Hans Aarsman, die deze tentoonstelling organiseerde zei eerder 'De foto's en video's leidden een slapend bestaan tot het moment waarop ze ontdekt werden. Toen bleken ze intuïtief iets te hebben samengevat dat in de wereld leeft. Iets waar geen woorden voor waren en geen beelden. De maker had geen publiek voor ogen.'
Wat gebeurt er, vraagt Jorinde Seijdel zich af, als je ze vertoont in een hyperprofessionele omgeving?

Ja, ontstaat er iets als de ontroering die gevoeld werd bij zulke vroege amateur-schilders als Grandma Moses of Rousseau le Douanier? Bij foto's moet het toch anders zijn, denk ik. Ze leggen iets vast dat anders verdwenen was. Niet alleen het onderwerp ook de manier van ernaar kijken.
De manier waarop Duitse militairen in WOII naar een fotograaf kijken geeft een kijkje in een cultuur vol verdwenen vanzelfsprekendheden. Waarbij inbegrepen het fotograferen zelf.
Daar kan geen geen historicus tegenop.  
Ik denk dat er iets aan het ontstaan is als 'de esthetiek van de geschiedenis'. Een mengvorm van kunst en historie.

Het essay verscheen bij uitg. Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst.

Ik keek en las alvast. 
Een democratisch medium, dat was het al, en het neemt toe. Op internet krijg je onverwachte blikken op de wereld. Gemaakt door amateurs. Want die waren erbij. Hans Aarsman juicht het verdwijnen van het onderscheid toe. Hij gaf zijn copyrights op.
De democratisering heeft z'n eind nog niet bereikt. Niet alleen fotografeert iedereen met eenvoudige, betaalbare apparatuur, de foto's komen buiten de familiekring. Men ziet elkaars werk. Internet is een collectief foto-album geworden. 
De wereld van vroeger, die van nu. Het foto-album - met onderschriften - was de voorloper van de website.
Zaterdag in de weekendbijlage van de Avonden meer.
 

En denk aan het rennen van kinderen. Je bent een jaar of acht en je rent van huis naar school. Je rent de hele dag.
Je rent de wereld tevoorschijn. De wereld rent jou tevoorschijn. Je ben één met de wereld, in de beweging.
Er staat:

'niet wij rennen
het park rent'

Zou ze hardlopen? Ik zal het haar vragen.
Eentje heet 'de afzet voor het zweven':

'neem uit ongeremd rennen één stap
uit de stap de afzet voor het zweven
bevries in dat moment...'

Ik zie haar in de lucht blijven hangen, als Popeye, malende benen boven de afgrond... gevangen in de eindeloosheid voor de val.
Ze schrijft er bij: 'wen'.
Eraan wennen. Heus, dat kan.

 In de hal van het museum staat een klein restauratieatelier waar je op dinsdag, donderdag en vrijdag het werk kunt volgen. Sinds 2003 leiden Willem Haakma Wagenaar - met wie ik vorig jaar een reportage maakte in de nok van de kerk - en Edwin van den Brink de restauratie. De schilderingen hebben veel te lijden gehad van lekkage, verplaatsing en herstelwerkzaamheden.
Vooral het aanbrengen van een vernislaag in 1941 zorgde voor problemen. Hij spiegelde zo dat je beneden in de kerk zowat niks meer zag. Nu is ie verwijderd.
Nieuwe restauraties worden zo uitgevoerd dat je ze altijd weer kunt weghalen.
 

De vervallen behuizingen die hij schildert verheffen zich, ze vliegen. Hij zegt 'Ik vlieg niet, de huizen vliegen in mijn hoofd. Door de herinnering, de verbeelding. Ik heb ze uit hun context gehaald en nu zweven ze door mijn geest.
Hij droomt ervan.
Wat is er zo Russisch aan zijn werk?
Na twintig jaar in het Westen zijn zijn ogen nog steeds Russisch, zegt hij.
Wat dat is? Geen idee. En als hij het zou weten hield hij op.
Een kunstenaar moet zijn identiteit blijven zoeken. Z'n verhaal vertellen. Steeds weer.
Wel houdt hij van het tragi-komische. Over straat  lopen, daar begint het mee. Hoe? Gespannen, met zoekende ogen, een camera en een schetsboek bij de hand.
We eindigen bij 'Space Odyssey'. Daar zie je het: een vervallen houten schuur kan bij Andrei Roiter worden tot science fiction.

Morgen na 21.00 is hij te horen in de Avonden.

Variatie moet er zijn, de ander verrassen. 
Bij Voici Paris in Den Haag zie je de attributen in bonte parade steeds weerkeren: hoed, waaier, sleep, boa of omslagdoek. Franje, strikken, rozetten. De sleep komt altijd terug. Net als de cape en de opgezette kraag met de terzijdeblik van de draagster er overheen.
Mode heeft ook de Nederlandse politiek veroverd. Kamerleden verschijnen niet alleen op Prinsjesdag maar ook op doordeweekse middagen tijdens het vragenuurtje in een creatie.
Als Agnes Kant in een pied-de-poule jasje naar de koningin tijgt is er iets aan de hand. Aandacht. Ze haalt de voorpagina's. 
Maar wat wil ze ons zeggen?

En daar is ook het verhaal van de uitvinder van de Haute Couture, de Engelsman Charles Frederick Worth - ik kwam hem eerder tegen - die omstreeks 1860 in Parijs begon met het verkopen van 'pasklare' japonnen. Voor die tijd kocht je stoffen, die na veel discussie werden verwerkt door een eigen kleermaker.
Worth ontving zijn klanten in een fluwelen jasje op een divan, rookte zijn sigaar, zei 'lopen, draaien, kom over 8 dagen maar terug'. Hij duldde geen tegenspraak. Worth was een kunstenaar, die z'n werk - als eerste - signeerde met een labeltje.
Tot 1900 had hij vrijwel het monopolie. Worth bepaalde de mode. Pas daarna kwam concurrentie van de warenhuizen.
Een ontzaglijk slimme ondernemer. Hij kende keizerin Eugenie, echtgenote van Napoleon III, en kleedde het hof, waar bij banketten tweehonderd personen aanzaten. Daarnaast werkte hij voor actrices en courtisanes.
Toen er in 1869 een feest van acht dagen werd gegeven op het kasteel van Compiègne voor honderd genodigden reed daarheen een keizerlijke trein met duizend japonnen, in afzonderlijke kisten.
Worth had toen al een fabriekje met 1200 naaisters, die werkten met Singer naaimachines, de in 1867 verbeterde versie. 
Hij had een boekhouding van de maten van al zijn klanten.
Na de val van Napoleon dreef hij op z'n contacten met Amerikaanse miljonairs - de mailboot was er in 5 dagen - en het Russische hof.
Een uitvinder was ie ook.
Werkte als eerste met 'moulage' het ontwerpen 'aan het model' door het draperen van de stof rond een lijfje. Verder de zg. prinsessenlijn, waarbij het lijfje doorloopt in de rok. Hij kwam met de eerste dameshoeden (ipv. hoofdkappen).
En hij bedacht ook de vakorganisatie Chambre Syndicale de la Haute Couture (1868) die samenwerkte met de Franse overheid en dat nog steeds doet. Er zijn nu elf modehuizen naar het model dat hij introduceerde, die elk twee keer per jaar een show geven.

Op oude filmpjes zie je als publiek nog echtparen van tegen de veertig, en als mannequins 'rijpere vrouwen' van de raadselachtige soort 'te mooi om te trouwen'.
Dure kleren kopen voor je vrouw, zo ging het ook in Nederland in de tijd dat echtparen nog bij elkaar bleven. 
De rijken van nu hebben jonge vriendinnen en worden steeds jonger rijk. Wat kopen Libanese of Russische miljonairs?
 
Als Nederlandse kamerleden niet alleen op prinsjesdag maar zelfs op doordeweekse middagen tijdens het vragenuurtje verschijnen in een creatie, als Agnes Kant in een pied-de-poule jasje naar de koningin tijgt is er iets aan de hand. 
Wat niet veranderde: vroeger moest een prinses iets dragen, dan volgden de burgerdames in Parijs vanzelf. Nu is de voorgangster een tv-ster als Sarah Jessica Parker. Tot ze zelf een modelijn begint.

Eerder de Russen dan Wilders, gezien de Koude Oorlog. 'Of, sterker nog,' zegt Ton, 'het is een tekst die op een veel existentiëler niveau werkt:, onze algemene angst voor het  onbekende.'

Tenslotte belandde hij - toch via Google - bij de oplossing van het raadsel: 'Deuren dicht' was een liedje van 'De Spelbrekers'. Nu kan ik nagaan hoe ik de tekst in de loop der jaren bij mezelf heb veranderd. 

ps. en het 'ze' in 'Van alle kanten komen ze', de titel van de dichtbundel van Alex van Warmerdam lijkt verwant.

Maar hoe? Dit vergt studie, allereerst van de oer-elementen waaruit mode wordt gemaakt, de lichaamsdelen die ofwel moeten worden ingepakt als een cadeautje (heupen, borsten, benen, rug) ofwel juist als staketsel kunnen dienen om iets over te draperen (nek, armen, hoofd, godweet enkel).
Het regent attributen als hoed, waaier, sleep, boa of omslagdoek... En dan nog franje, strikken, rozetten.
De sleep keert altijd terug. Net als de cape en de opgezette kraag met terzijdeblik er overheen,
Vergeet niet, zei een deskundige, dat zo'n collectie al een jaar eerder begint, op de stoffenbeurs.

Wat een sprekende oude filmpjes! Coco Chanel blijft m'n kampioene. Nederlanders zie je daar tussen ook, vaak 'n beetje al te plomp. Wat eindigt in de taartjeswinkel van Victor en Rolf.
Maar, ik ontdekte Iris van Herpen - afgestudeerd in Arnhem in 2006. Net halverwege beeldende kunst en mode. Mooi, en geestig.
Afgelopen week kwam haar nieuwe collectie uit, gebouwd op zintuiglijke indrukken als: 'geluid voelen', 'beweging proeven' en 'kleur horen'. Zie haar site.
Hij is ook te zien in de Parijse Ilan Engel Galerie van 5 tot en met 8 maart: 77 Rue des Archives Marais, Paris 75003. Open van 10.00 tot 19.00 uur