Vergeet de 'twee-staten oplossing', dat is de boodschap. De gespletenheid van Palestina krijgt ook vorm in de montage, de verkniptheid in losse restjes amateurfilm, familiefoto's, journaalbeelden en afsnijsel. Shargawi speelt zichzelf, een radeloze filmer die probeert de relatie met z'n vader goed te maken. Het gewelddadige Palestijns-Israelische conflict dragen beiden met zich mee.

 De vader die overigens niet gelooft dat het maken van films kan helpen. 

 Wat je als filmkijker overhoudt is naast wanhoop vooral de conclusie dat de van huis en haard verdreven Palestijnse bevolking achterblijft met een onafzienbare hoeveelheid psychische problemen.

 Huwelijken van partners uit verschillende culturen en de nakomelingen daaruit, een bron van problemen die de film goed in beeld brengt. 

 Die Maarten 't Hart goed gekend heeft. Hij las 'Héloïse' en schreef: 'In al zijn onopgesmukte eenvoud is het een verbazend goed gelukte roman geworden - zo je al van een roman kunt spreken bij zo'n autobiografisch boek.'

 Op het omslag van het boek staat een portrettekening van Héloïse uit 1944.

 Er ontwikkelde zich tussen Maarten en Monika een kleine correspondentie over de beschrijving van de wandeling naar de haven in hun plaats van herkomst. Die Maarten besluit met: 'Ik kan me niet herinneren je moeder ooit bewust gezien te hebben. De tekening voorop de omslag is fraai, maar is die ook gelijkend? Zulke mooie vrouwen had je helemaal niet in Maassluis.'

 Het boek beschrijft het verdere leven van Héloïse, haar dochtertje en echtgenoot, een reclameschilder in het arme, naoorlogse Nederland.

  'Héloïse en het Inwonen' (150 pagina's) is verschenen bij de kleine uitgever Avanti en de bestellen door een mail te sturen naar yolnus@xs4all.nl De prijs is 15 euro inclusief verzendkosten.

 En hij vervolgt: 'Een vrouw die een dame wil zijn, moet zichzelf in de eerste plaats uitzonderlijk maken, ze moet zich niet al te vaak laten zien, waardoor je het mooie gevoel of geloof krijgt dat er aanspraak op haar wordt gemaakt, dat ze ergens vast uiterst aangenaam en zinvol bezig is, zich hier en daar vermaakt, in vrolijk en spiritueel gezelschap verkeert, dat ze bijvoorbeeld op reis is of misschien in de zon tennis speelt, of in een fauteuil zit en daarbij haar voetjes op een tabouret heeft liggen, wat je je zonder de geringste moeite kunt voorstellen. Ook met een handwerkje of lezend in een geleerd of ongeleerd tijdschrift stel je je een echte dame makkelijk voor, kortom, ze moet iets zijn waarover een gewoon mens makkelijk een beetje kan dromen.'

 En dan gaat het over hoe mannen naar vrouwen kijken:

 'Dan wandelen die ogen ongegeneerd, respectloos alleen om de contouren van een vrouwelijke verschijning heen en doen daar noch iets snuggers noch iets goeds mee, maar iets destructiefs, omdat 't iets liefdeloos is, en dat velen op straat of in openbare gelegenheden dat zo doen, dat zal een vrouw die verfijnd en vriendelijk wil blijven, door en door moeten weten (...),'

 Kortom: 'Ze moet als een mooi getekende tekening zijn en voorbijlopen als een gedicht, als een strofe die nog nooit iemand gelezen heeft.' Dit als introductie van de vrouw van de wereld Selma. Want 'O wat hing die de dame uit.'            

 Soms, zoals vandaag lees ik haar. en alle bijzonderheden over het wonen op kamers boven de bakker in de Woldstraat 40. De moed er in houden, als eten en kleren schaars worden en steeds stuk gaan. Het gewone waarin ik graag verkeer. Tussen voed­sel-, schoenen- en tabaksbonnen en een huwelijk dat een hele opgaaf wordt. Op 17 december 1942 schrijft ze:

 'Laatst was ik eens wat moedeloos omdat hij zo vreselijk zwijgzaam is, nu hij zo moe is. Zo uit school pakt hij een boek en verzinkt erin zonder te horen wat ik vraag. Dan eten met afwezige blikken en tot slot als ontspanning weer lezen. 'Waar ben ik eigenlijk voor,' zei ik, 'je ziet me nauwelijks.' Maar hij zei dat het toch altijd heerlijk is dat ik er ben. 'Als ik thuiskom en je bent er niet vind ik het vreselijk. Dus daar doe ik het dan maar mee.'

 Ze houdt de moed erin. En vertelt dat ze met buurvrouw Annie 'kniepertjes' heeft gebakken voor Kerstmis. 'En nu kan ik ze niet meer zien. Anderhalf pond meel, nu je weet van een eetlepel beslag maak je er al twee, dus je begrijpt hoeveel we er hadden. Het moet altijd zo veel hier.'

 Mijn vader heeft een ontsteking in z'n hals - 'zalf, benzine en pleisters, wat dat gekost heeft!' - en moet toch netjes lesgeven: Ik heb van de week een boord gekeerd. Dat is een werk zeg, maar 't is als nieuw geworden en dan heb je er vanzelf plezier in. Er moeten dan ook weer die lipjes aan en ook die sleufjes voor de baleintjes. Jij weet niet eens hoe zo'n modern herenoverhemd in elkaar zit denk ik.'

 ps. ze tekende deze plattegrond van ''kamers''.

Terug naar 2019.

 'Hij had er altijd een hekel aan gehad terug te kijken naar het verleden. Personen van vroeger, of hij nu goede of slechte herinneringen aan hen bewaarde, ging hij uit de weg. Beladen plaatsen, van straten tot halve stadsdelen meed hij. Bracht iemand ongevraagd zijn persoonlijke achtergrond naar voren, zijn naaste familie, zijn kinderjaren, dan werd zijn afkeer groter naarmate het relaas verder afdaalde in de tijd.'

De tijd als een put waarin je kunt afdalen, maar liever niet. 

Zelf ben ik mijn Haagse jeugd lang uit de weg gegaan, uit Den Haag-West ben ik 35 jaar weggebleven. Bang plotseling oog-in-oog te staan met een gezicht van vroeger, met het rijk der mislukkingen, de 'beladen plaatsen' dat Dirk Kooiman vast ook had ontweken.

Toen ik er eindelijk terug durfde gaan bleken de mensen van vroeger verdwenen, wat ik ook in erkers keek. Zodat de gedachte aan de neutronenbom, die immers de mensen zou wegvagen maar de bebouwing zou laten staan, zich opdrong.

Zou Dirk Kooiman in 'Het gebeurde' ook zijn verleden proberen terug te veroveren? Geduld.

 'Het vrolijke gekwetter van de Nederlanders, die hun opvallend brede achterwerk overal op straat vertonen, en hun nog vrolijker zonden zijn zo ontzettend grappig...'.

 Hij werd toegejuicht, exposeerde, maar verkocht niks. In 1940 nam het Stedelijk zeven schilderijen op zicht, maar die kreeg Beckmann al snel terug. Pas tegen het eind van de oorlog kocht het museum het Dubbelportret Max en Quappi uit 1941, het enige werk dat tijdens Beckmanns leven door een Nederlands museum werd gekocht. In 1947 kreeg hij eindelijk een visum voor Amerika.

 Erg mooi in Singer is zijn serie litho's na een Berlijnse reis in 1922, beetje George Grosz, maar wellicht ook Masereel. Maar ook het in Amsterdam (1946) gemaakte 'Namiddag' liegt er niet om.

 Wat nu in Singer hangt komt merendeels uit de verzameling van het Ostwall Museum in Dortmund.

 Je schildert of schrijft de wereld zoals jij hem ziet. Hij ging daarin zo ver dat sommigen hem onbegrijpelijkheid ver­weten en anderen er van alles achter zochten. Maar het was Willem.

Nu in Singer in Laren een uitgelezen collectie expressionisten te zien is had ik de kans buiten mezelf te treden en met de ogen van Willem en met de vingers van Archipenko, Macke of de mij onbekende Otto Mueller te kijken en te tasten. Navoelen. Natasten. De ontaarde kunst die de Nazi's begrijpelijk genoeg in de ban deden. Zoveel eigenheid was ze onverdraaglijk. Henri Laurens was overigens een Fransman.

 Anneke Brassinga vertaalde van die van Diderot meer dan 700 pagina’s voor Privé domein (1995). Nog steeds makkelijk vindbaar. De toon is zo nabij en vertrouwelijk als ook in onze tijd zeldzaam is.   

 Op 10 mei 1759 dwaalt Diderot langs de beelden in de tuinen van Marly bij Parijs en schrijft: 'In een tuin moeten niet te veel beelden staan, deze was me iets te dichtbevolkt. Men moet standbeelden zien als schepsels die de eenzaamheid liefhebben en zoeken, net als dichters, filosofen, verliefden; zulke wezens zijn niet gewoon.'

 Diderot praat ook met de beelden. En dan komt deze overdenking over wat er allemaal kan omgaan tussen mensen:

 'Het is wonderlijk hoe gevoelige naturen elkaar haast woordloos kunnen verstaan. Een terloops woord, momenten van afwezigheid, een vage, losse opmerking, een zweem van droefenis, een verhulde zinspeling, de klank van de stem, de tred, de gelaatsuitdrukking, het zwijgen, de aandachtige blik, al die dingen verraden hen aan elkaar.'

 De brieven staan vol waarnemingen van mensengedrag dat gewoonlijk onopgemerkt voorbijgaat. Waarnemingen die in latere literatuur net zo uitzonderlijk blijven.

ps. Wie in zijn geboorteplaats Langres komt moet even naar het PMU-cafe op het pleintje waar zijn standbeeld tegenover staat.

 Natuurlijk staat de dwalende Theresa May op zwaar verlies, maar Labour ook. Terwijl de pro-Europese Libdems verbazend winnen. Zodat het land zoetjesaan op onbestuurbaarheid af koerst, want aan coalities doen ze niet. En een tweede referendum is ondenkbaar, want Engelsen bedenken zich nooit.

 In straatinterviews zeggen de ze in koor dat ze Brexit beloofd was en dat Theresa zich niet aan de afspraak houdt.

 En omdat niemand weet wat de Brexit het Verenigd Koninkrijk gaat brengen en er een blind vertrouwen heerst in de eigen kracht van Dad's Army gaat het verder de afgrond in. Wat wijze oude politici als Heseltine en Kenneth Clarke ook 'stop' roepen.

 Maar de opkomst is laag. En zelfs Boris Johnson lijkt een toontje lager te zingen.

 'Toen ik laatst voor een boodschap mijn huis verliet hing er een plastic tas aan de voordeur. Iemand moest hem daar net hebben opgehangen, want even daarvoor had ik opengedaan voor een pakketbezorger en toen hing hij er nog niet. Wat moest die tas daar? Was hij voor mij bestemd? Waarom dan niet even aangebeld? Ik keek links en rechts de straat in, maar zag niemand. De tas zat vol krantenknipsels. Ik haalde er een uit. En vergeeld stuk krant, ongedateerd maar zoals uit de inhoud bleek van voor de invoering van de euro:

'Bij een inbraak in een woning aan de Leeuwerikstraat, via een raam aan de achterzijde, zijn woensdagavond een videorecorder, twee giropassen, een rijbewijs, zeventig cd's en een bedrag van f 200 weggenomen. De buit had een waarde van f 4000.'

Nu kan een Drosteverpleegster ontstaan, die zou gaan als volgt: ' In de Laarstraat in Zutphen, bij de heer Heesen...' etc.