Multatuli was een magere man met een gevoelige maag. Vooral van literatuur werd hij vaak onwel. Letterlijk. 'Hij bracht literatuur consequent in verband met overdadige hoeveelheden suiker,' legt Saskia uit, 'zijn eigen werk niet uitgezonderd.' In dit stukje vergelijkt hij romans met gebak:'Ik woon by 'n banketbakker.Ik eet nooit van die dingen, zei de juffrouw, en wees op de taartjes, want u begrypt m'nheer, als men 't zelf maakt, en zo altijd daarby is, en die dingen altyd zoo voor z'n oogen en onder den neus heeft, dan begrypt u... niet waar m'nheer... ik eet liever ham... maar van die dingen eet ik nooit, weet u?Ik zei dat ik 't wist, en ging naar-boven. Daarop schreef ik: 't is me onmogelyk 'n roman te lezen. Ik eet liever ham, net als de juffrouw.'

Een stapel verhalen, aforismen, polemieken en wat niet al. Bijna elke tekstvorm komt erin voor. Onderling zijn de stukken verbonden door verwijzingen, zodat je gaat denken aan links op een website. Ook al doordat de lezer voortdurend in het betoog getrokken wordt. Daar horen ook overwegingen over de schrijver als kleine zelfstandige bij. In de verte hoor je het woord 'passie' al aankomen: 'Koop, publiek, koop, er zijn aandoeningen te krygen voor wat geld! Ik heb de macht u te streelen en te kittelen, tot ge zoo gek wordt dat ge den prys uwer koffi vergeet, gy die anders zoo hard zyt van huid, dat de zweep er van kermt!' (Minnebrieven, 1861).Maandag is Saskia te horen in de Avonden.

Terug in Berlijn schreef hij dat zijn aantekeningen zich 'verre hielden van alle theorie'. Daardoor wilde hij 'het eigene laten spreken'. De mensen die hij leerde kennen - meest joden - hoorden overigens tot de oppositie en maakten het onder Stalin niet lang. Wat nu in dit verslag zo prachtig uitpakt is de nieuwsgierigheid van Benjamin. Zo is hij bijvoorbeeld hevig geïnteresseerd in speelgoed. En bezoekt herhaaldelijk het Moskouse Speelgoedmuseum, waar hij oa. een 'speelwerk' ziet dat hij beschrijft als 'een landschap dat in een glazen kast aan de wand hing. Het was stuk, ook het uurwerk, op de slagen waarvan vroeger windmolens, put-aken, raamluiken en menselijke figuren zich hadden bewogen, was er uit gesloopt.'Hij laat er foto's van maken, maar die blijken bij zijn afreis begin februari nog niet klaar. Moskou was in 1927 nog een gewone stad waar veel van voor de revolutie nog functioneerde. Films van Chaplin waren weliswaar niet toegelaten, maar Cézanne, Odilon Redon en Van Dongen werden nog tentoongesteld. Benjamin signaleert al wel dat de mensen zich in gesprekken veiligheidshalve onthouden van meningen.

Cor Gout - samensteller van 'En dan nu de polonaise' over muziek in Den Haag en Scheveningen - vertelde me lang geleden al eens uit hoe hij zo'n boek wilde aanpakken. Hij zou gebruik maken van werkelijk authentieke bronnen. Waarin de omgang met muziek, immers de droom die alles goed moet maken, het dichtst werd benaderd. Het mooiste voorbeeld daarvan is de bijdrage van Huub Koch, eens de eerste voorzitter van de Shocking blue-fanclub. 'Venus' was in 1969 een wereldhit geworden en de voorzitter mocht langskomen.'Het bezoek aan Mariska en haar ouders verliep in het bijzijn van mijn moeder. Ik was dertien en mijn moeder had zoiets van ja, ik laat je niet zomaar alleen naar Mariska gaan. Ik weet niet wat ze zich daarbij had voorgesteld, maar achteraf besef je natuurlijk wel dat je op dat moment bij de meest begeerde vrouw van Nederland op de thee bent geweest.'Venus was een wereldhit, maar Mariska Veres was en bleef een verlegen meisje, en het tegendeel van een popster. Ik noem dat Haags.

'Het handenspel van pianist Joop Schrier amuseert me omdat het zo helemaal uitdrukking geeft aan het wanhopig optimisme van die tijd.'En stuurt deze twee afbeeldingen.Van anderen kreeg ik te horen dat Schrier 'luchtpiano' speelt en dus een voorloper genoemd mag worden van de luchtgitaar. Vanavond na 20.00 in de Avonden meer.

 Onder hoofdpersoon Dominique woont een alleenstaande oude vrouw met haar hondje Pasja. Deze buurvrouw, mevrouw Jovkov, draait nergens om heen, verwacht geen medelijden en heeft dat zelf ook met niemand. Luisteraars van de Avonden kenden mevrouw Jovkov ook al uit - voorlopige - fragmenten die Esther in de Avonden in Music-Hall voorlas. In dit fragment blijkt Dominique zwanger.

 Mevrouw Jovkov knikte.‘Koffie is klaar’, zei ze. Ze liep naar de keuken en kwam terug met de koffie op het bekende houten dienblad met Delfts blauw tegeltableau. Dat het mevrouw Jovkov geen ruk kon schelen dat zij zwanger was, was op een bepaalde manier een geruststellende gedachte. Dat dit enorme feit voor veel mensen – zoals haar buurvrouw – geen schokkend wereldnieuws was. Maar terwijl mevrouw Jovkov door bleef praten over zwangerschapskwalen voelde Dominique hoe haar lichaam protesteerde. Dat lichaam eiste aandacht, meer dan haar geest. De kalmte was van korte duur geweest en Dominique ging steeds weer verzitten of trilde met haar benen, krabde aan haar gezicht. Het lichaam wilde niet kalm zijn. Zeker niet toen mevrouw Jovkov over haar dochter als baby begon te spreken.‘Als baby was Ietje …’‘Nee!’ riep Dominique bij het horen van het woord ‘baby’, een woord dat niet hardop uitgesproken mocht.

'In de Rand van de Nieuwe Scheveningse Bosjes bouwde de bezetter in de Tweede Wereldoorlog een bunkercomplex. In dit complex, en in de villa's langs de Badhuisweg, was de 'Verteidigungsstab' gevestigd. Vanuit dit complex werd het commando over de verdediging van de 'Stützpunktgruppe Scheveningen' gevoerd. Het complex bestond ooit uit dertien bunkers met uiteenlopende functies. De meeste werken bestaan nog, zoals de commandopost, de groepsonderkomens, de woon- schuilplaatsen, de keuken, het badhuis en het toiletgebouw.Bezoekers zijn van harte welkom op zaterdag 13 september en zondag 14 september van 10.00 tot 18.00 uur.'

Het boek legt het ongrijpbare vast, dat maakt het zo waardevol. Wat eens alledaags was en nu zo bevreemdt. Geschiedschrijving van de goede soort. De dood gluurt er achter. Vooral in de superlatievenstijl van sommige bijdragen.Het houdt nooit op. Tot het ophoudt. Verzuurd karton, dozen vol onbegrijpelijke geworden singles en langspeelplaten. Alle overgave en dromen die erin zaten. Dit boek vertelt ongeremd van het hoe en waarom, van de precisie en de ernst van eens. Bij mijn stukje over Dixieland zette Cor Gout twee platenhoezen van de Dutch Swing College Band uit 1956. Op Scheveningen. Alle jongens hebben hun instrument meegenomen naar buiten. Alleen Joop Schrier - de held uit het stukje - poseert met een denkbeeldige piano. Hij doet dat twee keer, zo leuk vond hij het grapje kennelijk zelf. Eén keer in de zomer en nog eens in de winter. Maandagavond komt Cor Gout naar de Avonden-studio, Wim Brands en ik zullen met hem praten.

'Het zit hem in het schip zelf. De hele verschijning van het schip. Ik word heel erg geraakt wanneer zo'n schip voorbij komt. Voel me verbonden als met een soort gelijke... En dat is niet symbolisch. Een schip is geen mens. Het gaat om het robuuste, het niet esthetische, het rauwe eraan.'Ze zoekt naar woorden. 'Onschuldig? Nee, meer niet opgepoetst. Het ongepolijste. En ook de beweging, de traagheid ervan.''Een heel ander ritme en tempo dan mensen.' 'Veel onbestemder. Zo zou ik het ook wel willen.''Het lijken wel goden.' 'Nee het zijn geen personages. Eerder verschijningen. Ze voelen of denken ook niks. Volume, zwaarte, daar gaat het om.' 'Het gaat je te boven?' 'Ik begrijp er niets van. Zo immens.'Bijna alles wat je ervan zegt is te veel, besluiten we.

Bij Miek begon het met 'Oploper' het verslag van haar tocht met een werkeiland van Angola naar de Golf van Mexico. Het ging niet over, het werd erger. Vanmiddag zocht ik haar op in haar uitkijkpost aan de Westerschelde. Maandag is dat na 21.00 te horen in de Avonden. Hier vast een fragment uit 'Het krieken van de sepia'. 'de netten zijn lek.de punten van de passers ontbreken.de bestekkaarten vlekken.donker en steedsduiken de koppen weer opdrijven op baardendalen (botte loef)zengzakt het tweede dekmet ons weke pepersbinden jongens de doordrenkteditoditospoelt onze platvoetwachtin alle teinten blussendstriemt de regenskippen we hens'