Die kwast laat nu zien wat ie allemaal kan als hij zich waagt aan klassieken als Mondriaans Maanlicht, Van Goghs Korenveld met kraaien, Picasso's Atelier de la Californie á Cannes, maar ook Rembrandts hoornschelp of de Verolme Rozenburg van de Rotterdammer Dolf Henkes. Niet dat ie ze naschildert, hij kruipt erin en neemt dan weer afstand. Zo krijg je Zandvliet-schilderijen. Dat blijkt te kunnen. Al doende begreep hij de werken uit totaal verschillende stijlperi­oden steeds beter en ook wat ze met zijn eigen werk van doen hadden. In het het GEM hangt nu de kunstgeschiedenis volgens de kwast van Robert Zandvliet en dat is behalve verhelderend ook vaak vermakelijk.

 Hij blijft fanatiek op zoek naar wat hij noemt de waarheid van de schilderkunst ‑ wetend dat die onvindbaar is: 'alles blijft interpretatie... of interpret­atie van interpretatie.'

 Morgen na 22.00 in de Avonden meer.

 Je moet ook speuren. Het enige dat Zandvliet je meegeeft zijn titels. Van wie staat er niet bij. 'The melon and the moon' vond ik terug bij de Chinese tekenaar Bada Shanren (1625-1705) die Zandvliet al ergens aanhaalde. En waarachtig.

 Sinds 2005 is hij zo bezig. Hij kruipt in het hoofd van een voorganger. Maar blijft daar niet. Dan doet hij een paar stap­pen achteruit en maakt z'n eigen ding. 'I owe you the truth in painting 1650-2012' heet deze tentoonstelling. Wat ie ermee bedoelt zit ik nog te raden. Hoe ook, hij schildert voorbij het bekende. Zonder het te ver­liezen. Zou het? Ja, nee.. Een prachtig spel. 'Het is hommage noch parodie,' zegt ie erbij. Wat wel? Stoten onder de gordel zijn het. Later meer.

 De plaats kon niet beter: een boerderij op een overgeschoten stukje grond temidden van spoorwegen, snel­weg en het Amster­dam-Rijnkanaal. Tegen het eind was het koud geworden, handen werden gewarmd aan hout­vuur­tj­es terwijl zwaluwen boven de hoofden rondschot­en. En het meisje Mei trok naar de nabije stad, samen met de dich­ter. Haar einde tegemoet.

 Gorters Mei duurt 300 minuten, dat zijn 5 uren, zei or­ganisator Hans Heesen. Het was de vierde keer dat 100 lezers elk een pagina deden. Verrassende er­varing: niet alleen geeft iedere stem de Mei weer een andere klank. Zonder het te weten portret­teren de lezers ook zich­zelf. Gorters gedicht bracht honderd karakters tot leven.   

 Mei is een ongelukkig verliefd meisje, dat na 31 dagen ster­ven moet. Ik lees om half negen pagina 89, als mijn voorganger is geëindigd met: '...terwijl de stilte peinsde om te raden...'. Waarna ik verder ga met:

'...geluid dat komen zou, terwijl ze ried

En peinsde nog en luisterde, een lied

Speelde daar al en floot een nachtegaal.

Het werd geboren uit de stilte, taal

Van stilte zelf, alsof het zwijgen sprak,

Onmerkbaar overgaand in spraak die brak...'

etc.

 Wat een zin: 'Taal van stilte zelf, alsof het zwijgen sprak..'.

 Een strijd is het, waarbij soms de werkelijkheid het van de kunst wint, maar het soms ook andersom uitpakt. Het gegeven dat deze vingers uit lindenhout zijn gesneden legt de dubbele bodem.

 Aukje Koks (Gilze‑Rijen, 1977) staat op gespannen voet met de kunst en met het kunstenaarschap. Ze geeft zich voortdurend rekenschap van wat ze aan het doen is. Zie op haar website hoe ze Dick­ens' Great Expectations letterlijk verzoop, onleesbaar maakte en liet desintegreren. En neem die titel maar letterlijk. Want zonder zelfspot gaat het niet. Balanceren tussen werkelijkh­eid en illusie, tussen waarnemen en wat we denken waar te nemen. En daarmee de toeschouwer uitdagen. Zo moet je haar website lezen.

 Vrijdagavond na 22.00 is ze te horen in de Avonden.

 In zijn roman Austerlitz wandelt de hoofdpersoon al op de eerste pagina door Antwerpen en - niet ver van het monumentale station naast de dierentuin - door de oude buurt, de Jeruz­alemstraat, de Nachtegaalstraat, de Pelikaanstra­at en de Paradijsstraat.

 Vannacht stierf mijn verre tante (87) die sinds jaar en dag het Middeleeuwse huis 'De koning Achab' op de hoek van de Katten­straat en de Paradijsstraat bewoonde. Ze tekende portretten die leken, maakte viltsculpturen en sneed poppen van Antwerpse figuren - hoeren met korte rokjes en streepkousen die ze zelf maakte. Haar bushalte met een wachtende, geheel aangeklede familie Flodder is een meester­werkje.

 Sebald liep hier langs. Misschien zag hij haar bezig.

 Frank zei me wat ik zag. Eerst niet meer dan een vrijwel witte muur.

 'Ga nu eens een paar passen achteruit.'

 Dan de barsten in het hout waarop de schil­dering werd aan­gebracht. Daarna pas tekenden contouren zich af.. Een vakan­tiedorp. Onmiskenbaar.  Dit was eens een reclame voor vakantiehuizen. Nu zo uit­gebleekt door het zonlicht van de Costa Blanca dat ze bijna verdwenen zijn. Zouden ze nog bestaan? Of is dit al wat er van rest?

 Kijkend naar de foto's van Frank van der Salm zwenk ik van de film Metropolis naar wat ik zag van het Sjanghai van nu. Architectuur is een steeds vreemder vak als technisch vrijwel alles kan. Een krabbel, een schetsje wordt werkelijkheid, zoals ik bijna dagelijks zie als ik langs de plastic badkuip fiets die Benthem Crouwel op het Amsterdamse Stedelijk hebben gezet.

 Niemand zei 'doe maar niet dit' en dus werd dit beleid en beleid verandert niet omdat dat gezichtsverlies met zich zou brengen. Het schetsboekje heeft het overgenomen van de gekoesterde traditie. Waarom werd waarom niet. In die wereld beweegt zich Frank van der Salm met zijn technische camera. Fotografisch verslaggever. Zijn onderwerp is de vooruitgang - al dan niet tussen aanhalingstekens: de nieuwe stadsgebieden in opkomende economieën, in Azië, de Verenigde Staten en Zuid‑Europa. Waar zit het ongemak in die overwoekering met identieke torenflats in China? Of is iedereen allang blij?

Morgen na 22.00 in de Avonden meer.   

 Een zaal vol geschilderde of materiële - meest hout - voorwer­pen, waar alles met alles te maken heeft. Een voorbeeld: hier staat ze naast een geschilderd boekomslag. Kijk je goed, dan zie je een ouder­wetse museale schilderijenwand met doeken uit de Gouden eeuw. Maar kijk je om je heen dan zie je die door Aukje Koks verzonnen Gouden Eeuwse schilde­rijen in het groot - aan de tegenoverlig­gende wand hangen.  

 Ze wil voortdurend rekenschap geven van wat ze doet. Wat heeft ze te maken met de Gouden Eeuw? Op haar site staat een schitterend beeldverslag van haar ontwikkeling sinds 2005. Dat begon met beelden uit denkbeeldige suspenseverhalen. Maar later ging ze zich afvragen waarom. Ze kon het goed, maar wat was schilderen? En wat wilde ze schilderen?

 Alle stadia van haar worsteling zijn te volgen, van giechelen en zelfspot tot diepe twijfel en willen ophouden. Van naar de natuur werken tot haar gevecht met de - al dan niet geschilderde materie.  

 Vernoemd naar deze veelduidige foto. Frank vertelde me vanmiddag dat hij in Zuid-Korea is gemaakt, van een ja wat.. Een toegang tot wat liften zouden kunnen zijn. Maar net zo goed de luchtsluis van een ruimteschip, fantaseerde ik. 'Startrek', ging hij door. Wie daar binnen­gaat zit met een druk op de knop in het jaar 3012.  Maar dan... hier komt de volgende dimensie: het jaar 3012 zoals dat dertig jaar geleden gedacht werd. Er zijn immers zo veel jaren 3012! Zo veel als er hedens zijn. Naar welk 3012 zou ik willen?  

 Zo speelt Frank van der Salm met de tijd. Door zijn keuze van locaties - veel leegstaand modern Spanje - maar ook door het fotomateriaal dat hij gebruikt. De vergroting van een foto van een balkon in een flatgebouw krijgt korrelige contouren, wordt daardoor schilderachtig. Een appartementen­gebouw, neer­gezet in een nachtelijk park verstrakt zo dat het ongeloof­waardig wordt. En alleen graffiti het nog kunnen redden van volledig oplossen in lucht.

 Spanje staat leeg. En wordt een Eldorado voor kunstenaars.