.Er heerste een roezige sfeer.

Amerikaanse en Engelse universiteiten kenden al tientallen jaren writers in residence toen de Leidse Letterenfaculteit, op voorstel van hoogleraar Moderne Letterkunde Ton Anbeek, besloot die traditie ook in Nederland in te voeren. Dat Reve als eerste kwam, viel niet bij iedereen in goede aarde. Wilde Reve niet alle Surinamers per tjoekie-tjoekie stoomboot retour sturen naar hun takki-takki oerwoud? Hoogleraar taalkunde Jan Kooij en de letterkundige en Célinevertaler Mani Kummer protesteerden tegen Reves 'platvloerse racisme'. En de eerste van de vier Albert Verwey-lezingen eindigde met een handgemeen tussen de schrijver en een 37-jarige Leidse fan ('een intellectueel'), die met Reve wilde discussiëren over de vraag of socialisme en katholicisme kunnen samengaan. De schrijver, die al een drankje had genomen op de goede afloop van zijn eerste lezing, ontstak in woede en ging de vragensteller te lijf met een gebroken wijnglas. De secretaris van de Letterenfaculteit, Donker, sprong dapper tussenbeide en liep een snijwond op aan zijn linkerhand. Reve had het plan om alle vier de openbare colleges te wijden aan moraal, geloof, politiek en kunst, maar na het incident zag hij daarvan af. Hij schrapte de tirade tegen het socialisme die hij voor de tweede avond had aangekondigd en concentreerde zich op de Vier Zuilen van het Proza: Conceptie, Compositie, Stijl en Woordgebruik.De VPRO-radio zond de lezingen uit in het boekenprogramma.Op de woensdagen 9, 16 en 23 augustus om 20.00 zijn die opnamen terug te horen. Op 23 augustus na 21.00 aangevuld met het vragenuurtje na de slotlezing. In de Avonden eerst fragmenten van deel 1 (meer bleef niet bewaard) en de hele tweede lezing.

Tags: 
De avonden (wo) 2006 09 aug 2006 uur 1
Beluister fragment
De avonden (wo) 2006 16 aug 2006 uur 1
Beluister fragment
De avonden (wo) 2006 23 aug 2006 uur 1
Beluister fragment
eenden van Constant Artz (coll. Nusselder)
meer eenden (coll. Nusselder)
Bernard Nusselder

Woensdagmiddaglicht

 De schilder Bernard Nusselder (ook lange jaren verantwoordelijk voor de platenhoezen van Philips-Phonogram en ontwerper van het universele plastic CD-doosje) kende de in 1951 overleden eendenschilder Constant ('Cons') Artz. Hij was als jongeman bijna leerling of assistent bij de eendenschilder geworden, maar Artz vond hem niet goed genoeg. Nusselder was niet in de wieg gelegd voor eenden. Zijn werk neigde meer naar Pyke Koch. Maar assistentie was nodig, de eendenschilder werkte fabrieksmatig.

 Hij gebruikte grote stukken meubelplaat, waarop hij vier identieke eendenschilderijen tegelijk maakte. Als ze klaar waren zaagde hij de plaat in vieren en lijstte in. Van elke vier schilderijen bewaarde hij er één op zolder 'voor mijn pensioen'. Hij verkocht niet slecht, in de Verenigde Staten moeten vele tientallen eenden van Cons Artz aan muren hangen.Nusselder bezit nog twee van die schilderijen. Ze deden me onmiddellijk denken aan het verhaal van Johnny van Doorn over het Arnhemse schilderijenfabriekje waar hij 'de Toets' aantrof, de oude meester die het magische 'woensdagmiddaglicht' aanbracht op rijen identieke doeken met visstekjes. Cons Artz wist van woensdagmiddaglicht en kleine glimmertjes. Of hij zich ook per eendje liet betalen, zoals Henriette Ronner extra jonge poesjes in rekening bracht, is niet bekend. Eenden van Artz hangen momenteel in 's Graveland in Galerie Wijdemeren.

Abma (1)
buiten mededinging (2)
Abma (3)
buiten mededinging (1)
Abma (2)

Mug (slot)

 Op 7 juli raakte de redactie de Boekensite (Nadja Cohen en Annemieke Houben) opeens geweldig geïnteresseerd in het boek als gebruiksvoorwerp. Meer precies als slagwapen. Er waren visioenen van bladzijden met bloedvlekjes en de restjes van een mug of een mier, een wespenvleugel op een omslag. En vandaar in het boek als gebruiksvoorwerp.Kortweg, de mug als komkommer. Een prijsvraag dus.

 Sitebezoekers stuurden foto's en beschrijvingen. Nu zijn de zwaluwen weg en de insecten komen. Maar de prijsvraag is gesloten. Winnaar werd Henk Abma, die uit Frankrijk berichtte over een Aulapocket van de eens zeer bekende psycholoog F.J.J. Buytendijk. Hij schreef: "Het boek 'De vrouw' opent met de regel: 'Het uitgangspunt van deze studie is geweest, dat de vrouw een mens is.' Ik heb het binnenwerk daarom verwijderd en in de fluwelen ruimte een reproductie van Gustav-Adolf Mossa (Nice 1883-1971) geplaatst. De titel van het schilderij is: She (1905)."Hij wint een boekenpakket (te gebruiken naar eigen inzicht). Hierbij ook de inzendingen van de redactrices zelf, die zich Stendhals 'Chartreuse van Parma' aantrokken. Buiten mededinging vanzelfsprekend.

Jiri Benda

Na hun Mozart-avonturen in 1976, die deze zomer weer in de Avonden klinken gingen Jan Wagenmeester en Han Reiziger (zie dit log van 28 juli jl.) in 1981 opnieuw oostwaarts, op zoek naar leven en werk van de Boheemse componist Jiri Benda (1722-1795).De reis zou ze via Tsjecho-Slowakije en de DDR (Potsdam en Gotha) naar Mannheim en Frankfurt brengen en werd uitgezonden in de winter van 1981-1982.Als prelude was er een roemruchte nachtuitzending, live vanuit Praag op 26 september 1981. Dinsdag weer te horen in De Avonden.

Er bestaat een brochure van deze serie met foto's van Nelleke van der Drift en tekst van Han Reiziger. Ze vlogen naar Praag met een rommelige Hongaarse Tupolev. Han noteert: 'De Hongaren zijn overdadig met de wijnfles tekeer gegaan, met het gevolg dat niemand meer op de bordjes 'fasten seatbelts' let. Jan weet het zelfs voor elkaar te krijgen, als de wielen al aan het uitklappen zijn, een van de troeltjes (een stewardess) nog een glaasje wodka voor hem te laten halen. En al die tijd speelt Mozarts KV 488.' En ze hadden nog zo afgesproken: even geen Mozart maar Benda en andere Bohemers.De nachtuitzending die op dinsdag 8 augustus 2006 drie uur lang te horen was volgt moeiteloos uit dit voorafgaande. Drank en muziek, en het zacht swingende gepraat van twee volstrekt onverstoorbare muziekgekken die nu allebei dood zijn. In een radioprogramma zoals ze hierna op de Nederlandse radio nooit meer zullen worden uitgezonden.

De avonden (di) 2006 08 aug 2006 uur 1
Beluister fragment
De avonden (di) 2006 08 aug 2006 uur 3
Beluister fragment
De avonden (di) 2006 08 aug 2006 uur 2
Beluister fragment
zichtlijnen. onder: Sarah's huis, boven: de overburen
zelfde raam, nu met geraniums en vlaggetjes (?)
geselecteerd overbuurraam
Sarah van Sonsbeeck

Wat kunst kan

 Een huis is een mens is een huis. Lawaai van bovenburen maakt je huis kleiner. Maakt jou kleiner.Blikken van overburen verkleinen je huis nog verder. Ze verbouwen je huis, ze gaan in je zitten. Je kunt niet als een kind je handen voor je ogen slaan en denken dat de wereld dan niet bestaat. Dan komt het moment om iets te ondernemen.De aanval. Je wereld groter maken. Naar buiten kijken. De huizen van de overburen koloniseren.

 Sarah van Sonsbeeck studeerde af aan de Rietveld academie op 'Mentale ruimte - hoe mijn buren gebouwen worden', een project dat laat zien hoe kunst kan worden ingezet tegen lawaai en aanwezigheid van anderen.Eerst maakte ze een studie van kijken en bekeken worden. Daarna registreerde ze het lawaai en bracht het naar buiten.En ging bouwen in de geest. Geen toeval, ze studeerde eerder af als architect.

 Geïnspireerd door de 'Fake Estates' van de legendarische New Yorker Gordon Matta-Clark, die nutteloze stadsruimte opkocht en oude video's van Bruce Nauman over kunstenaarsgedrag heroverde ze leefruimte. Het project wordt voortgezet, de buren maken nog steeds lawaai, maar Sarah denkt niet aan verhuizen. Integendeel. Ze zou niet meer buiten haar buren kunnen, zegt ze.Helpt het? Ja, het helpt.Luister het bezoek aan haar Werkplek.

collectie W.Brakman

Koektrommelraadsel

Vragen rond de fietsmeisjes uit Brakmans 'De reis van de douanier naar Bentheim'. De meisjes die de 'Bahlsen cakes' genoemd worden.

Eerst de uniforme kleding. Brakmanbiograaf Gerrit Jan Kleinrensink schrijft: 'Het lijkt wel of het om een clubje meisjes gaat: de kostschool, in het blauw voor de winter en in het wit voor de zomer? Vanwaar anders die uniformiteit?'Kostschoolmeisjes, mogelijk. Maar nu. Kleinrensink stuurt een foto van de koektrommel die bij de schrijver thuis staat en waarop het optreden van de 'Bahlsen cakes' was gebaseerd. En ja, de afbeelding lijkt wel heel erg op die van de Ni-o-ne trommel. Sterker, het is het zelfde plaatje. Hoe kwamen de witte Ni-o-ne meisjes (zie gisteren) op de Bahlsentrommel terecht? Zijn de Bahlsen en Ni-o-ne koekfabrieken ooit gefuseerd? Ging Ni-o-ne failliet en werd de boedel opgekocht door Bahlsen? Verkocht de reclameschilder zijn prent meer dan eens?Wie was hij?

luchtkunstschrift
PJ Roggeband (11)

Elfletterig

 PJ Roggeband, woordenman en beeldend kunstenaar heeft - als velen voor hem - ontdekt dat willekeur tot inzicht leidt. Hij gaat de wereld te lijf met woorden van elf letters.

 Ook de nieuwe Haagse woonwijk Ypenburg werd door Roggeband onderworpen aan de elfletterdiscipline. Zie zijn site.En omdat zo alles opnieuw met alles te maken krijgt, vroeg hij mij om een herinnering aan het vliegveld dat daar vroeger lag. Zo kwam ik op het oude ambacht van het luchtschrijven. Het vliegtuig als een pen in de lucht. Zes tot acht letters op z'n hoogst. Anders is de eerste letter alweer verwaaid als de piloot aan de laatste begint.

 De witte rook die de letters vormt, zo leer ik nu, kwam voort uit de verbranding van speciale olie, gecombineerd met de uitlaatgassen van de vliegtuigmotor. Slecht voor de lucht. Zo komt het dat er wereldwijd nog maar zes oude luchtschrijfpiloten actief zijn. Maar het kan nog. Nog steeds.Bijgaand de site waar PJ Roggeband, voor één keer, één elfletterwoord naar keuze zou moeten kunnen bestellen. Boven Amsterdam. Zeg maar dat het kunst is. Wieweet.

Tags: 
Bahlsen cakes
Nione cakes

Bahlsen cakes

Het nieuwe 'luisterboek' op de Boekensite, Brakmans 'Reis van de douanier naar Bentheim' (1983) is uitzonderlijk zomers. Twee heren op vakantie bewegen zich door Twentse lanen vol uitspanningen, voorbijfietsende meisjes en zonnevlekjes onder het lover. Maar de oubliette (vergeetput) ontbreekt niet.

Typisch Brakman zijn de fietsmeisjes die consequent 'de Bahlsen cakes' worden genoemd, naar de reclame van het oude koekjesmerk uit Hannover. Toch even opgezocht. Wat blijkt? Op de Bahlsen koektrommels stonden meisjes, maar geen fietsende. Wel voerde koekjesconcurrent Ni-o-ne (nie ohne?) uitgelaten fietsende meisjes. In het wit ook nog.

Tags: 
Philip Larkin (1922-1985)

Taal

 Om met Willem Brakman te spreken: 'Omsk, Tomsk, Irkoetsk, wij verblijven in de taal. 'Een ander onderkomen is er niet. Het moet onderhouden worden ook. Gaten dichten die onverlaten er steeds in schieten. Taal is oorlog.

 Eens had ik onenigheid met Johnny van Doorn over een woord, bij het doorploegen van een manuscript. Het woord was 'subtiel'. Ik zei 'als je dat laat staan is het boek dood'. Ik meende het. Het ging er uit. In de jeugd aangereikte taal is de mooiste. Vaak denk ik 'moederwoord' of 'vaderwoord'. Soms waaien moederwoorden als rozenblaadjes op me af. Dan is het 'geen doen', 'doodaf' of 'lammenadig' voor en na. Ze zei ook 'mart' inplaats van 'markt', ze kwam uit het Haagse Bezuidenhout.

 Dit voor wie de Oude Wereld gekend heeft, toen pech nog heel gewoon was. Mijn dichter van de oude wereld is Philip Larkin (1922-1985):De grote koele winkel voor goedkope klerenin simpele maten duidelijk uitgestald(gebreid goed, zomerkleding, kousenin bruin en grijs, kastanje, donkerblauw)roept voor ons op de doordeweekse wereldvan wie bij dageraad het kleine huis verlaten, op tijd voor scheepswerf, bouwplaats of fabriek. Maar achter overhemden en de broekenstapelskrijgt men de Mode voor de Nacht te zien:dun als blouses, met machinaleborduursels, geel, mosgroen, roze,liggen Bri-Nylon baby-dolls en slipjesluchtig bijeen. Aannemen dat zij dezewereld delen, bedenken dat er iets in zitdat bij hun soort hoort, heeft bewezen hoe afgezonderd en onaards de liefde is,of vrouwen zijn, of wat zij doen,of in ons jong onwerkelijk verlangenlijken te zijn: synthetisch, nieuw,wezenloos door extase bevangen (vert. Jan Eijkelboom, The Large Cool Store, 1964)

Bruins Slot
radio?

Avonden? (1)

 Zijn De Avonden na 1 september as. nog te beluisteren? Dat wel. Maar niet meer via 747AM. Ook niet meer via de ether. Draagbare toestelletjes in keuken, werkhok of slaapkamer zijn nutteloos geworden. Geen avondlijke autoritten meer met Micha Wertheim. Wat wel? Een verhuizing. Naar de Concertzender, waar de Avonden maandag t/m vrijdag te horen zullen zijn van 20.00-22.00. Alleen via de kabel (en Internet en DAB).Wie zal ons daar kunnen vinden? Dat moet nog blijken. Vast staat dat het om een achteruitgang gaat. Er is veel minder geld en mankracht beschikbaar. Ook bij de VPRO wordt hard gesaneerd.

 De door dit kabinet opgedragen bezuinigingen zijn bij de radio vooral terecht gekomen bij Radio 4 en 747AM, dus bij muziek en cultuur. Radio 4 werd 'strakgetrokken' en ontdaan van niet-klassiek. De VPRO zit er straks amper meer op. Wat over blijft van muziekavant-garde en specialismen verhuist naar de Concertzender. Radio 747AM wordt overdag een zender voor Gouwe Ouwe, met 's avonds nog wat ruimte voor de kleine zendgemachtigden (zolang die mogen bestaan).

 Wie verzint dit allemaal? De sinds afgelopen jaar oppermachtige Raad van Bestuur van de Publieke Omroep.Des te vreemder is het te lezen hoe Harm Bruins Slot, voorzitter, en uitvoerder van het catastrofale omroepbeleid, op 31 juli in NRC-Handelsblad reageerde op de plannen van de heren 's Gravesande en van Twist voor een Omroep voor Kunst & Cultuur (OK&C): 'De publieke omroep brengt 500 uur (waarvan 280 uur nieuw) Nederlandstalig drama met een totaal budget van 32 miljoen euro. Ook zenden we maar liefst 26 nieuwe Nederlandse speelfilms uit. In 2007 alleen al zal de publieke omroep zo maar liefst 99 miljoen euro uitgeven aan programma's in het genre kunst en cultuur.'En zo door. Een betoog van louter getallen, zonder een enkele inhoudelijke, redactionele, journalistieke overweging. Als je maar genoeg geld uitgeeft aan tv-series, speelfilms en populaire talkshows is er met het cultuuraanbod van de Publiek Omroep niets aan de hand. Aldus Bruins Slot.Over radio geen woord.Over de definitie van 'het genre kunst en cultuur' maak ik me onder dit bewind geen illusie. Feit is dat een echt cultureel radioprogramma als De Avonden, dat een fractie kost van het tv-aanbod, gewoon nog verder in de marge wordt gedrukt. Als onze Publieke Omroep zijn naam waard was en een cultureel beleid had zou De Avonden 's avonds op Radio 1 worden uitgezonden. Wouter Bos, Martijn van Dam, doe iets.

Tags: 

Pagina's