Bas Jan Ader

Vallen

Zaterdag 26 augustus as. opent in Museum Boymans de overzichtstentoonstelling 'Bas Jan Ader - Please don't leave me'.Ader (1942-1975) verdween spoorloos tijdens een poging de Atlantische Oceaan als solozeiler over te steken. De zwaartekracht hield hem bezig. Hij liet zich vele malen letterlijk en figuurlijk vallen. Bij het vallen gaat het Ader vooral om het loslaten: het moment dat je je losmaakt van de aarde, van het vertrouwde en je overgeeft aan het onbekende. Van die acties maakte hij films en foto's. Bas Jan Ader is een cultheld geworden, ik denk terecht. Om zijn kapsonesloze precisie.

Ik vond het filmpje 'Broken fall'. Wat gebeurt daar nu eigenlijk? En waarom? Het begint er mee dat je als jongen - dit gaat zonder twijfel terug op een jeugdervaring - ziet hoe een boomtak over het water groeit. En je wilt naar de overkant. Hoeveel mensen en apen hebben zich hier in de loop van de evolutie vergist? Je maakt een miljoenen jaren oude taxatiefout. Pas wanneer je aan de tak midden boven het water hangt merk je dat deze begint door te buigen en dat steeds meer doet naarmate je het steeds dunnere uiteinde nadert.Daar zit het denkmoment in Broken fall. Een rijdje hangt Ader stil aan zijn tak, overziet kennelijk de situatie en begrijpt dat hij niet terug kan, alleen maar verder, op weg naar de mislukking.De tak is onder zijn gewicht al te ver doorgebogen. Hij valt tenslotte. Maar niet van grote hoogte. En zijn val wordt ook nog eens gebroken door de blubber onder de wallekant waar hij in terecht komt. Wadend, duipend, stinkend, zo stel ik me voor, bereikt hij de overkant. Een vernederende val. Ik weet dit omdat ik de fout eens net zo maakte. Mijn val - het was winter - werd nog extra gebroken door een laagje ijs dat op het water lag. Ik viel door het ijs heen in de modder. Toeschouwers schoten in de lach. Vallen is immers slapstick.Maar wat maakte ik nu mee in die valseconde? Ik weet het niet.Het is weg.Ik weet ook bijna zeker: het is er nooit geweest.Ik was weg.Maar waar was ik dan?

Kees Fens

Taal is oorlog. Cultuur is oorlog. Zeker binnen de kolommen van de jarige Volkskrant. Vanmorgen vlamt Kees Fens in zijn 'In het voorbijgaan'. Hij snakt naar zwaarte en 'saaiheid', en ontvouwt voor de Volkskrant-feestvarkens een Frankfurter Allgemeine. Die oerdegelijke krant die geen spat concessies doet waar de Volkskrant diep buigt voor de veronderstelde gemiddelde smaak en de hielen van lezer likt.

Er blijven steeds minder ernstige of bedachtzame eilandjes over in de krant. Die staan dan ook steeds raarder tussen de doelgroep-productie. Ik hoorde dat ook Fens 'in gesprek' is over een 'mindere frequentie'. Omineuze eufemismen. Maar 't is niet waar dat de misère van Internet komt, beste Kees Fens. Integendeel. Internet is een middel. Hoe je het gebruikt staat vrij.Toch zal niet iedereen veelgebruiker worden. Internet is geen massamedium gebleken. Daar is nog een beurskrach uit voortgekomen. Wat overblijft is zoeken, lezen en schrijven. En plaatjes kijken.Om te kunnen zoeken moet je iets weten, anders is de aardigheid vlug van het zoeken af.Als schrijver op Internet overleven is ook lastiger dan toiletbezoek.Schrijven blijft schrijven, waar je het ook doet. Straks, als die krant zonder u verder door de koopgoot vaart hoop ik op een weblog van u. En dan meteen maar elke dag. Een eigen krantje.Uw stukje van vandaag bijvoorbeeld, kan zo op een blog.

De avonden (ma) 2006 22 mei 2006 uur 3
Beluister fragment
tekening: Louis Lehmann

De muziek van Louis Lehmann

 Het is er. Het boekje met veertig van de bijna 500 'radiopraatjes' over muziek die de dichter, componist en scheepsarcheoloog Louis Lehmann tussen 1995 en 2005 op vrijdagen in De Avonden hield.Een boekje zonder CD, dat wel, maar daar is aan gedacht. Voorin wordt verwezen naar data in het rijke archief op de website van de Avonden. En daar is Louis te horen, met muziek.

 Ik herinner me dat in 2000, toen we nog in Studio Amstel werkten een DJ uit de belendende club Escape bij ons belandde en een opname van Louis bijwoonde. Zijn mond viel open. 'Ohhh... Die stem! Die moet je sampelen!' Wat in de veertig verzamelde teksten het meest opvalt is de ongelooflijk wijde muzikale belangstelling van Louis. Hij praat met evenveel kennis van zaken en gemak over Curacaose walsen als over Willem Breuker. Van de 19de eeuwse Zweedse liedjesmaker Carl Michael Bellman springt hij naar jazzpianist Bud Powell of doedelzakken. En vandaar naar Louis Gottschalk-Moreau of de operetteschrijvers Gilbert & Sullivan.

 Vaste punten zijn tango's en habanera's (zijn vader was zeeman, hij voer op Latijns-Amerika en nam platen mee), ragtimes en Ellington.Lehmann, die net zijn 86ste verjaardag vierde en jarenlang 'de oudste disc-jockey van Nederland' was, is een omnivoor. Hij verkent de grensgebieden waar zo veel halen valt. Het geïllustreerde boekje is in eigen beheer uitgebracht en kost 10 euro (inc. verzendkosten) en kan besteld worden door een mailtje naar aabeekhuis@hetnet.nl

Tags: 
Jerry bedient veerboot

Jerry van Mourik

 Vandaag dook ie weer op, vanuit Pnom Penh, Cambodja.Hij stuurt foto's van afgelopen zondagochtend, toen hij fietste aan de Mekong rivieroever, een uurtje buiten Phnom Penh.

 Jerry van Mourik. Ontwikkelingswerker namens de EU en in 2005 een tijdje regelmatige correspondent voor de maandaguitzendingen van De Avonden (en De Ochtenden en Wereldnet) in Tibet, tot zijn Duitse baas er achter kwam dat hij hoogstpersoonlijke, opiniërende berichten verzorgde uit dat politiek explosieve gebied. Prachtige verslagen, vol woede over het Chinese terreur in Tibet en literair getinte persoonlijke beschouwingen. Op 15 mei 2005 was het afgelopen.

 Zijn radiowerk bleek te makkelijk opspeurbaar via Internet. Zijn baas mailde hem oa.:Dear Jerry,Thank you very much for your explanations; however,and based on my experience with your sticking toyour word respectively not doing so, I indeed havedifficulties to believe all your innocence you try nowto convince me of. Indeed, yesterday evening I did myown small research on Google; to my greatest surpriseand disbelief I got 21 entries under 'Jerry van MourikTibet'!!! I can hardly believe that you are such anaive fool not knowing/realising/taking into accountthe sensitivity of the area and political environmentwe are living in here in Tibet; and secondly,violating so flagrantly and notoriously yourcontractual obligations - which is obtainingpermission PRIOR to even starting any public relationsactivity!!!(...).Jerry, believe me - and I guess you slowly do so! -ere in Tibet we are not in a Kindergarten! Also takenote, you are a mature person and as such fully liablefor your action - even if you claim your innocence!

 Zijn laatste mail aan mij kwam op zondag 1 mei 2005: Beste Wim, je kan 1 minuut stilte opnemen als symbool van wat er hier aan de hand is. Ik heb verklaard geen media exposures te doen tot aan het eind van mijn contract, rond 15 mei. Echter, de kans is niet ondenkbeeldig dat ik ergens de komende dagen gearresteerd en uitgezet word, of ontslagen.

Koorts

De wereld wankelt. Ik heb koorts en ben duizelig. Het is zaak het hoofd stil te houden. Korte voorstellingen krijg ik, in sepia, als oude foto’s en in de mond en neusholte ongevraagde smaak van chocola. Daarna geuren van pas gemaaid gras en vers brood.

Met trillende vingers tik ik dit neer. Kom ik ermee toe? Een bedenkelijk deuntje vind ik het. Koorts brengt het geluk van geen bijgedachten. De hele machinerie van taken, plichten en bezorgdheden ligt stil. Maar, maar. Een ziek dier zou toch juist extra moeten opletten. Vergeefs. Met het verstand op nul blader ik maar in het grote inwendige prentenboek. Het ene plaatje nog kinderlijker dan het andere. Maar het is prachtig. Als doodgaan zo kan doe ik mee.Niet vergeten, morgen van 20.00-22.00 de laatste Verwey-lezing van Gerard Reve als gastschrijver in 1985 aan de Leidse Letterenfaculteit. Met vragenuurtje na. Waarin Reve aan het eind in een paar brede halen uitlegt waarom naar zijn idee de Apartheid toch de beste oplossing voor Zuid-Afrika is.Je hoort hem en denkt: angst is een slechte raadgever.En, Dick Swidde zingt op de boekensite.

Dick Swidde zingt
Beluister fragment
De avonden (wo) 2006 23 aug 2006 uur 2
Beluister fragment
De avonden (wo) 2006 23 aug 2006 uur 1
Beluister fragment
Jan Emmens (l.) en Chr. J. van Geel omstreeks 1965

Jan Emmens (1)

 In de trein, eerste strofe. 

 Het land slaat open als de ogen

van haar die ik zonet verliet.

Er lopen schapen op het droge

en in de sloten drijft verdriet.

 

Zo schrijft Emmens. Meer hoeft niet. Neem Hard facts:

 't Gras is gemaaid, de bloemen staan op stelen,

de blaren hangen keurig aan de boom.

De een heeft een huisdier wat te bevelen,

iemand te strelen, iemand te slaan,

de ander zichzelf om mee om te gaan.

 In de zomerserie dichtersportretten van de Avonden vandaag om 21.00 een portret van Jan Emmens (1924-1971). Hij was hoogleraar kunstgeschiedenis in Utrecht en debuteerde in 1957 met de bundel Kunst en vliegwerk. Daarna volgden Autobiografisch woordenboek (1963) en Een hond van Pavlov (1969). In 1971 maakte Emmens een einde aan zijn leven.

Tags: 

Eerste keer

Keer niet terug naar de plaats van een mooie ervaring. Je zult je eerste keer vernietigen. Daarom ben ik na november 1976 nooit meer terug geweest in Praag. De geur van bruinkool, de Hradschin in de zon op natte sneeuw, de duisternis van de Altstadt waar cafés alleen op het lawaai af te vinden waren, omdat lichtreclames niet bestonden. Dat blijft zo.

Ik zal ook niet teruggaan naar de plaats ten zuiden van Commercy, waar ik bij toeval in 1994 de ingang van een vijf kilometer lange tunnel ontdekte in het kanaal van de Marne naar de Rijn.Ik maakte foto's. En ontdekte hoe schepen er doorheen werden gesleept met een elektrische sleepboot die zich voedde uit een trolleybusachtige bovenleiding. Een systeem dat voorkomt dat de lucht in de tunnel bederft. De sleepboot - zie de foto's - trekt zich voort aan een zware ketting die op de bodem ligt. Hij vreet die ketting van voren op en poept hem van achteren als het ware weer uit. Het systeem dateert uit de Eerste Wereldoorlog, toen het kanaal van belang was voor de aanvoer van munitie naar het front bij Verdun. Vertelde de machinist op de foto. De opschriften luiden: 'ACCES INTERDIT Á TOUTE PERSONNE ÉTRANGE AU ???', dan 'TRAVERSÉE INTERDITE AU MOTEUR' en 'FILS ELECTRIQUES NUS SOUS TENSION'.Terzijde: uit Commercy komen de Madeleine koekjes, of beter cakejes, het geheugensteuntje van Marcel Proust.

Tags: 

Clown

Uitzoekdrift. Vandaag gaat het om Bob Bleyenberg, tekstchrijver van 'Naar de speeltuin' (zie dit log van 17 augustus). Je weet waar het begint, niet waar het eindigt.Wim de Bie consulteerde Tony Eijk, die Bleyenberg gekend heeft als de journalist van het Utrechts Nieuwsblad die beroepsclown werd onder de naam Fantasio en een viooltje bespeelde met één snaar. En dan heeft Wim opeens een foto van Fantasio. In een tv-studio.

Wim: 'Dat viooltje zie ik niet, speelde hij op een door een touwtje gespannen boog?'Ik: 'Ja, die boog (?). En de fiets achter hem. En de broeken van de cameramannen. Prachtige boze blik naar de regie (?) die hem kennelijk heeft onderbroken.' Wim: 'En achter die tv-cameramannen staat een filmploeg te draaien met de camera op een plateau op wielen. Zo te zien aan de deur is dit Concordia of studio Vitus.'Tony Eijk heeft de foto inmiddels ook gezien en bericht: "Bob haalde op het toneel de fiets uit elkaar en maakte op alle onderdelen een melodietje. Zelfs met zijn duim op de fietspomp (en dat was op een aardig ritme). In het stuur zat bv. een fluit en de fietsbel was een schot voor open doel."Eén liedje duikt nog op. Twee strofen uit 'Als m'n pappie zich scheert' (1952).Als m'n pappie zich scheertKan hij zo goed zingenEn dan zingt hij zo luidDat de ruiten haast springenMaar als hij zich snijdtIs het zingen gedaanEn dan roept hij vol nijdGeef de pleisters eens aanHet verdriet komt onverwacht met een zinnetje in de beschrijving van het enige radioprograma dat bewaard bleef met Fantasio. 'Radiorama' van de NOS ging op 21 september 1970 over 'De Nederlandse clown; bestaat hij nog?' Aan het woord komen oa. leden van het kindercircus 'Elleboog'; de clowns John Kamé, Frans Rettich (artiestennaam Rexis), Herman Kortekaas en Bob Bleijenberg (clown 'Fantasio') 'die zijn stembanden heeft verloren'.

Treinschrijven (2)

Om treinschrijvers vroeg ik. Gijsbert van der Wal bracht me een treinenfotograaf: de Amerikaan O. Winston Link (1914-2001). Vorig najaar beschreef Gijsbert in de Groene Amsterdammer een droom die hij had na het zien van één foto van Link, eind jaren '50 gemaakt en toen te zien in Foam, in Amsterdam.

'Niet lang nadat ik de foto had gezien, droomde ik dat ik de fotograaf was. Ik stond in het water, kadrerend en scherpstellend, en ik wou van die kinderen af. Die waren veel te beweeglijk naar mijn zin. Het ging me om dat donkere water en die twee stil poserende bruggen. Maar toen ik verder de rivier in liep, schoven de kinderen in mijn kader mee. Het water stond nu aan mijn kin; ik had moeite de camera droog te houden. De kinderen zwommen inmiddels. Ze deden een wedstrijdje wie het eerste bij de verkeersbrug was en vervolgens wie er het eerst bovenop stond. Terwijl zij omhoog klommen verscheen er een oudklasgenoot op de brug, die zwijgend naar beneden keek, naar mij daar in het water.’ Link dacht zijn composities heel precies uit. Overal in het landschap werden flitslampen opgesteld, zodat een trein bij zestig kilometer per uur toch scherp op de foto kwam en Link - anders dan in Gijsberts droom - geen hinder ondervond van beweeglijke zwemmers.Bekijk de gelinkte site. Je weet niet wat je ziet. Wat is er met die foto's? Norman Rockwell spookt er doorheen, Edward Hopper. Amerikaans licht bestaat. Maar het moet, net als Hollands licht, wel gezien en vervolgens gemaakt worden.

Het meisje van George Neutra (1)

In october verschijnt bij de kleine uitgever AFdH het boek 'Belangrijk dat ik niet aan lezers denk' (528 pag.) van A.L.Snijders. Als voorpublikatie mag Avondlog in zes Zeer Korte Afleveringen (fotografisch gereproduceerd naar het origineel) daaruit het feuilleton 'Het meisje van George Neutra' laten zien. Vandaag deel 1.

Snijders tekent hierbij aan: 'Zondag 25 mei 2003 schreef ik de eerste episode van wat een cyclus (500 pag.) had moeten worden. Titel (Het meisje van) George Neutra. Dinsdag 3 juni 2003 schreef ik nummer 2. Op dezelfde dag nummer 3. Dinsdag 10 juni nummer 4. Maandag 30 juni nummer 5. En tenslotte schreef ik nummer 6 op zondag 10 augustus 2003. Wat een cyclus had moeten worden vond een abrupt einde. (Dit is geen toeval, mijn leven bestaat uit aanlopen, het maken van een aanloop is het kenmerk van mijn leven.) Niet de sprong maar de aanloop.'

Pagina's