Mijn broer heeft nog meer last gehad van die vader dan ik. In Delft studeren mocht niet, al had hij dat goed gekund. Mijn vader keek neer op bètavakken. Wat hij niet begreep was onbelangrijk. In de laatste jaren paste mijn broer op zijn geld en werd steeds beschuldigd van malver­saties. Hij heeft de verdachtmakingen nog een jaar uitgehouden. Het zat hem hoog.

 Toen we tenslotte in de aula zaten bestond het publiek vooral uit verre familie en generaals. Dat laatste omdat mijn vader burgerdocent aan de militaire academie was geweest. Daar voelde hij zich thuis. Generaals, pet op de knieën, het haar aan de achterkant wat ingedeukt door de petrand. Mijn broer sprak tot de kist.

 'Mijn vader was geen gemakkelijk mens,' zei hij.

 De generaals gingen wat verzitten. Er klonk een kuchje. Hij had me z'n speech tevoren laten lezen. Er zat veel van z'n therapie in. Een goede speech, kritisch maar berustend. De generaals verdwenen achteraf zwijgend. Wat wil je? Ze hadden de overledene gekend als een goedlachse kerel die een borrel schonk in z'n erker.

 Ik kom hierop door de film Journey to the shore, die in m'n hoofd bleef spoken. Over de reis naar de grens van het hier­namaals. Over de fase tussen de dood en het definitieve afsch­eid, waarin de doden kunnen terugkeren om nog iets af te maken. Of nog levenden kunnen proberen ze terug te roepen. Over de omgang tussen levenden en gestorvenen, tussen wie iets onaf is geble­ven.

 Het is in onze jaren gewoonte wil­lekeurig welk overleden familielid aan te duiden als 'een dierbare'.

 Van mijn vader werd niets meer vernomen. 

 Zo pleegde Yusuke zelfmoord zonder Mizuki iets te zeggen. Ze bleef op hem wachten. Na drie jaar staat hij opeens in de kamer. Ze schrikt niet is alleen even boos omdat hij zijn schoenen niet heeft uitgedaan. Een doodzonde in Japan.

 Het lijkt op After life van Kore-eda Hirokazu. Waar de doden nog een laatste scene uit hun leven moeten kiezen die wordt geensceneerd voor ze voorgoed kunnen verdwijnen. Onvergetelijk is de kersenbloesem die wordt opgeroepen met roze papiersnippers. In deze film wordt een bijrol gevraagd om laatste woorden. Maar die zijn 'ik wil niet dood'.

 Yusuke wil Mizuki zijn leven laten zien voor ze hem kende - hij houdt immers van haar - de mensen die vriendelijk voor hem waren. 

 Er ontstaan gaten in de tijd, waarin het stukjes verleden herleven. En daarmee andere gestorvenen. Intens is de scene waarin zo'n stuk verleden na het voorgoed verdwijnen van de oude krantenbezorger voor wie Yusuke werkte opeens weg is. Alles is vervallen, de wind waait door de bouwval van het huis.

 Wat rest zijn de verwaaiende, vergeelde bloemen die hij uit tijdschriften uitknipte en gebruikte als behang voor zijn slaapkamer, een verwijzing naar After life.

 Het aarzelende ingehouden verdriet van Japanse cultuur.

 Yusuke leidt Mizuki door dorpjes, gehuchten in Oost-Japan waar hij werkte als onderwijzer, in een restaurantje of als krantenbezorger, op weg naar een strandje in de baai van zijn jeugd. Daar ligt de scheidslijn die hij zal oversteken.