Het tapijt van Bayeux (ong. 1100), die precieze geborduurde geschiedschrijving, zag ik drie jaar terug. En nu, in Angers, de veel jongere, geweven uitbeelding van de Apocalyps van Johannes (in 1400 gebruikt bij het huwelijk van Lodewijk II van Anjou met Yolande van Aragon).In 76 doeken krijg je het bloedstollende verhaal te zien, scène voor scène. Heel de goddelijke openbaring aan het slot van het Nieuwe Testament.Of oneerbiedige: heel de fantastische profetie van de apostel over wat ons en de wereld volgens hem te wachten staat, zijn visioenen en hallucinaties. .

 De eindtijd!De Openbaring van Johannes hoort tot de grote klassieken van de literatuur, naast de Odyssee en de Metamorfosen. En was nog veel invloedrijker. Het gekke is, de woorden van Johannes krijgen – als je ze uitgebeeld zien in 1382 – bijna iets lieflijks.Het veelkoppige Beest wordt een huisdier, wat het natuurlijk altijd al was.De Grote Hoer een koket meisje. Het beeld kent nog geen gruwelen. Wat is het Kwaad toch aantrekkelijk.Wat moesten we zonder? En, het Goede, hoe dodelijk braaf. Jeroen Bosch en Luca Signorelli (in de Dom van Orvieto) moesten nog komen.

Raadselachtige diervrouwen en plantvrouwen.De cactusvrouw die hier in Angers op mijn placemat stond is nog te volgen, ze prikt, net als Orangina.. Maar wat heeft de giraffevrouw die ik op een windscherm in Dieppe aantrof toch met Orangina met een rietje. Haar moet ik nog zien te doorgronden.Hoe ook. Ze verleiden. Die kunst verstaan ze.Allebei. Cactus en giraffe.

Het huidige kasteel is van 1780. Resten van een Engelse tuin zie ik, de onvermijdelijke vijver met eilandje. Een kas en een moestuin zijn uit de 19de eeuw. Allemaal bruikbaar. Ook licht en begroeiing spelen hier in alle seizoenen mee. Wat doen figuren in zo’n omgeving? De één zit, een volgende staart in de verte. Je gaat ze onwillekeurig nadoen. De tijd heeft een open uitnodiging. Mos en vogelpoep worden niet verwijderd.

Ik leg uit dat ik het voor de zekerheid nog even vraag, want er zijn - volgens het velletje van het Syndicat - in Ry twee Bovary-huizen. ‘Neenee, het was hier, het tweede.’Ik zucht.‘Nu ja,' zeg ik, ‘alles in de fantasie natuurlijk. Niet echt.’Nu is het hun beurt om verbaasd te zijn.Fantasie?‘Jaja, wel echt meneer, het was hier.’Domme buitenlander. Eindelijk begrijp ik dat Ry niet zonder Emma Bovary kan.Welk dorp wel?De heren hebben gelijk. Even later zie ik haar op een terras zitten. Haar echtgenoot kijkt strak in zijn kop koffie, maar Emma heeft oogcontact met twee vlotte heren aan een andere tafel.

Tegen 2040 hoopt hij dat het werk een zekere volwassenheid heeft bereikt, want de dingen moeten groeien, zowel zijn werk als de aanplant.Wat me het meest trof – behalve zijn vermogen om naast fantastische voorstellingen ook heel klassieke beelden te maken - is zijn gevoel voor ruimtelijke werking. Er is hier ook zoveel ruimte. Je kunt een beeld soms al op honderden meters zien opdoemen, een andere keer struikel je over een bronzen vrouw die in het gras op een grasspriet ligt te kauwen. Soms denk je ook ‘waar is het beeld’, en dan is er geen, zoals midden in het doolhof, of op een fraaie open plek, waar het hoge gras het werk doet.Landschap is ook beeld.

In Den Haag hebben we beiden menige zon in zee zien ondergaan, maar daar had je het in Den Haag nooit zo over.Hier in Frankrijk zeg ik rustig ‘mooi’.Willem scheerde hier eens rakelings langs, in het voetspoor van Madame Bovary, Rouen ligt even verderop. Dat ik hier heen wilde was om het rollen van de keien in de branding. Twee geluiden die elkaar afwisselen. Ik heb een fragment van dat eeuwig duet opgenomen.

In zijn nieuwe boek 'Aan de wieg van het nieuwe Nederland' beschrijft hij de felle reacties in Nederland op het Franse optreden tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog van 1954-1962.Frankrijk was nog de intellectuele hoofdstad van Europa, van de wereld. En nu werd opeens vanuit de bakermat van onze cultuur een vuile koloniale oorlog gevoerd. Onbegrijpelijk.In Nederland kwamen inzamelingen voor de vluchtelingen, en zelfs een nationale televisieactie - de allereerste, nog vor Open het Dorp - een nieuw fenomeen. De VPRO, toen nog van dominee E.D.Spelberg, liep voorop. Niet vreemd, Spelberg was een geëngageerd man en bevriend met de arts en organist Albert Schweitzer die een ziekenhuis stichtte in Lambarene (Gabon) en daarvoor in Europa aan fundraising deed. Ruim tien jaar voor mei 1968 bracht de Algerijnse kwestie in Nederland al een politieke bewustwording en radicalisering op gang, concludeert Niek Pas. Het werd één van de aanlopen naar jaren '60.Maandag na 21.00 een gesprek met hem.

 Franz Kafka is een van de eerste beschrijvers van vliegtuigen (Aeropläne in Brescia) en misschien wel de allereerste die een auto-ongeluk in détail heeft beschreven (in het Bois de Boulogne). Walter Benjamin heeft in zijn 'Berliner Kindheit' voor altijd vastgelegd hoe de telefoon bij hem thuis z'n entree maakte en hoe men ermee omging. In het bundeltje 'Sonnenuntergang im Prater' (1901) noteerde de Weense stukjesschrijver Peter Altenberg (1859-1919) zijn kennismaking met de lift. En hij zegt net waar het om draait: 'Ik ben niet zo dom me door gewenning aan de zegeningen van de modern tijd de charme ervan te laten ontnemen'.

 Altenberg prijst zich gelukkig dat hij voortaan zijn hart en knieën kan sparen dankzij de lift. Wat hij echter niet kan leren is hoe je je moet gedragen als je met een vreemde in de liftkooi opstijgt. 'Je denkt dat je een gesprek moet beginnen en probeert van verdieping tot verdieping iets te verzinnen.' Maar tenslotte weet hij niets anders uit te brengen dan 'Ich empfele mich'. 'Op een toon alsof je juist een vriendschap voor het leven hebt gesloten.'Altenberg mijdt na korte tijd de lift.

'Een bodemloze afgrond is het lichaam, het vermoeide lichaam, het slapende lichaam, het zich overgevende lichaam, het zieke lichaam, het dode lichaam. De eerste dode die ik zag schikte zich op een begrijpelijke manier op de baar als was hij op de juiste plaats terechtgekomen na een geheime baan. (...) Ik liep graag en veel langs de vloedlijn en bekeek daar de stenen van de golfbrekers met grote aandacht en met een gevoel of de steen en de verdronkene hetzelfde waren en dat ik daarvan wist.'Een golfbreker oplopen. Die van de familie Brakman was de tweede .vanaf het havenhoofd. Toen bestond - even verderop - het Verversingskanaal nog, waarlangs ongefilterd de Haagse riolen werden geloosd.Deze zondag was de eerste dat Willem Brakman niet meer leefde. Willem gaf me Den Haag terug. Ik had het op mijn achttiende achter me gelaten, durfde niet meer terug, bang voor de boze geesten. Het woei er. Zomers lang zwiepten de omgekeerde blaadjes van de zilverpopulieren in de Bosjes van Pex me tegemoet. De jonge boompjes bogen in hun canvas kraagjes. Willem bezielde de stad. De geur van meidoorn en fluitekruid op een schelpenpad, en een trottoir van 'dropjestegels'. Weer de Bevelandsestraat, waar hij opgroeide. En de drie dubbele deuren van de Julianakerk waar - als hij langskwam - altijd een kist naar buiten gedragen werd.