Bernlef, Van Dis, Koch en Nasr toonden zich verontwaardigd dat Amnesty ze een speldje had durven toesturen met daarop de lege stoel van de Nobelprijswinnaar - en schrijver van het manifest Charta 08 - die z'n prijs niet mocht komen afhalen in Oslo. 

Terwijl er toch bij stond dat het ging om niet meer dan een vriendelijk verzoek het in Peking te dragen. Er werd geen speldje gezien in Peking.
Ik ken de redenering van het 'in gesprek blijven met de andere partij' die hier bij hoort. Ach, zo'n souvenir van de Koude Oorlog. Met communisten moest je in gesprek blijven. Maar ook nu: de kans dat er in Peking van gesprekken iets komt lijkt toch wel oneindig kleiner dan de indruk dat het gastland Nederland en de Nederlandse schrijvers het eens zijn met de culturele onderdrukking door de Chinese overheid.
Wat rest is een mooi onthaal en een heel aardige verkoop. En foei, dat opgeheven vingertje, dat moet maar eens afgelopen zijn.
De Nederlandse literatuur had daar niet moeten zijn.
 

 Ook auto's en huizen kunnen dik worden. Verandert de geest met het lichaam mee? Zulke vragen gooit Erwin Wurm op. Niet dat ie antwoorden heeft.  
Wat kan beeldhouwkunst vandaag de dag zijn? Bij Wurm: het menselijk lichaam temidden van gebruiksvoorwerpen als veger en blik, wc-eend, boodschappentas en zo door.
 Gebaar en design bepalen ons bestaan. Allemaal oplichterij. Zo kom je bij de licht wanhopige man met het zitkuipje op z'n rug. En dringt tot je door dat zo iets schijnbaar eenvoudigs als het aantrekken van een trui beeldhouwkunst is. Een kind weet het al, het steekt z'n hoofd door een armsgat.
Wurm noemt dat: 'De wil om je te laten verwarren, voorbij het alledaagse nut.'
 

 Soetra betekent zoveel als 'kernachtige uitspraak' en kama is seks. Eeuwenlang gold dit als het Indiase handboek met 'standjes' voor gevorderden, ontstaan in een vrijgevochten cultuur. Maar eigenlijk is volgens Tieken geen van beide het geval. Met seks wordt toch vooral een spel gespeeld, of de draak gestoken, er van uit gaand dat de lezer het toch allemaal wel wist. Vandaar die onmogelijke standjes, waaruit je zonder dokter niet zou loskomen en in elk geval veel bedienden nodig zou hebben.
En zo vrijgevochten was die cultuur ook niet. Meisjes werden voor hun puberteit uitgehuwelijkt. In de harems werd bittere strijd geleverd om de gunst van de man, die op zijn beurt ook de grootste moeite had zijn vrouwen tevreden te stellen. Getrouwde vrouwen leidden het leven van een gevangene. Weduwen werden vrijwel uitgestoten.

 Maar de Kamasoetra beschrijft die andere kant, het leven van welgestelden als 'de man uit de stad'. Hij bewoont een huis aan het water met een boomgaard en twee slaapkamers - een binnen en een in de open lucht. Zijn dag eindigt met de komst van vrouwen bij hem en zijn vrienden. En dan gaat het werkelijk charmant toe: 'Als blijkt dat de vrouwen, wanneer ze door de donkere regennacht naar je toe zijn gekomen, geheel doorweekt zijn, help je hen eigenhandig zich weer mooi te maken, of je zorgt ervoor dat je vrienden hen daarbij helpen. Zo brengt de man uit de stad zijn dagen en nachten door.'

Morgenavond is Herman Tieken te horen in de Avonden.
 

Zij is de bron van een voordurende consternatie die je wel kent uit klassieke Italiaanse films. Pas gaandeweg zag ik dat deze film van Paolo Virzi over emancipatie gaat. Dat het monogame huwelijk voor vrouwen als Anna een uitvinding van de duivel is. 
Wat doet ze anders dan zich de voorrechten van de man toeëigenen. Ze houdt zich lachend overeind. Lustobject, graag, jaloerse mannen, heerlijk. 
Bij vrouwen heet dat meteen nymfomanie, wat tot in intellectuele kringen diep verwerpelijk wordt gevonden. Gaat het om een Strauss-Kahn, Mitterand of Berlusconi dan wordt hij er om bewonderd.
Alledaagse hypocrisie, daar gaat La prima cosa bella over.
 

 Dat bleek een vergissing. Wie een enorm 'regenboogbreiwerk' - computergestuurde breimachines kunnen alles - aan een wand hangt, in rood, roze en grijs, en uit het rode segment zomaar een mouw laat steken... en in het grijze een piekfijn kraagje maakt, die is.. ja wat? Geestig. 
Ik schoot in de lach bij de korte film waarin een echtpaar geen parkeerplaats kan vinden.
Al zoekend hebben ze discussie over onze waarneming van de werkelijkheid. Niets is wat het lijkt, menen ze. De vrouw vertolkt het extreem postmoderne standpunt: de werkelijkheid construeer je zelf.
En zie, geholpen door een dienstdoende die een oprit neerzet rijdt hun auto tegen de zijgevel van een gebouw op.
Daar is plaats genoeg. Als vliegen stappen ze uit, wandelen verticaal de zijgevel af en betreden - nog steeds doorkeuvelend - weer het horizontale plaveisel.
 

Omdat het uiterlijk zo herkenbaar is vallen de verschillen eens te meer op. Waar bleef de smetteloosheid, de netheid? Er is geen troep op straat te zien, geen graffiti, zelfs de clochards liggen er netjes bij.
Breslauer heeft het haarscherp vastgelegd, de kapsels, de lichamen in zwempak, de  scheidingen opzij in het met gel gedresseerde haar. De mannenhoeden, de bubikopfjes van de vrouwen met sigarettenpijpjes op caféterrassen waar luxe open auto's voorrijden
Het heden komt dichtbij in haar series over 'het werkende meisje en haar vrije tijd'. Gemaakt met modellen, geregisseerd, dat wel: in de spiegel kijken, haar borstelen, manicuren, kleren kiezen, strijken, even rusten op haar twijfelaar en dan het koffiemalen, telefoneren, lezen en schrijven.
Alle mensen- en situatiestudies baden in het haarscherpe licht van een verloren wereld.
 

'Hier heb je de Turfhoksteeg. Nou, wat zeg je, is dat soms geen steeg? Durf je d'r in?'
Ze stonden even stil voor een kleine zwarte spleet. Hij kende de Voorburgwal, nogal natuurlijk; hij had dit nooit gezien. Misschien durfde ze er zelf wel niet in, ze trok hem verder. Samen keken ze in de stegen, maar het ging te vlug, hij zag het niet goed, ze waren de kloven dadelijk voorbij. Stegen, stegen, hij had ze nooit ontwaard, hij was er altijd zomaar voorbijgelopen, veilig tussen zijn ouders, onwetend van het zijwaarts kwaad. Ze liepen er langs en weer terug. De dag ging onderwijl zeer somberen. (...) Een eeuwigheid gingen ze, de bescherming van de Burgwal lag al veel te ver achter zijn rug, onvindbaar, verloren, de steeg kromde pijnlijk. Hij wou vragen te sterven, maar had geen stem, slechts een dikte. 
 

Tot die laatsten hoorde fotografe Marianne Breslauer (1909-2001). Haar werk is nu te zien in het Joods Historisch Museum. Ze kreeg aansluiting bij de Parijse avant-garde, maar een net meisje bleef ze.
Wat van haar foto's bijblijft is een 'niet'.
Modellen dragen geen hakken of oorbellen, daar was ze mordicus tegen. Geen make-up ook, geen schijn van behaagzucht. Unglamorous.
Er nog veel meer niet.
Het niet, dat maakt dat een foto, een schilderij of een tekst iets gaat doen. Ik zoek naar woorden. Verder dan vertraging, stilstand, leegte kom ik niet.
Een lege blik kan even later bedachtzaam lijken.
Een leegte kan een ruimte worden.
Hier is Breslauers eerste zelfportret (1929).
Niet mooi.
 

Hoe beïnvloedde 9/11 onze jongste schrijvers? Ik kreeg de  eenentwintig verhalen. Opgespoord door Hassan Bahara, columnist en criticus - ik ontmoette hem bij een radiogesprek in 2006 toen zijn debuut Een verhaal uit de stad Damsko uitkwam - en Patrick Pouw, bekend van 'Salaam! Een jaar onder orthodoxe moslims' (2008).
Een fragment uit het verhaal van Özcan Akyol, 'Zero impact'. We zijn in een Zwolse snackbar:

'De frietbakker luistert naar ons gesprek. Hij schudt zijn hoofd, vist snacks uit het sissende frituurvet en leunt met zijn billen tegen de werktafel.
'Niet de Russen maar zíjn soort zit hierachter,' zegt hij en wijst mijn kant op. 'Moslims.'
Mijn kornuiten kijken eerst naar hem, dan naar mij en barsten uit in een bulderend gelach. 'Ah, rot toch op man, wat een mafkees, of niet?' vraagt Karel aan niemand in het bijzonder.
'Dat ik zwart haar heb, maakt mij geen terrorist, hoor,' roep ik vijandig in de richting van die rode stumper. Hij negeert mijn opmerking, zet het volume van de tv hoger en kijkt met grote ogen naar de ingelaste nieuwsuitzending.
'Ben jij eigenlijk een moslim?' vraagt Rinus aan mij. Ik neem langzaam een hap van mijn frikadel en staar in zijn blauwe, onnozele ogen.
'Wat denk je zelf, hufter?' bijt ik hem toe.
Karel geeft Rinus een oorvijg, knijpt daarna in zijn schouder en vraagt: 'Als hij moslim was, zou hij toch geen frikadel eten en zuipen als een gek, kneus?' Rinus nipt zwijgend aan zijn cola. De stemming in de snackbar is gedaald, niemand praat meer, bovendien valt me op dat die frietbakker mij weer aanstaart, God of Allah mag weten wat hij allemaal denkt. Veel kan het niet zijn.
 

 De prostitutie berust in de Kamasoetra op langdurige relaties, die doorgaan tot de klant volledig uitgemolken is. Dan wordt hij gedumpt. Nauwkeurig vertelt Vatsyayana hoe je dat doet: 'Eén die volledig aan de grond zit en wiens toestand uitzichtloos is, loos je zonder pardon, maar overigens pas nadat je een ander gevonden hebt die bereid is je te onderhouden.'
En dan volgt een lange opsomming: (...) 'Als je alleen met hem bent, blijf je koud. Je reageert geschokt op de dingen die hij van je verlangt, wendt je hoofd af als hij je wil zoenen, je laat niet toe dat hij je dijen aanraakt, je reageert geïrriteerd als hij je met zijn nagels krast of je bijt, je wurmt je los uit zijn omhelzingen, je houdt je stijf en slaat je benen over elkaar. Je blijft zeuren over zijn leugentjes en slechte gewoontes. Uiteindelijk blijft hij dan vanzelf weg.'