Maar bewezen is dat niet, zegt Patrick Al­legaert, curator van 'Nerveuze vrouwen', de tentoonstelling over 'twee eeuwen vrouwen en hun psychia­ters' en maker van een intrigerend gelijknamig boek, waarin kunst en onder­zoek hand in hand gaan. 'Vrouwen werden ook om andere redenen in de psychiat­rie weg­gestoken, om geheime relaties, ongewenste zwangerschap­pen.'

 Op dus naar Gent, naar museum annex kliniek Dr.Guislain (kliniek sinds 1876) om met Allegaert een radiorondgang te doen. Vragen genoeg. Is borderline wezenlijk iets anders dan de hysterie van Eline Vere? Elke tijd lokt nieuwe vormen van gestoord gedrag uit, zegt Allegaert. Eetstoornis­sen, angsten, wat normaal wordt gevonden is afhankelijk van mode.

 Onder de zeven tentoongestelde duo's - vrouw en behandelaar - is ook Tracey Emin, die op jonge leeftijd werd verkracht, wat doorwerkt in haar kunst. Van haar is oa. te zien dit 'Fantastic to feel Beautiful Again', een vroeg werk van haar in neon, zeer broos. Allegaert vond het toevallig in een psychiatrische inrichting in Etten‑Leur (niet ver van Breda), waar het in het cafetaria hing.

 'Het moet een vervaarlijke machine zijn geweest. Bedeesd, hand in hand, liepen de paren over de bontgeverfde stroken van het omringende plankier. Eén voor één werden ze opgesloten in de kooien die daarna zwaar vergrendeld werden. Een ogenblik zaten ze stil tegenover elkaar. Voor het hek stonden hun kinderen, hun vrienden en bekenden. Een soort afscheid, maar tijdelijk. Ze sjorden de veiligheidsriemen vast. (...)'

 (lees verder op Raster online)

 In zijn nieuwe roman De rode loper wil ook de zwijgende, verlegen maar beeldschone Lena in tel zijn. Over de roem en het mooie meisje schrijft Thomas:

 'Misschien, als je zo mensenschuw bent als zij, dat je je dan nog het meest op je gemak voelt in het middelpunt van de aandacht, achter een microfoon of voor de camera's op de rode loper - daar is het in elk geval duidelijk wat je doen moet, die rol geeft dan net genoeg zekerheid om je angst te boven te komen en je eindelijk eens te laten zien...'.

 Lena is net zo zwijgzaam als Lou, de roadie waar het boek om draait. Zo vinden ze mekaar. Ik vroeg Thomas ernaar en hij zei: 'Ik denk dat zulke mensen wel bestaan. Lou heeft in zijn leven nauwelijks wat gezegd. In de oefenruimte werd nauwelijks gesproken. Zo word je nooit volwassen. Op zijn vijftigste heeft hij voor het eerst een afspraak met een meisje. Dat is Lena.'

 En, o wonder, gezamenlijk komen ze - na wat mislukte pogingen - tot de conclusie dat zonder praten ook kan. Morgenavond praat ik in de Avonden met Thomas over De rode loper.

 Er is een film van de maquette van een parkeerplaats met vele schaalmodellen. Af en toe ontploft er een auto en blakert zwart. Rookwolken trekken op. Je weet alleen steeds niet welke er nu aan de beurt zal zijn. Daarom blijf je kijken. Maar daarom is geen reden. Steeds voltrekt zich iets, maar je weet niet wat en wanneer. En zo zit je uren lang in een lift die verdieping na verdieping passeert. In de tentoonstellingsruimte ernaast ligt een Dinky Toy op z'n rug waarvan één wiel almaar blijft draaien.

 Wat is kinderachtig, wat beantwoordt aan je diepste onvrede? Hoe ver gaan die twee hand in hand? Is het vreemd om elke avond voor het slapengaan een hoes te leggen over zowel je tv als je vogelkooi? Wood en Harrison nemen je mee naar de kleine ruimte. Er is bij hun geen verschil tussen een bergtop, een parking of een systeemplafond. Hun woord is claustrofilie.

 Morgen na 22.00 in de Avonden meer.

 Temidden van de 'fantasiemotiefjes' die ik me van tantes herin­ner. Fantasie in stoffen was niks minder dan abstracte moderne kunst, nogeens wat anders dan de bloemetjes van voor de oor­log. Veel zelfmaak ook. Er is een 8 mm filmpje waarop mijn moeder een rok draagt met heel grote - bijna fantasie - bloe­men, waarvan het bloempatro­on op de naad totaal niet aansluit op de bloem waaraan het vastges­tikt zit: twee schots en scheve halve reuzenbloemen zie je.

 Beelden waarin dit 'fabulous' tijdperk voor mij wordt samen­gevat, ook omdat vakantiefilmpjes erg vaak werden af­gedraaid. En nu dit kersenmotief. Meteen wist ik het schilderij 'Op de overloop, kijkend naar een tekening' dat Stanley Spencer in 1936 maakte van hem en Hilda, de vrouw die hem overspoelde.

 En hier, in Den Haag, gedateerd 1955, weer kersen. Dezelfde? Het leek wel zo. Thuis meteen nagekeken: Engels ook, plooirok iets over de knie maar het motiefje toch een tikje anders.  

  Achter elk raam zit een kantoorachtige kamer waarin zich een man bevindt. Met een snelle lift zakken wij kijkers door plafond na plafond en krijgen steeds nieuwe blikken in nieuwe, maar toch even grote ruimten waarin een man iets doet. Ze lijken allemaal verdacht op elkaar, in hun pantalon en overhemd. In wat ze doen zit ook veel overeenkomst. Laten we zeggen de schijn van zinloosheid. Maar wat is in een kantoor zinloos? Een ballon opblazen? Op een ijzeren systeemkast liggen, de overal identieke stoelen op rijen zetten? Soms is het donker of flitst de tl aan en uit.

 Scènes op de rand van verveling en dreigend geweld, die je door de vanzelfsprekende routine waarmee ze worden volvoerd steeds weer aan het lachen maken. Maar Wood en Harrison hebben gelijk: terwijl de lift waarin je als kijker ook opgesloten zit, verdieping na verdieping afdaalt naar het binnenste der aarde weet je: hier valt niks te lachen. 

 Al deze filmpjes zijn te krijgen op een DVD die West in voorraad heeft, ook deze, die 10x10 heet. Maandag na 22.00 in de Avonden meer

 Gelachen omdat hun filmpjes zo trefzeker zijn. Wat ze treffen? Neem de twee bergbeklimmers, die je vol in het pak uit de mist rond een hoge top ziet oprijzen. Maar de mist komt uit een rookpot en de bergtop is van kunststof. Toch doen ze, met uitgestreken smoelen, heel nauwkeurig alles wat bergbeklimmers moeten doen: hijgend bovenkomen, rondkijken. En dan foto's van elkaar maken.

 In dezelfde ruimte wordt dit herhaald door twee ruimtevaarders die de maan betreden, ook vol in het pak. Daar staan ze dan. En je schiet in een lach die zegt wat je altijd al geweten hebt: het beklimmen van hoge bergtoppen, reizen naar de maan, het is zinloos. Volkomen zinloos. Is dit de zinloosheid die me bij het optreden van André Kuipers zo hartgrondig deed gapen?

 De film heet 'Bored astronauts on the Moon' (2011). Want volgens John Wood en Paul Harrison is 'een wereld zonder een licht vleugje zwaarte totaal niet amusant'.

 In Jagten is de jacht voluit geopend op een kleuterleider die op vage gronden verdacht wordt van 'iets met kinderen'. Voldoende om het recht in eigen hand te nemen. Na eeuwen pogen tot een rechtspleging te komen waaruit de wraak gebannen is terug naar af.

 Vinterberg zei daarover: 'Een gerucht, hoe klein ook, is niet in te dammen. Zeker in de wereld waarin communicatie zo gemak­kelijk is geworden, door onze mobiele telefoons en alle soci­ale kanalen op internet. Mensen worden veel te gemakkelijk aan de schandpaal genageld, zonder dat er iets bewezen is. Je kunt iets roepen over een persoon, die vervolgens een labeltje krijgt waardoor zijn hele wezen veran­dert. De mensen in het dorp van hoofdpersoon Lucas vergeten allemaal wat ze weten over deze man en brandmerken hem als pedofiel en crimineel.'

 Teeven zou nog maar kort geleden rond brandende kruisen hebben gedanst. En ik? Ik ben er na het zien van Jagten weer diep van doordrongen dat ik recht heb op helemaal niets. 

 Over roem en overspannen ambitie schreef hij eerder. 'Maar in dit boek gaat het over roem van de mindere soort. Namelijk gewoon willen opvallen. Aandacht willen krijgen zonder echt beroemd te zijn.'

 Net als hoofdpersoon Lou, roadmanager in de populairste band van Arnhem in de jaren '70 zocht Thomas het in de popmuziek. Hij speelde basgitaar in een bandje. En in dit boek laat hij zijn droom in vervulling gaan. Een leven, niet als sologitarist maar als roadie. Niet in Amsterdam, niet in Paradiso maar in Arnhem: 'Maar ook daar heb je meer en minder beroemde mensen. Je kan de beste band van Arnhem zijn.'

 Zijn hele jeugd vanaf z'n 14de heeft ie voor een Fenderbas gespaard, maar nooit bereikt. Het verhaal eindigt in het hier en nu. De band stopt ermee. En Lou begint met huwelijksvideo's. Waarbij hij z'n ontdekking doet, en daarmee de sleutel van De rode loper: publiek kijkt liever naar zichzelf dan naar muziek of een film. Je hoeft niks meer te kunnen voor roem. Een goed pak en een fles champagne is genoeg. De ideale bruiloft blijkt die welke voor de eerste helft gefilmd wordt en voor de tweede bestaat uit het gezamenlijk bekijken van de eerste. Jezelf, geprojecteerd op de muur.

 Bij Outjers komt de spanning eerst, op een terloopse manier. Vingerwijzingen, met knipoogjes naar de krimi. Elk paneel vertelt een verhaal, beter een raadsel. Is er net iets gebeurd? Gaat er straks iets gebeuren? Of gebeurde er lang geleden iets op deze plaats? In elke voorstelling is dat weer anders. Hij werkt niet vanuit een uniforme stijl. De vorm komt ‑ steeds opnieuw ‑ voort uit het idee of de gebeurtenis. Zo ongeveer vertelde hij het me gisteren door de telefoon.

 Het werkt. In het Arnhemse MMKA wandel je steeds weer terug naar Marieke ('een vriendin van me') en zoekt naar aanwijzingen. Wat vertellen de twee blauwe etensbakjes, de overdaad aan plavuizen en tegels? De beide deuren, allebei op een kier? Het blauwe boompatroon op haar jurk? 

 Vanavond na 22.00 in de Avonden meer.