Goden. Mijn gymnasiumleraren hadden het er moeilijk mee: hoe kon het oude Griekenland nu de bakermat van onze beschaving zijn en tegelijk een heidens veelgodendom aanhangen?
Of erger.
Evelien citeert bijvoorbeeld de 'defixiones', stripjes lood met 'bindende wensen' die van de oude Grieken zijn gevonden, in afvalputten. Vijfde, vierde eeuw voor Christus. In die teksten wordt de hulp van iemand in de onderwereld aangeroepen om een ander een hak te zetten.
Dat heette 'binden' of 'neerschrijven'. Doelwit waren vaak concurrenten in zaken of in de liefde. Soms is er een loden poppetje bij, met een naald doorstoken of anderszins gemaltraiteerd. Deze 'black magic' was wijd verbreid:
'Ik keer Euboula van Aineas af, van zijn gezicht, van zijn ogen, van zijn mond, van zijn tieten, van zijn psyche, van zijn buik, van zijn stijve pik, van zijn kont, van zijn hele lichaam. Ik keer Euboula van Aineas af.'

 Wat je treft is vooral het aanzicht van Belgische villaatjes van nog maar twintig jaar oud, verlaten en tot bouwval geworden. De kerk staat er nog, en Denise Aerts houdt nog atelier in het Hooghuis, eens in bezit van de familie Rubens.
Het stinkt er. Je ziet een doodenkele kraker of rugzaktoerist, een paar dagjesmensen. Verder geen levende ziel.

 Maar op Internet leeft Doel. 
Daar bestaat een stad, waar pas nog een feest werd gegeven dat tegen de 20.000 bezoekers trok. Waar klassieke concerten worden gegeven in de kerk, waar pamfletten verschijnen tegen de zinloze havenwerken. Wat een drukte! Ik kom hier al jaren en het wordt eerder meer dan minder. 
 Stel je voor dat dit doorgaat na de sloop van de laatste ruïne? Doel zou een Virtuele Stad kunnen worden. Op Internet zou je Doel huis na huis kunnen restaureren en virtuele bewoners inschrijven.
Nu schieten me de Dode Zielen van Gogol te binnen.
We registreren voortaan onze doden in de burgerlijke stand van Doel.
 

Socrates vreest dat, naarmate mensen meer vertrouwden op het geschreven woord als vervanging voor de kennis die ze vroeger in hun hoofd meedroegen, ze zouden ophouden hun geheugen te gebruiken en vergeetachtig worden.  
En omdat ze heel veel informatie zouden kunnen krijgen 'zonder de juiste instructie hoe die te gebruiken', konden ze worden aangezien voor mensen die veel wisten terwijl ze grotendeels onwetend waren. Ze zouden vervuld zijn van ingebeelde kennis inplaats van echte.
Socrates, zegt Carr, was kortzichtig. Hij kon de vele manieren waarop de nieuwe technologie kennis kon verbreiden en nieuwe ideeën aanzetten niet voorzien.

De drukpers van Gutenberg kwam, en daarna Internet. De bezwaren bleven. Merkwaardig waren het steeds vrijwel de zelfde. En even onbewijsbaar.
Mij lijkt dat er vanaf 6 september, als Paulien Cornelisse als eerste een week doorbrengt zonder Internet, maar één echte vraag overblijft: 'Heeft Google ons veranderd?'
 

Over het netwerk van verbindingen dat de stad sinds de Middeleeuwen omringt, e dat zorgt voor het transport van mensen en goederen. Eeuwenlang ging alles over water, dat ook voorzag ook in zulke uiteenlopende behoeften als energie (molens), verdediging (de waterlinie), drinkwater (uit de duinen) en amusement (de buitenplaatsen rond de stad. 

Samen met Koen Kleijn kwam ik terecht aan de Noordkant van het Ij waar je uitziet op de stad.
Het werd een oefening in 'door de geschiedenis heen kijken'.
Op een plaats die sinds de middeleeuwen een knooppunt is. Van waterwegen en daarna ook spoorwegen.
Kleijn is een grootmeester in het door tijd en ruimte heen zien. Waar hij ook gaat, hij wordt bestormd door wat hij weet of juist niet weet.  Ook de toekomst dringt zich op. Geen nostalgie, de bouwput, de roestige damwanden van de Noord-Zuidlijn zijn van een grote schoonheid. Woensdag is hij te horen in De Avonden.
 

 De opnamen werden gemaakt in en rond het Haagse gymnasium waar we allebei op hadden gezeten, hij vijf jaar eerder dan ik. Paul was zorgzaam voor z'n cast. We kregen elk een fotoalbum en een exemplaar van Terug tot Ina Damman van Vestdijk, waar het scenario losjes op gebaseerd was.

 Regisseren bleek te zijn je wil opleggen, alles en iedereen naar je hand zetten. En maar praten. Een verbazende combinatie van organisator, zakenman, schrijver, vriend, fotograaf en rattenvanger van Hameln. Paul Verhoeven regisseerde zijn jeugd. De school werd film. Leraren, leerlingen en ouders konden over niets anders meer praten, maandenlang, van de audities tot de opnamen, de nasynchronisatie en de première.
Toen zag je eindelijk wat er van geworden was. Een adolescentenromance die ruw verstoord wordt door een oudere jongen, mijn rol.

 En nu zag ik Paul Verhoeven terug. Een heldere avond. Wat is film? Film is film. 
 

Ergens in 1882 kocht Friedrich Nietzsche een schrijfmachine - een 'Schrijfbal', merk Malling-Hansen. 
Zijn gezichtsvermogen ging achteruit. Het werd uitputtend en pijnlijk zijn blik gefixeerd te houden op een pagina. Hij kreeg er hoofdpijn van. Hij had het schrijven al moeten beperken en vreesde het te moeten opgeven. De schrijfmachine redde hem, tenminste tijdelijk. Toen hij eenmaal kon tikken leerde hij het ook met gesloten ogen te doen. Woorden konden weer van zijn geest naar het papier komen.
Maar de machine had nog een ander effect op z'n werk.
Een van zijn vrienden, en componist, merkte een verandering in zijn schrijfstijl op. Zijn bondige proza was nog strakker geworden, neigde naar telegramstijl.
'Misschien neem je door dit instrument zelfs een nieuwe stijl aan,' schreef de vriend, daarbij opmerkend dat als hij zelf iets noteerde over muziek en taal het resultaat vaak afhing van de kwaliteit van pen en papier.
'Je hebt gelijk,' antwoordde Nietzsche, 'ons schrijfgereedschap speelt een rol in het vormen van onze gedachten.'

Door de machine veranderde Nietszsches proza van argumenten naar aforismen, van gedachten naar woordspelingen, van retoriek naar telegramstijl. Wat Internet met onze manier van schrijven doet? Later meer.  
 

Dat is een grondrecht. De tijd van 'sssst' ligt lang achter ons. In de dagelijkse collectieve schreeuwbeurten valt alleen een pauze bij vakanties.
Maar de afgelopen weken werd het kindergeluid vervangen door cirkelzagen en andere apparatuur. Een hoogwerker bracht palen die de grond in gingen. Er werd gegraven, gebouwd en langzaam verrees wat. Onder leiding van een grijze dame - kennelijk de bedenkster - en twee assistenten bouwden een stuk of zes werklieden iets tussen een ondergrondse hut, een boomhut en een installatie. Beplant en wel.
't Is klaar, maandag komen de kinderen.

Ik betwijfel of ze het verlies van een groot stuk speelplein - lekker rennen - zullen pikken. De planten zijn 't eerst weg, en ik voorspel dat de jongens snel zullen uitvissen waar in dit bouwsel iets los te wrikken valt. 
Een paar weken voor iemand zich eraan openhaalt. Dan komen de roodwitte linten. En weldra weer de werklieden.  
 

 Als zoon van een stuurman op de grote vaart - die veel op Zuid-Amerika voer en tangoplaten meenam, tapdansen kon hij ook - was Louis voorbestemd aan de wal te blijven, zei hij eens. 
Vandaag werd hij negentig.
In het Amsterdamse Pintohuis droeg Hugo Koolschijn een keuze voor uit de bundel. Koolschijn is de beste poëzievoordrager die ik ken. Hij musiceert vrijwel ongemerkt, maar toch, hij legt accenten net waar ze moeten, tilt woorden op of legt ze neer zoals de tekst het vraagt.
De regels van Lehmann komen overal vandaan. Maar, hij werd geboren in Rotterdam:

De lichten en snackbars van
Nieuw Rotterdam
mochten best wel verdwijnen
Ach wat? De fritestenten
van voor de oorlog
mochten er ook niet wezen

Nieuw Rotterdam.
Als tien volwassen populieren
in een bloempot.
 

Hij wilde weten wie zijn ontvoerders waren en schreef er over. Daarna verdiepte hij zich in het 'type Samir A.'. Ook dat werd een boek. In 2008 trouwde hij met een Dagestaanse die hij overigens al kende vóór zijn gijzeling. En is er nu dan 'Generatie YEP'.
Natuurlijk rees de vraag of hij leed aan het 'Stockholmsyndroom', het gaan sympathiseren met de mensen die je gijzelen.
Mij lijkt het dat Arjan gespaard is gebleven. Wel kwam hij veel te weten over fanatieke jonge moslims, een verschijnsel dat gedijt in afzondering. Zelf merkte hij dat ook: zijn 20 maanden onder de grond brachten hem terug naar zijn eigen Christelijke achtergrond. Een bewijs dat hij gespaard bleef? Arjan Erkel meent dat Geert Wilders maar moet gaan regeren, echt regeren, met een paar partijgenoten als minister. Dat lijkt hem het beste voor iedereen.
 

Ik zag er zeelieden. Kortgeknipte mannen-alleen, in gestreepte truitjes. En dacht aan wat aan boord van de Yorikke geschreven staat in Het Dodenschip van Ben Traven: 'Wie hier binnentreedt laat alle hoop varen.'
De eenzame negers van de avond tevoren hadden kennelijk geen geld voor het ontbijt, de overigen aten boterhammen met becel en zure zult. Overnachten is hier voor 'marins' veel goedkoper dan voor een toerist. Maar ik had ook een kapiteinskamer.
De inrichting zal niet onder monumentenzorg vallen. Vooral formica, zelfs aan het plafond van het restaurant, in achthoeken. Vloeren van een linoleum dat je eindeloos in de was moet zetten, maar dan heb je ook glim .
 
Het Koninklijk Belgisch Zeemanshuis ontstond in 1891, voor zeelieden die na afmonstering niet op hun schip konden blijven. Na de Duitse inval in mei 1940, werden Duitse soldaten in het gebouw ingekwartierd. Het overleefde de oorlog niet. Dit nieuwe gebouw werd geopend in 1954. Het heeft 138 bedden, verdeeld over 114 kamers.