De wagon scheert knerpend langs rommelige balkonnetjes van erg hoge oude huizen, je kijkt bij families op tafel en 'dan wijken de muren uiteen: het is alsof de lift zich door de daken heen heeft geboord en rechtstreeks op de hemel afstevent, een ogenblik voel je je in de leegte zweven'.

 Omlaagkijken durfde ik niet. Het duo werkte zo te zien al jaren samen. Ze hielden van elkaar, dat zag je. Tijdens de rit hield de conducteur zich vast aan de chromen staander achter de rug van de zittende wagenvoerder, zodat het van mijn plaats af wel leek of ie zijn arm om hem heen sloeg. De deur aan de afgrondkant bleef gewoon open. Boven gekomen haakte de conducteur de stroomafnemer met de hand van de draad. Daar, in het houten stationnetje hebben ze een werkplaats vol ongeregeld gereedschap en blikken consistentvet, en hun schafthokje.

 Het uitzicht: Genua, het station, de haven, de zee. Je staat, 340 meter boven de stad, in een dorp. Er is een café van de 'Vrienden van de jacht', met foto's uit 1900 aan de muur van mannen met geschoten everzwijnen en de tekst 'orde en respect zijn essentiële componenten voor het goed functioneren en verbeteren van de maatschappij'.

 Naar beneden ging de wagon zonder stroom, onder oorverdovend geraas, met een remsysteem dat ik niet heb kunnen doorgronden. En, de beide mannen glimlachten niet! Een glimlach, dat lag in hun houding besloten, zou hier alles bederven.Ik heb nog vaak aan ze gedacht.Nu, acht jaar later, probeer ik er achter te komen of het baantje nog bestaat. Dat lukt. Eén van de twee wagonnetjes blijkt vervangen. Verontrustender is dat de dienstregeling vermeldt dat nog maar gereden wordt tot de halte Via Bari. Wat is er aan de hand? Ik moet dringend naar Genua.

Van hieruit, samen met het fort Liefkenshoek aan de overkant, hebben de Hollanders eeuwenlang belet dat Antwerpen kon concurreren met de onze havens. Noormannen zaten hier in de negende eeuw, maar het kan altijd erger, in 1584 kwamen de Hollanders. Die bleven zelfs zitten toen de rest van België in 1830 zelfstandig werd. Ze staken de Scheldedijk door en kwamen zo op een onneembaar eilandje te zitten. Pas negen jaar later droegen ze Lillo over aan België. Ik ruik de petrochemie, zie de flonkeringen in de Schelde en eet een garnaalkroket. Hier woont geluk.

Amerikaanse en Engelse universiteiten kenden al tientallen jaren writers in residence toen de Leidse Letterenfaculteit, op voorstel van hoogleraar Moderne Letterkunde Ton Anbeek, besloot die traditie ook in Nederland in te voeren. Dat Reve als eerste kwam, viel niet bij iedereen in goede aarde. Wilde Reve niet alle Surinamers per tjoekie-tjoekie stoomboot retour sturen naar hun takki-takki oerwoud? Hoogleraar taalkunde Jan Kooij en de letterkundige en Célinevertaler Mani Kummer protesteerden tegen Reves 'platvloerse racisme'. En de eerste van de vier Albert Verwey-lezingen eindigde met een handgemeen tussen de schrijver en een 37-jarige Leidse fan ('een intellectueel'), die met Reve wilde discussiëren over de vraag of socialisme en katholicisme kunnen samengaan. De schrijver, die al een drankje had genomen op de goede afloop van zijn eerste lezing, ontstak in woede en ging de vragensteller te lijf met een gebroken wijnglas. De secretaris van de Letterenfaculteit, Donker, sprong dapper tussenbeide en liep een snijwond op aan zijn linkerhand. Reve had het plan om alle vier de openbare colleges te wijden aan moraal, geloof, politiek en kunst, maar na het incident zag hij daarvan af. Hij schrapte de tirade tegen het socialisme die hij voor de tweede avond had aangekondigd en concentreerde zich op de Vier Zuilen van het Proza: Conceptie, Compositie, Stijl en Woordgebruik.De VPRO-radio zond de lezingen uit in het boekenprogramma.Op de woensdagen 9, 16 en 23 augustus om 20.00 zijn die opnamen terug te horen. Op 23 augustus na 21.00 aangevuld met het vragenuurtje na de slotlezing. In de Avonden eerst fragmenten van deel 1 (meer bleef niet bewaard) en de hele tweede lezing.

 Hij gebruikte grote stukken meubelplaat, waarop hij vier identieke eendenschilderijen tegelijk maakte. Als ze klaar waren zaagde hij de plaat in vieren en lijstte in. Van elke vier schilderijen bewaarde hij er één op zolder 'voor mijn pensioen'. Hij verkocht niet slecht, in de Verenigde Staten moeten vele tientallen eenden van Cons Artz aan muren hangen.Nusselder bezit nog twee van die schilderijen. Ze deden me onmiddellijk denken aan het verhaal van Johnny van Doorn over het Arnhemse schilderijenfabriekje waar hij 'de Toets' aantrof, de oude meester die het magische 'woensdagmiddaglicht' aanbracht op rijen identieke doeken met visstekjes. Cons Artz wist van woensdagmiddaglicht en kleine glimmertjes. Of hij zich ook per eendje liet betalen, zoals Henriette Ronner extra jonge poesjes in rekening bracht, is niet bekend. Eenden van Artz hangen momenteel in 's Graveland in Galerie Wijdemeren.

 Sitebezoekers stuurden foto's en beschrijvingen. Nu zijn de zwaluwen weg en de insecten komen. Maar de prijsvraag is gesloten. Winnaar werd Henk Abma, die uit Frankrijk berichtte over een Aulapocket van de eens zeer bekende psycholoog F.J.J. Buytendijk. Hij schreef: "Het boek 'De vrouw' opent met de regel: 'Het uitgangspunt van deze studie is geweest, dat de vrouw een mens is.' Ik heb het binnenwerk daarom verwijderd en in de fluwelen ruimte een reproductie van Gustav-Adolf Mossa (Nice 1883-1971) geplaatst. De titel van het schilderij is: She (1905)."Hij wint een boekenpakket (te gebruiken naar eigen inzicht). Hierbij ook de inzendingen van de redactrices zelf, die zich Stendhals 'Chartreuse van Parma' aantrokken. Buiten mededinging vanzelfsprekend.

Er bestaat een brochure van deze serie met foto's van Nelleke van der Drift en tekst van Han Reiziger. Ze vlogen naar Praag met een rommelige Hongaarse Tupolev. Han noteert: 'De Hongaren zijn overdadig met de wijnfles tekeer gegaan, met het gevolg dat niemand meer op de bordjes 'fasten seatbelts' let. Jan weet het zelfs voor elkaar te krijgen, als de wielen al aan het uitklappen zijn, een van de troeltjes (een stewardess) nog een glaasje wodka voor hem te laten halen. En al die tijd speelt Mozarts KV 488.' En ze hadden nog zo afgesproken: even geen Mozart maar Benda en andere Bohemers.De nachtuitzending die op dinsdag 8 augustus 2006 drie uur lang te horen was volgt moeiteloos uit dit voorafgaande. Drank en muziek, en het zacht swingende gepraat van twee volstrekt onverstoorbare muziekgekken die nu allebei dood zijn. In een radioprogramma zoals ze hierna op de Nederlandse radio nooit meer zullen worden uitgezonden.

 Sarah van Sonsbeeck studeerde af aan de Rietveld academie op 'Mentale ruimte - hoe mijn buren gebouwen worden', een project dat laat zien hoe kunst kan worden ingezet tegen lawaai en aanwezigheid van anderen.Eerst maakte ze een studie van kijken en bekeken worden. Daarna registreerde ze het lawaai en bracht het naar buiten.En ging bouwen in de geest. Geen toeval, ze studeerde eerder af als architect.

 Geïnspireerd door de 'Fake Estates' van de legendarische New Yorker Gordon Matta-Clark, die nutteloze stadsruimte opkocht en oude video's van Bruce Nauman over kunstenaarsgedrag heroverde ze leefruimte. Het project wordt voortgezet, de buren maken nog steeds lawaai, maar Sarah denkt niet aan verhuizen. Integendeel. Ze zou niet meer buiten haar buren kunnen, zegt ze.Helpt het? Ja, het helpt.Luister het bezoek aan haar Werkplek.

Eerst de uniforme kleding. Brakmanbiograaf Gerrit Jan Kleinrensink schrijft: 'Het lijkt wel of het om een clubje meisjes gaat: de kostschool, in het blauw voor de winter en in het wit voor de zomer? Vanwaar anders die uniformiteit?'Kostschoolmeisjes, mogelijk. Maar nu. Kleinrensink stuurt een foto van de koektrommel die bij de schrijver thuis staat en waarop het optreden van de 'Bahlsen cakes' was gebaseerd. En ja, de afbeelding lijkt wel heel erg op die van de Ni-o-ne trommel. Sterker, het is het zelfde plaatje. Hoe kwamen de witte Ni-o-ne meisjes (zie gisteren) op de Bahlsentrommel terecht? Zijn de Bahlsen en Ni-o-ne koekfabrieken ooit gefuseerd? Ging Ni-o-ne failliet en werd de boedel opgekocht door Bahlsen? Verkocht de reclameschilder zijn prent meer dan eens?Wie was hij?

 Ook de nieuwe Haagse woonwijk Ypenburg werd door Roggeband onderworpen aan de elfletterdiscipline. Zie zijn site.En omdat zo alles opnieuw met alles te maken krijgt, vroeg hij mij om een herinnering aan het vliegveld dat daar vroeger lag. Zo kwam ik op het oude ambacht van het luchtschrijven. Het vliegtuig als een pen in de lucht. Zes tot acht letters op z'n hoogst. Anders is de eerste letter alweer verwaaid als de piloot aan de laatste begint.

 De witte rook die de letters vormt, zo leer ik nu, kwam voort uit de verbranding van speciale olie, gecombineerd met de uitlaatgassen van de vliegtuigmotor. Slecht voor de lucht. Zo komt het dat er wereldwijd nog maar zes oude luchtschrijfpiloten actief zijn. Maar het kan nog. Nog steeds.Bijgaand de site waar PJ Roggeband, voor één keer, één elfletterwoord naar keuze zou moeten kunnen bestellen. Boven Amsterdam. Zeg maar dat het kunst is. Wieweet.

Typisch Brakman zijn de fietsmeisjes die consequent 'de Bahlsen cakes' worden genoemd, naar de reclame van het oude koekjesmerk uit Hannover. Toch even opgezocht. Wat blijkt? Op de Bahlsen koektrommels stonden meisjes, maar geen fietsende. Wel voerde koekjesconcurrent Ni-o-ne (nie ohne?) uitgelaten fietsende meisjes. In het wit ook nog.