De omstreden CDA-gedeputeerde Ger Koopmans (cultuur) vindt dat de stadsbibliotheek 'te weinig waar voor zijn geld biedt' en schrapt de provinciale bijdrage. Voor de gemeente Maastricht aanleiding om etages met boekenrekken leeg te ruimen. De bibliotheek wordt 'omgetoverd tot een paleis van culinair en cultureel amusement.'

 Er bestaat zoiets als Merit goods. Wat de waarde van een bibliotheek of een school is kun je niet berekenen, dat blijkt pas later. Wat goede nieuwsvoorziening bv. oplevert ook.

 Als iedereen steeds meer in een eigen 'bubble' leeft moeten die bubbles vergroot worden. Om op Google te kunnen zoeken moet je namelijk iets weten. Anders zoek je steeds Madonna op, of Kluun.

 Kusters, hoogleraar, dichter en biograaf zegt: 'Een bibliotheek is een geestelijke krachtcen­tral­e.' Deze verzameling is al in de Gouden Eeuw begonnen. Zijn bezorgdheid is groot: 'Vergelijkingen met de vernietigingen in de Syrische woestijnstad Palmyra door Islamitische Staat gaan te ver, maar deze beleidsmakers beseffen ook niet dat ze eeuwenoude cultuur dreigen te vernietigen. Managers denken in korte termijnen. Wat wordt wegbezuinigd, wordt al snel elitair genoemd. Waardering voor kennis en vakmanschap sneeuwt onder.'

 Het aantal leden van bibliotheken is trouwens voor het eerst stabiel: 3,8 miljoen in zowel 2014 als 2015. Het totaal aantal boekuitleningen stijgt weer, van 73 miljoen in 2014 naar 74 miljoen in 2015.

 Vorig jaar verscheen bij de AUP (Amsterdam University Press) de bundel met verhalen 'Het lievelingsboek als zelfportret'. Het boek als spiegel, verrassende resultaten. Zo schreef Frans Saris over De zon van Frans Masereel. Maar het dichtst bij een zelfportret komt Sarah Hart met 'The enigma of arrival' van V.S.Naipaul.

 De Engels/Ierse Sarah beschrijft haar leven als vreemdeling, in Parijs, daarna in Leiden. Waar is ze thuis? En wat is dat, thuis? Het je eigen maken van een vreemde plek? Kortom, 'Het raadsel van de aankomst'.

 Naipaul, de Indiër uit Trinidad die de wereld rondreisde belandt in The enigma op het Engelse platteland. Sarah Hart 'finds herself' (een prachtige, onvertaalbare manier van zeggen) in Leiden. Maar vindt ze zichzelf? Maakt ze van deze nieuwe plek haar thuis? Naipaul lukte het. Maar zij?:

 'Terwijl ik door mijn straat kijk, met zijn prachtige kerk, chaotische verkeer, de sigarenwinkel op de hoek waarvan de eigenaar zich heeft doodgerookt, de fietsenwinkel gerund door semicriminelen, de twee bloemenwinkels, een ervan postmodern, en me nog steeds afvraag wat ik hier eigenlijk doe. Waarom hier, in dit land, deze straat?' 

 Waarin zaten de verschillen? Zoals bij ieder mens, geschilderd, gefotografeerd of in levenden lijve keek ik eerst naar de ogen.

 Wat is er zo vaak mis aan portretfoto's? Klaas Koppe legde het me ooit uit, Hij bladerde een Elsevier door en wees de koppen stuk voor stuk aan, en zei: 'Die me­nsen kijken naar niks.'  Misschien door het lange poseren, dacht ik.

 Dolron maakt veel werk van aankleding en belichting. Al die tijd moeten haar modellen hun standje vasthouden. 

 Ik zeg Van der Weyden (1399-1464)  om het zwart op zwart. Zwarte kleren tegen zwarte achtergronden. Verbazend knap geensceneerd en belicht. Alleen, die blik­ken. Wat denken die mensen? Denken ze?

 Zo blijf je halverwege foto en schilderij steken. De kracht van foto's zit hem toch in het moment. Het surplus dat de foto doet leven. Dat moment is hier verdwenen. En precies dat kunnen schilders als Van der Weyden terugbrengen. Uit de herinnering aan een oogopslag.

Ps. Er zijn ook andere series te zien, en video’s, die laat ik nu even terzijde.

 Zelf geef ik de voorkeur aan ineenzakkende anemonen, met hun bochtige stelen en gevallen blaadjes op tafel. Menige schilder heeft zich eraan gewaagd. En het was Wim Schippers die het lied 'Oud, oud bloemenwater' schreef. Het wachten is op het huiselijke oordeel: 'zullen we ze nu maar wegdoen, dit kan toch echt niet meer'. Tom van Deel zegt het zo, in zijn Tulpen I en II, te vinden in zijn nieuwe bundel 'Hersttijloos'. Tulpen I:

 Van tulpen is de sterflust onbedaarlijk

Ze zijn een opera van agonie, hun stelen

verlengen zich hun kelen breken open,

verwelkend de bloem van hun jeugd -

in stijl vergooien zij hun pracht

alsof een bruidsstoet langs komt gaan.

En Tulpen II:

 Je kunt de sterflust rekken

hun schoonheid nog verhogen

door weinig water toe te staan.

Zo gaan ze langer drogend

en in verkleurend buigen

hun onvermijdbaar einde aan.

 Misschien omdat ik met Alberts twee radio-avonturen meemaakte heb ik een andere indruk. Zeker, hij was 'vriendelijk en afstandelijk', maar daarbij een meester van het understatement. Net als in zijn boeken. Zijn keurige Haagse manier van spre­ken verried binnenpretjes, zijn mimiek paste daar wonderwel bij. Het neigde naar de toon van Engelse tv‑serie 'Yes minister'.

 Toen hij op de radio live met lezers praatte kreeg de uitzending jongensachtige wendingen toen luisteraars/lezers uit zijn Indische verleden opdoken en ook Kees Fens de telefoon pakte. Luister naar de bijgevoegde link. Afstandelijkheid? Uit iemands manier van spreken is veel op te maken dat je op papier niet terugleest. Onvergetelijk hoe Willem Elsschot vol ingehouden plezier een stuk uit Kaas voorleest. Dan pas ken je zijn lichte toon, zijn humor.

 Zo spraken wij over 'De Ambtenaar':

'U pakt het heel grondig, heel historisch en tegelijk ironisch aan. U begint nog net niet met de holbewoners, maar toch wel bij de oude Egyptenaren. En de eerste ambtenaren die u signaleert zijn dan een soort priesters.'

 Alberts: Dat zijn de kloosterlingen die lezen en schrijven konden, en daarom werden ze ambtenaar. De overheden konden niet lezen en schrijven, de overheid was daar te dom voor. Die kloosterlingen konden dus ambtelijke stukken opstellen.

'En als ik u goed proef denkt u in uw hart 'de overheid kan nog steeds niet lezen en schrijven.'

 Alberts (lacht): Een beetje wel, ja.

'U bent in hart en nieren toch een ambtenaar gebleven.'

 Alberts: Jaja. Jazeker.

'Betekent dat nou ook, dat u, wanneer ik u vraag op welke politieke partij u stemt, dat u dat niet wilt zeggen?'

 Alberts: Eh, nou, ik stem op 't ogenblik uit principe op geen enkele partij meer. Aangezien ik ze een gevaar vind voor de staat, stem ik niet meer op ze.

Ik lees verder..

 'het is dierendag en ik wil mijn eer betuigen aan de beesten die zichzelf/ doodrennen, doodzwemmen en doodvliegen

 voor alle dieren die zichzelf doodrennen, doodzwemmen en doodvli­egen/ staat de goudvis symbool

 lieve goudvis/ in je kom/ soms vind ik je zo mooi/ en dom/ dat ik bijna moet huilen

 om hoe je zwemt over de keukentafel/ met het geblokte zeil

 de zon in het raam

 het gesis en getik van de geiser op waakvlam/ de kat op de keukentrap

 hoe jij jezelf daar doodzwemt

 visje

 lief dom visje

ps. zijn nieuwe, derde bundel heet 'Een kogelvrije zomer'.

 'Het aantal meldingen over verwarde personen in Nederland blijft stij­gen,' zegt Teletekst. 'In 2016 kreeg de politie ongeveer 75.000 telefoontjes over mensen met verward gedrag, dat is 14 procent meer dan in 2015.'

 'Sinds 2011 is het aantal meldingen bijna verdubbeld. Ook zijn de situaties ernstiger en zijn er vaker wapens in het spel of willen mensen hun woning opblazen. Arrestatieteams staan geregeld op het dak bij mensen die een ernstig risico vormen, zegt de politie. De stijging zou onder meer te verklaren zijn door de toenemende aandacht voor het probleem.'

 Zover Teletekst. De vragen: hoe definieert men verwarring, medisch gezien? zijn er meer verwarde personen of meer meldingen? Is het een 'vraag om aandacht?'. Brengen berichten over verwarde personen mensen op het idee op het dak te gaan staan?

 En tenslotte: is de wereld sinds 2011 verwarrender geworden. Of was hij altijd al verward en verwarrend? 

 Haar introductie: 'Iedereen kent de behoefte zich te onttrekken aan de alledaagse realiteit, waarin alles een vaste vorm en plaats heeft. De wens te vluchten in een denkbeeldige wereld, op te gaan in een groter geheel of los te komen van je eigen geest of gedaante. Het idee te verdwijnen spreekt universeel tot de verbeelding.'

 Het angstbeeld herken ik. Ze schrijft: 'De digitale 'broodkrui­mels' die we achterlaten tijdens online omzwervingen zweven voorgoed rond in een on­controleerbare wirwar van structuren.'

 Immers, in een tijd van wanhoop heb ik als scholier precies dit uit­gedacht. Ik wilde er niet meer zijn. Het bleek lastiger dan ik dacht.

 Wat zich ontvouwde was een thriller. Zelf moest ik onvindbaar weg. Moeilijk maar oplosbaar. Het zoeken zou worden opgegeven. Een goed voorbeeld was Bas Jan Ader, die wegvoer en niet meer terugkeerde. Maar wat hij naliet was het tegendeel van verdwijnen. Hij is nu aanweziger dan ooit.

 Nee, niet alleen ik zelf maar ook alle herinnering aan mij zou moeten verdwijnen. Ook wie mij kende zou moeten verdwijnen.

 Hier begint de thriller. Als er een leraar Schei- en Natuurkunde veron­gelukt, en een klasgenoot, en een voet­baltrainer. Het eind is zoek. Dan komt een politie-inspecteur in actie. Hij ontdekt dat uit de registers van het gymnasium een leerling verdwenen is, alle klassenfoto’s waar hij op staat, alle rapporten zijn weg. Zou er een verband zijn?

 Het lijkt op de film Kind Hearts and Coronets waarin Alec Guinness alle erfgenamen voor hem van het voorouderlijk bezit laat verongelukken. En door de mand valt.

 Ik kwam er niet uit. Niets bleek opvallender dan verdwijnen.

 Op naar Rotterdam.

 Ze zoekt landschappen, zet ze op met houtskool en maakt ze eerst zwart met vrij vette houtskool van wilgen uit Zuidwest Engeland, of nog vetter en donkerder van ceders uit Amerika.

 De bedoeling is diepte suggereren. Je moet 'erin kunnen'.

 Om grijze oppervlakken te maken gebruikt ze een zwart sponsje. Voor lijnen of mist heeft ze een Amerikaanse ganzenveer.  Schaduwen brengt ze op met houtskoolpoeder, met een lapje katoen. Soms is ze weken bezig om stukken echt pikzwart te maken. Ze 'pleistert' het papier met houtskool, armen boven haar hoofd. Zwaar werk. Haar handen krijgt ze nooit meer echt schoon. Wit bestaat niet bij haar.  

 Zo ontstaat gelaagdheid. Het landschap krijgt een lading. De toeschouwer wordt er in gezogen.

 Al die plekken bestaan echt. Namiddag liefst, voor het donker wordt, eind van de zomer, als de schaduwen op hun diepst zijn en haar eigen stemming zich weerspiegelt in het landschap.

 Het gevoel een te plek te vangen. Iets van dreiging is dan welkom. 

 Eerst het licht, dan de schaduw. Maar de schepping ging toch andersom? Eerst was er duisternis. Toen kwam het licht.

 In de tentoonstelling 'Zwart' in Kranenburgh in Bergen zoeken schilders en fotografen naar wat licht en donker vermag. Betekenisrijk, dat zeker.

 Meteen zit je tussen uitersten: goed en kwaad, het verborgene en het openlijke, angst en opluchting. De 'Drempel' (2015) van Arjan van Helmond laat de grens tussen de twee werelden haarfijn zien.

 Iets van de Bijbel draagt Renie Spoelstra - ze komt uit Drachten - in zich mee.

 Ze maakt haar zeer grote vellen papier eerst zwart met houtskool. Daarna gebruikt ze een stuk gum als omgekeerd penseel en gumt zich een voorstelling door zwart weg te poetsen.

 Een bijna bijbelse werkwijze. Er zij licht! Zoals de open plek in het recreatiegebied (2009), of de lichtplek op het water in Pacific (2016). Het omringende landschap blijft in Rembrandtesk halfduister gehuld.