Hoe een eenvoudige buurt in Recife verandert in een 'gated community'. Een film vol hekken, hekken voor ramen en deuren. Vol muren en muurtjes. Bij elke stap die je 's avonds op straat zet floept er een bewakingslamp aan. De beveiliging dient zich aan, en beveiliging keert zich tegen je, vroeg of laat.

 Zo gaat het als de verschillen tussen rijk en arm uit de hand lopen. Je haalt de vijand in huis, in de vorm van personeel. Niks nieuws. Ik dacht aan de middeleeuwse stadskastelen in Italiaanse steden, gebouwd als forten, berekend op belegering, waarvan de onderste verdie­ping altijd zwaar getralied was. 

 Welsprekend is de bewonersvergadering waar het ontslag van een op indutten betrapte oude conciërge besproken wordt door wat je leert zien als de 'gated' personages die zo'n woonomgeving voortbrengt. Mensen die hun huis weinig meer uit lijken te komen, voor wie wonen een fulltime job is gewor­den. Na afloop stond ik op straat en dacht 'Fred Teeven'.

 Nachten die een winter lang duren. Zinnen als: 'dit ben ik in het oudste van de nacht'.

 Of:

 'Je komt niet weg voordat alles ontdooit

daarom trouwt men hier snel'

 Een vreemde moeder waart door de bundel. Ze wordt gezocht:

 'misschien liep ze tussen de mensen

op haar hoge hakken

een angstige reiger

waaromheen de lucht bevroor

ik zocht en zocht tot er niemand meer was'

 Morgen is Kira Wuck te horen in de Avonden.

 Forse, gedrongen gestalten, geschikt om in de bergen te werken. In de film die kort voor zijn dood in 1944 werd gemaakt zie je er een paar voorbij komen. Lastdieren met lange, stevige tenen en brede enkels. Van plompheid geen sprake. Onver­wacht sierlijk worden ze bij Maillol.

 Dat komt ook door de houding. Heel vaak gaat de linkerarm naar het voorhoofd, wissen ze zich het zweet en verzinken in gepeins, met naar binnen gekeerde blik en neergeslagen ogen. Of ze zitten gewoon even uit te rusten van het werk op de hete, stoffige berghelling. 

 Beeldhouwers. Hoewel hun werk bijna tegengesteld is was de twintig jaar oudere Rodin een fervent bewonderaar van Maillol.

 Het begint mij vervloekt, te dagen mevrouw

dat u die schoonheid in fluweel bent die steevast

te laat, de zaal verstoort met haar pardon, pardon

niemand luistert als ik in uw kleine stad voorlees.

Dat u die schoonheid in fluweel bent die steevast

op mijn subtiel metrum met het hoofd knikt zodat

niemand luistert als ik in uw kleine stad voorlees,

door uw wiebelhoofd als van een plastic ezeltje.

op mijn subtiel metrum met het hoofd knikt net

te laat, de zaal verstoort zonder pardon, pardon

door uw wiebelhoofd als van een plastic ezeltje.

Het begint mij vervloekt te dagen mevrouw.

 Wat hem vooral verbaast is het vaak 'verschrikkelijke uithoudingsvermogen' van de literaten. Schrijven is een verslaving waarmee je vaak nog lang doorgaat als het plezier erin allang verdwenen is. Robert Walser kon zich alleen van de schrijfdwang bevrijden door zich als het ware onder curatele te stellen. Zijn voormalige ziekenoppasser vertelde dat Walser, hoewel hij zich van de literatuur had afgewend, toch altijd een potloodstompje en op maat geknipte papiertjes in zijn vestzak had zitten, en dikwijls wat noteerde. Maar zodra iemand dat zag stopte hij ze snel weg, 'alsof hij was betrapt bij iets verkeerds of zelfs iets schandelijks.'

 Terwijl 'die arme schrijvers die in hun woordenwereld gevangen zitten toch soms perspectieven openen van een schoonheid en een intensiteit die het leven zelf nauwelijks kan bieden.'

 ps. Johnny van Doorn vertelde me graag en vaak over de schrijfdwang van Kerouac, die, teruggekeerd bij z'n moeder maar door bleef tikken op een machine zonder lint. Dat had Sebald er graag bij gehad, denk ik.

 Tot me laten doordringen hoe Rodin de 19de eeuwse poses verving door zijn eigen momentopnamen - 'lelijke houdingen bestaan niet, wel slechte kunst' - van het vrouwenlijf in beweging, dat seks wil. Geen twijfel mogelijk, dat is de spil waar het bij hem om draait.

 Hoe ie het deed? Hij hield het potlood of penseel onafgebroken aan het papier. Keek nooit naar z'n pen of op het blad. Behield z'n greep op het onderwerp tot ie het in z'n vingertoppen voelde. En was daarin de leermeester van zijn atelier-buurman Matisse en het voorbeeld voor Klimt, Schiele, Picasso.

 In 1899 barstte het los, hij exposeerde in Brussel, Rotterdam, Den Haag, Amsterdam. Er werd lovend geschreven over z'n beelden en foto's. Over de tekeningen zweeg men. Tijdens een wandeling met een vriend zei hij: 'De mensen zeggen dat ik te veel aan vrouwen denk'. Waarop de vriend beleefd wilde tegenwerpen 'wat een onzin', maar Rodin voort­gin­g: 'En toch, wat is er tenslotte belangrij­ker om over na te denken.'

 Maandag na 22.00 in de Avonden meer..

 Ze wil een bosje bloemen kopen in het centrum van Amster­dam. Maar wat Skaamroos is weet men daar niet. Ina van Zyl, die er vandaan komt legde eerder uit hoe belangrijk schaamte - anders dan in het onbeschaamde Nederland - in Zuid-Afrika is. Schaamte, 'de onderste laag' van wat ze maakt, diep weggestopt.

 In Nederland moet je alles zeggen, geen blad voor de mond nemen. Als je dat niet doet wordt het opgevat als een teken van zwakte, zegt ze. Schaamte heeft alles met beschaving te maken. En dat zegt de vrouw die in detail net zo goed een berliner bol als de labia minora kan schilderen. En tenen, veel tenen.

 Tenslotte ontdekte ik dat de skaamroos ook bekend staat als suikerbos. Inderdaad, die uit het liedje Suikerbos ek wil jou hê.. En nu begrijp ik nog minder.. Ga het zien. Ver van het nieuwe Stedelijk, op het NDSM-ter­rein, morgen nog de hele dag.

 Is er een afkeer van het zich zo opdrin­gende vrouwelijk geslacht? Niet gemerkt. En je moet er met je neus bovenop gaan staan want de pot­loodlijnen zijn erg dun. Is dit opdrin­gen? Nee, eerder een vanzelfsprekende aanwezigheid waar alles om draait. Handen en voeten, armen en benen zijn niet meer dan een vluchtige werveling rondom. Openbare vrouwelijke wijdbeensheid is zeldzaam en meest provocatief. Hier niet. Vind ik het mooi? Het is vooral het lichamelijk vertrou­wen dat zo mooi is.

 En nu wat ontbreekt in Singer. Mijn wens zou zijn mannelijk evenbeelden. Geen erec­ties, maar het mannelijk geslacht in ruste, zoals het in liggende houding van het model kalmpjes tegen een bovenbeen kan leunen. Maar Rodin vond het niet interessant.

 De tijd gaat sneller als je af en toe een plant verschuift

in de winter heb ik beweegredenen nodig

niets is hier voorbestemd

maar alles gaat geleidelijk

 dit ben ik in het oudste van de nacht

en ik waarschuw je alvast, ik word vaak verliefd

 ik herken je voordat je jezelf herkent

(je past goed bij mijn behang)

er zijn huizen waarin je beter gedijt

 we roken gaten in het bankstel

als je er nog bent als ik me omdraai

 dan ga je niet meer weg

 Ze is te horen in de Avonden op vrijdag 28 september.

 'Finse meisjes zeggen zelden gedag

maar zijn niet verlegen of arrogant

je hebt alleen een beitel nodig om dichtbij te komen

ze bestellen bier voor zichzelf

reizen de hele wereld af

terwijl hun mannen thuis wachten

als ze boos zijn sturen ze je een rotte zalm

 Overwinteren doen ze op een bank onder de sneeuw

als het lente wordt laten ze zich vollopen

om de laag beschaving van hun huid te krabben

ze hangen rond in bushokjes

en soms naakt in een meer

 In de nachtbus zetten ze hun tanden in de rubberen stoelleuning

als ze niet in slaap gevallen zijn