Nop Maas (2)

Vrijdag ga ik bij Nop Maas langs om een gesprek op te nemen voor De Avonden. Intussen lees ik onverdroten in z'n Reve-biografie. Nu, in een leespauze, som ik bij mezelf de vallen op waar Nop Maas niet in getrapt is. Al was het maar de verleidelijke schrijfstijl van zijn onderwerp.

Reve heeft van zijn levensverhaal een oeuvre gemaakt, een verdichting vol toevoegingen en weglatingen. Zo is zijn homoseksualiteit met terugwerkende kracht in de boeken een leidend principe geworden. Maar zo was het niet. Waar hij achteraf gedroomde jongens projecteerde was er tijdens de oorlogsjaren de intensieve - ook seksuele - relatie met Tine Fraterman, die bij de Reve's inwoonde en zijn bed deelde.
En wat mij steeds meer doet opkijken is de grote vertrouwelijkheid met beide ouders. Strubbelingen genoeg, maar dat toch zeker ook. Hij moet al twintig geweest zijn toen hij bij z'n moeder in bed sliep! En aan zijn vader schreef hij op diezelfde leeftijd uitvoerig over de periodieke onthouding in z'n relatie met Tine.
Bij mij thuis was zoiets volstrekt ondenkbaar.
Ik denk dat ik het boek De Avonden nu pas goed zal kunnen herlezen. Eigenlijk heb ik het ouderpaar in dat boek altijd als vergelijkbaar met mijn eigen ouders - afstandelijk, onaanraakbaar, burgerlijk - gelezen. Reve's ouders waren van alles maar wel zeer tastbaar.  

The moment (2008-2009)

Karin Hanssen

Na het zien van de tentoonstelling 'Uit het geheugen' in het Gentse museum Dr.Guislain schreef ik over het schilderij 'The moment' van de in Antwerpen wonende Karin Hanssen. Ze is half Belgisch, half Oostenrijks.Wat was er aan de hand met de vrouw op het schilderij? Staart ze in de verte? Fotografeert ze? En wat beduidt de titel? Ik zette mijn eigen foto van het doek erbij. Waarop de schilderes me een betere kopie mailde. Ik vroeg haar naar de betekenis van 'The moment' (2008-2009). En kreeg dit antwoord:

'De vrouw kijkt naar de overkant. Of ze fotografeert weet ik niet; het zou kunnen dat ze een verrekijker vast heeft of gewoon haar handen boven haar ogen brengt om beter te kunnen zien. 
The Moment slaat op de vluchtigheid van het moment die je niet kan vatten en als los zand tussen je vingers glipt. Het is de tijdelijkheid van het bestaan die de titel uitdrukt maar ook het nu als het enige echt bestaande in het leven, omdat het verleden voorbij is en net als de toekomst niet bestaat.
Het landschap draagt het verleden in zich en de toekomst. Het tegenover elkaar plaatsen van haar tijdelijkheid en de permanente aanwezigheid van de bergen kan confronterend zijn. Misschien is The Moment het tijdstip van dit besef.
Ze staat met haar rug naar ons toe opdat je als toeschouwer over haar schouders heen kan meekijken en zo dezelfde positie inneemt als de vrouw. Op die manier maak je mee deel uit van het beeld.
Ik hoop dat je iets mee bent.'

Nop Maas

Nop Maas

Nu kan ik een beetje lezen in Gerard Reve, Kroniek van een schuldig leven. Dat wil zeggen het eerste deel (De vroege jaren, 1923-1962). Hoe lees ik? Eerst bladergewijs, dan met kleine hapjes en tenslotte toch van het begin af. Met Nop Maas had ik tussen de bedrijven door wel eens een gesprekje over Gerard. En dat ging altijd over het zelfde, ernst of niet. Bij deze of die gelegenheid. Eigenlijk het onderwerp dat de buitenwereld je sinds mensenheugenis aanreikte.

Er waren er altijd die de Gerard Reve van na de Familie Boslowits een verwaarloosbaar schrijver vonden. Dezelfden die zijn overgang naar het katholicisme een smakeloze grap vonden. En nog ken ik weinig literatuurbeschouwers die raad weten met een meesterwerk als Bezorgde Ouders.
Dat zit hem in ernst en ironie. Reve is en blijft zijn lezers daarin altijd een paar passen voor.
Dat is ook terug te vinden in het citaat dat Nop Maas haalde uit een radiogesprek dat ik in 1991 met Reve had.
Ik zit Reve nogal op de huid. Of Frits van Egters het nou meent als hij de 'enige almachtige onze God' aanroept op het eind of niet.
Reve zegt eerst dat hij het eind van het boek huichelachtig vindt en retourneert de vraag: 'Zou ik het gemeend hebben?' Maar even later 'Misschien zijn het toch wel echte gedachten geweest.'
Eerlijker kun je denk ik niet zijn.

Archigram ontwerp
Lara's dakterras achter het Rotterdamse station 
en nog een

De toekomst van gisteren revisited

Al een tijd lang moeten we het zonder toekomst doen. Voorzichtig kijk je terug naar de laatste periode waarin er zoiets was. Lara Schrijver geeft in haar boek 'Radical games, Popping the bubble of 1960s' Architecture' (uitg. NAi) een overzicht van het droomtijdperk bij uitstek, de periode 1957-1972.

Wat maakt toch dat het Nieuw Babylon van Constant Nieuwenhuis steeds weer wordt uitgepakt en tentoongesteld?
De aantrekkelijkheid van de maquettes moet wel schuilen in het idee van zwevende gebouwen.
Zo zijn de wetten van de toekomstdroom: vliegen moet.
Een grote vloer, een plein. De Italianen zeggen 'naar het plein gaan' dat is wat je doet als de club gewonnen heeft of er is een politieke mafiamoord gepleegd
En boven die vloer hangt, als het battleship Galaktika, en gebouw. Het zou me niet verbazen als de makers van Star Wars  New Babylon kenden.
Verschillende niveaus van leven, je zag ze al in Fritz Langs Metropolis. En inmiddels heten de verdiepingen van vroeger ook niveaus.

Maar toch, in 1957-1972 kon gefantaseerd worden - door de jonge Engelsen van Archigram bijvoorbeeld - over hoe technologie architectuur werd. Over een opblaasbaar kostuum dat tegelijk je huis was. Of wandelende steden die zich begaven naar een gewenste plek.
Of de Plug-in stad (1964) een facilitair bedrijf waarin individuele - zeer verschillende - woningen kunnen inpluggen.

Maandag is Lara Schrijver na 21.00 te horen in De Avonden

Contra constructie, project (1923, met Cornelis van Eesteren)
Contra constructie VI (1925, Sol Lewitt sluimert nog)

Theo van Doesburg

Leefde van 1883 tot 1931, werd maar 48 jaar. Zijn laatste vijftien jaar stortte hij zich in de internationale avant-garde. 'Het construeren van een nieuwe wereld,' niks meer niks minder. Als agitator, organisator, schilder, architect, ontwerper van een alfabet, dichter en de enige redacteur van De Stijl streed hij voor 'de vorming van een internationale eenheid in Leven, Kunst en Kultuur'. Dat bracht oa. mee een 'internationale beeldtaal' waarvan de vormen de driehoek, kubus en bol moesten zijn en de kleuren geel, blauw en rood.

Met Piet Mondriaan kreeg hij hooglopende onenigheid over al dan niet toelaten van de diagonaal.
Zijn kompaan Piet was minstens zo gek.
'Om de essentie van de realiteit' uit te drukken wilde hij 'de universele harmonie, de wetten van de schepping zichtbaar maken en daarmee de mens de toekomst binnenleiden'.
Een paar jaar later ontpopte Theo zich als een voorvechter van Dada. In 1923 organiseerde hij de fameuze Dada tournee door Nederland, met oa. Kurt Schwitters en Vilmos Huszar.
Wat toch echt iets anders was dan De Stijl. Hoe kon dat?

Morgen ben ik in de Lakenhal in Leiden en doe in de Weekendeditie van de Avonden tegen 11.45 verslag van de grote Theo van Doesburg tentoonstelling.

de 'schrijver'
de portier die 't  eitje-op-bed brengt (het valt in het beddegoed)

Autumn Ball

Wat maakt deze Estlandse film zo goed? Floortje Smit schreef dat ie aan Aki Kaurismäki doet denken, wat 'n beetje waar is, maar de mannen en vrouwen hier ontberen het heldendom, de nobele Einzelgang van Kaurismäki karakters.Hier is het de drank die wint. De film laat episoden zien uit de levens van zo'n twintig mensen, en wordt in de aftiteling opgedragen 'aan alle mannen met een teer hart en een zwakke lever, die alleen staan, 's nachts in hun onderbroek'

Wat niet zegt dat de vrouwen er lelijk afkomen. Integendeel, ze zingen de dronken lorren - echtgenoten, bazen - uit en winnen, heel klassiek.
Maar wat maakt de film nu zo goed?   
Ik denk dat regisseur Veiko Õunpuu je steeds een pas of drie voor blijft.
Denk je dat ie het 'de mens is slecht'-lied zingt dan brengt een slechtaard een eitje-op-bed. En nog wel voor de vrouw die eerder zo schandelijk weggezet werd door haar intellectuele echtgenoot.
En geloof je eindelijk in z'n zwartgalligheid dan gooit Õunpuu je een happy end om de oren. 
De beelden zijn zo mooi dat het wel oude Orwo-foto's lijken. 

 
 

Janus Bonkhoofd

Aan de Amsterdamse Jodenbreestraat is opeens een kleine expositie van Joop Blaauw. Joop is handelaar in oud speelgoed, verneem ik, hij staat vaak op de markt, samen met z'n vrouw.

Hij werkte ooit mee aan Propria Cures en - onder zijn pseudoniem Janus Bonkhoofd - heeft hij nu een boekje uitgebracht: 'De republiek van heidaar'.
Het is te koop bij de boekhandel Pantheon. Maar daar staan geen plaatjes in. En de tekeningen zijn wel erg leuk.
Hier een paar gefotografeerd achter spiegelend glas.
Ze zijn alleen te zien aan de straat. Het begint vanaf de Nieuwmarkt, in kleine uitstalkastjes, geschroefd tegen de roze arcadenbogen, tot aan de Hoogstraat.

en dan beweegt het steeds, het houdt nooit op...

Driessens & Verstappen (2)

Intrigerend radiogesprek vanuit het Leids Univrsitair Medisch Centrum. Maar hoe ziet de parallelle evolutie van Driessens & Verstappen er nu uit? Maria Verstappen bericht: 'Er staan 3 korte filmpjes van E-volved Cultures op Youtube.

http://www.xs4all.nl/~notnot/E-volverLUMC/evo-a_youtube.html
http://www.xs4all.nl/~notnot/E-volverLUMC/evo-b_youtube.html
http://www.xs4all.nl/~notnot/E-volverLUMC/evo-b_youtube.html

Maar als mensen de beelden op hun eigen computer willen laten
genereren kan dat met de E-volved Cultures screensaver.
Gratis te downloaden (voor windows en OSX) op:
http://www.xs4all.nl/~notnot/E-volverLUMC/screensaver.html

De algemene site voor meer informatie over E-volver vind je hier:
http://www.xs4all.nl/~notnot/E-volverLUMC/E-volverLUMC.html

Erwin Driessens en Maria Verstappen
Beluister fragment
Charles Nungesser bij de Oiseau Blanc, met douanier en de oorspronkelijke beschildering
het verdwenen duo

Transatlantisch

Wie 'trains and boats and planes' aanroert komt onvermijdelijk met Wim Bloemendaal in aanraking. Gisteren schreef ik over de verdwenen Franse transatlantische vliegers Nungesser en Coli.

In juni jl. schreef Wim op z'n weblog: 'Op 14 juni as. is het negentig jaar geleden dat de Atlantische Oceaan voor de eerste keer per vliegtuig werd overgestoken. Dat gebeurde door twee RAF?vliegers: captain John Alcock en navigator Arthur Whitten Brown met een bommenwerper uit de Eerste Wereldoorlog, de Vickers Vimy. Het tweemotorige vliegtuig was in onderdelen in kratten verpakt per schip (ss Glendevon), vergezeld door de vliegers en acht Vickerstechnici naar Newfoundland verstuurd en vloog de 3058 kilometer naar Clifden in Ierland in 19 uur. Alcock en Brown wonnen daarmee de in 1913 door de 'Daily Mail' uitgeloofde prijs van 10.000 pond. Het vliegtuig is bewaard gebleven in het Science Museum in Londen... '.

En hij voegt toe:
'Het vliegtuig (een Levasseur) van de Fransen is overigens nog boven Ierland gezien.'
Zodat de potloodtekeningen van Johan de Wilde van de lege zee bij de rots van Étretat een fractie minder zeggen.

Met verdwijningen nemen de mensen geen genoegen.
Ook al is er geen schijn van kans iemand nog levend aan te treffen, dan nog rust men niet, soms tientallen jaren lang tot er eindelijk een tentje, een wrak op de zeebodem of wat ook is aangetroffen.
De zoektocht naar Nungesser en Coli duurt al 82 jaar. Steeds weer duiken overgeleverde verhalen van dorpsbewoners in Maine of New Foundland op. 
Is dat niet verbazingwekkend en onbegrijpelijk?

Johan de Wilde - Oiseau blanc clair (2006),
Nungesser en Coli met de Oiseau blanc (1927). taal noch teken.

Geheugen (4)

Op 8 mei 1927 vertrokken de piloten Nungesser en Coli met de tweedekker l'Oiseau Blanc voor de eerste transatlantische vlucht ooit, Ze zouden niet aankomen. Nooit werd meer iets van ze vernomen.Nochtans fantaseerde de krant La Presse een verslag van hun vlucht. Dat bracht in Parijs - vergeefs - een menigte op de been. Het laatste dat men van de Witte Vogel zag was hoe hij bij Étretat (Normandië) over zee wegvloog.Johan de Wilde maakte in 2008 twee uitzichten over zee. Een bij dag, een bij nacht. Op geen van beide is een vliegtuigje te zien.

Vanwaar dit verhaal? Wat heeft het met geheugen te maken?
Ik denk dat de menselijke geest geen onaffe verhalen kan verdragen. Daarom wordt er in de verhalen die mensen over hun leven vertellen zoveel bij verzonnen of weggelaten.
Een verhaal moet tot een einde gebracht worden.    
Anders wordt het - dit terzijde - wellicht ook te gecompliceerd om te onthouden.

Vertrouw niet te snel op 'oral history'.  

Pagina's