Ze schrijft in golven van associaties, zo eigen, direct en precies als het maar kan. Zo dat het onmiddellijk overtuigt. Zie hoe ze de voorbije liefde tussen haar en Hermine beschrijft:

 'Zo begon in Parijs de almacht van de lift. Gezeten op onze divan, met ijskoude of gloeiendhete handen, was ik aan het wachten, luisteren, popelen, verbeeldde ik me de ijzeren deur van onze overloop te horen slaan, telde ik de rimpels van mijn vingerkootjes. Log, rechtschapen, steeg de lift, daalde. De schommeling van de kabels als hij zich in gang zette. Hermine deed lusteloos de liftdeur achter zich dicht. Ik vloog op, ik opende eerder dan zij onze deur, haar gezicht veranderde. Een heel leven was afgelopen. Ik drukte een vrouw zonder armen tegen me aan. Een blinde, een doofstomme.'

 Soms denk ik al lezend aan Jean Rhys. Ook door hoe ze over de levensnoodzaak van kleren en opschik schrijft. In 1966 werd De bastaard vertaald door Proustvertaalster Therèse Cornips en uitgebracht door de Bezige Bij. Eerst het boek dus, dan, desnoods, de film. 

 De verfilming van het schrijversleven van Violette Leduc, vriendin van Simone de Beauvoir, maakt je niet veel wijzer. Een leven in de jaren ’40 en ’50 overvol emotie. Je ziet haar soms in een vloei­end handschrift een pagina in een schrift volschrijven. Uit een gedrukt boek worden weinig bemoedigende regels voorgelezen als 'Ik ben een woestijn waaruit een monoloog spreek­t'.

 Maar het is niet fair zo met een boek om te springen. Uit de film is onmogelijk op te maken of Leduc nu een briljante of miserabele schrijfster was. Heel het denk- en schrijf­pro­ces dat soms uitmondt in een boek kun je on­mogelijk weergeven in een film.

 Terwijl daarin toch de bestaansgrond ligt van de karakters die je getoond worden. Schetsmatig wordt alleen aangeduid hoe De Beauvoir haar vriendin aan het schrijven blijft zetten. En zo krijg je een verhaal dat eindigt waar het eigenlijk zou moeten beginnen. Met de moeizame weg van het hoofd naar het papier. En dat beter een biografie in boekvorm had kunnen zijn.

 Oom Bob zette zijn zeepgroene tweedehands Sunbeam Rapier stil en wij zagen de spoorbomen dalen. Spoorbomen waaraan rokken van roodwitte metalen strips hingen die bij het dalen ritselende geluiden maakten. Nu keek hij op z'n horloge. En ik wist wat hij ging zeggen:'Ze zijn laat'. 

 Hij kende de dienstregelingen uit z'n hoofd. Alle. Niet alleen die van het personenvervoer die in het spoorboekje stond, ook die van het goederenvervoer. Aan het dreunen van de grond voelden we hem aankomen. We stapten uit en posteerden ons langs de baan. Daar kwam hij. Oom Bob wees me op de loc.

 'Serie duizend'.

 Hij had me het verhaal van de nieuwe elec. locs verteld. Omdat het spoor zijn stroom nog kreeg van het lichtnet kon je 's avonds onder de lampen in de huiskamers het vertrek van de treinen volgen. Een klein dipje in het licht en er was er een vertrokken. Achter de serie 1000 loc daverde een lange goederentrein. Oom Bob moest zijn stem verheffen.

 'Onderlossers.'

 Dit is wat het gedicht 'Trainspotting' van Bart FM Droog dat op de dagelijkse gedichten­dienst Laurens Jz Coster verscheen vanmorgen bij me losmaakte. Net als eerder Hermans’ Bewaakte overweg. Lees. En teken in!

 De enige plaats ter wereld waar Orwells 1984 nog echt bestaat, Noord-Korea is voor Westerse filmploegen een verslavend object geworden. Een relict uit de tijden van Hitler en Stalin, een Jurassic Park.

 Tenminste zo lijkt het. Maar wanneer je de drie slagzinnen er bij neemt waarmee Orwells Big Brother regeert kom je opeens angstig dichtbij: 'Oorlog is vrede', 'Vrijheid is slavernij' en 'Onwetendheid is kracht'. Wordt onze vrede hier thuis niet veilig gesteld met oorlogen ver van huis? Zijn wij als consumenten geen slaven van de vrije markt? En is onwetendheid niet langzamerhand iets om trots op te zijn?'

 Big Brother beheerst het amusement en de taal, die zich aanpast aan wat men graag hoort. Het woordje 'vrij' krijgt zo een andere betekenis. Wij denken toch dat we in vrijheid kiezen voor wat wij kopen en doen? Dwang is niet nodig, een gedachtenpolitie evenmin. Zelfs nu we weten dat iedereen afgeluisterd wordt, geen commotie.

 In Orwells 1984 weet je zelfs niet wat voor dag het is. Waarom zou je dat moeten weten? Alles wordt immers voor je geregeld. Het enige dat hij niet voorzag is dat de mensen van nu daar zo innig tevreden mee zouden zijn. Voor je veiligheid lever je wat eigenheid in, so what. Big Brother zit in ons.

 Met sierpapier ben ik opgegroeid. Op de schutbladen, tussen boekomslagen en titelpagina's van wat mijn ouders en grootouders me nalieten. Ingenieuze, anonieme patronen die boeken een droomachtige omlijsting gaven. Als kind werd je na het opslaan van het boek meteen meegenomen naar die andere, de leeswereld.

 Waar bleef het? Het binnenwerk van menige dichtbundel van nu zou ermee gebaat zijn.

 Kunsthistoricus Jan van der Waals (1947-2009) legde er een unieke verzameling van aan, die teruggaat tot de 17de eeuw, en die zijn weduwe Caroline nu laat zien. En er is meer. Waaronder een film van verzamelaar Van der Waals in zijn 'Wonderkamer'. Nog tot en met woensdag, vanaf 13.00. Met film en toelichting. Haast u.

 Het eerste gezicht dat voor m'n geestesoog verscheen was dat van John Hurt als Winston Smith in de film naar George Orwells 1984. Het boek dat opeens terug is. Niet langer een paranoïde fantasie over een alles controlerende overheid met een 'brainpolice' maar werkelijkheid.

 Winston Smith had een ondergeschikt baantje bij het Ministerie van Waarheid, zoals Edward Snowden werkte bij de CIA. Terug in 1984. Vanmiddag begon ik Orwell te herlezen. Maar Big Brothers 2014-gedaante is oneindig geraffineerder.

 Edward Snowden werd zomaar Man van het Jaar bij The Guardian. Niemand zette vraagtekens bij zijn oncontroleerbare verleden bij de Dienst, zijn vriendin op Hawaï, het ontbreken van zicht op welke schade hij nu eigenlijk heeft aangericht of raadselen als 'verouderde software' op Hawaï.

 Misschien, vrees ik, gelooft Edward Snowden het allemaal zelf. De film die bij mij naar boven komt is een andere Story, de Truman Story. Maar of Edward Snowden in zijn eigen film het achterdoek zal bereiken en de hoogste regie te spreken krijgt betwijfel ik.

 Zijn woorden: 'I didn't want to change society. I wanted to give society a chance to determine if it should change itself. All I wanted was for the public to be able to have a say in how they are governed.' Aggut.

 Meer niet, in die warme, stille straat. De melodie is me altijd bijgebleven. En dat zee rijmde op 'mee'. Het liedje is nergens terug te vinden.

 In de Revisor van 28 januari jl. stonden een paar regels van Anton Valens die zich net zo losmaken van hun omgeving. Ook bij hem: de zee.

  'Hij werd er geen wijs uit, het straatrumoer had iets schel­pachtigs, kalkachtig en leeg, als de buit aan schelpen op het strand als de zee zich teruggetrokken heeft, een willekeurige verzameling loze resten. Het was moeilijk een coherente boodschap uit het rumoer te destilleren, behalve een eeuwenoud, geritualiseerd klagen scheen het hoegenaamd geen informatie te bevatten.'

 De Brusselse boef Félicien Rops - lithograaf uit een Naamse drukkersfamilie - was bevriend met Baudelaire en werd de populairste illustrator van Parijs, waarbij de schrijvers vaak doodsbenauwd waren voor wat hij met hun werk ging doen. 

 Satanisme was heel de 19de eeuw al in zwang in de kunst. Denk aan Iwan Karamazovs gesprek met de duivel bij Dostojevski - waarbij blijkt dat de duivel niets kan zeggen dat niet ooit door Iwan zelf is gezegd of gedacht. Het Fin de siècle ademt de zieke kanten van het katholicisme. Zeker bij mensen als Rops, die zijn eigen mythologie schiep, zeggende: 'Mijn Venus heet Mariette Tutu en ze woont op nummer 16 van de Rue des Martyrs. Zo zie ik de goden en de godsdiensten!' 

 Hij, bewonderaar van Baudelaire, schrijft: 'Ons leven ligt in het verleden, ons verlangen in de toekomst, er is geen heden.'

 Het dubbelschilderij 'Geheim - Weerspiegeling' (1902) laat een vrouw zien die een masker aanraakt dat erg op haar lijkt. Dit moet zijn zuster Marguerite zijn. Aan beiden valt de forse kin op, een familietrekje. Beneden spiegelt de doodstille gracht van het Sint Jans hospitaal. Meer spiegeling dan werkelijkheid.

 Het vrouwelijk ideaal van Khnopff wordt in 1894 door een vriend beschreven als: 'Een onpeilbare sfinx, zeer hautain, van tegen de dertig. Ze is gewend de raadselen of ondeugden van de wereld te peilen maar, als onbewogen rechter bewaart ze een gewijd en streng stilzwijgen. Ze is lang en een beetje mager, heeft een correcte neus, strenge ogen, een afwijzende of misprijzende mond.. Al haar gebaren zijn waardig, berekend

 En niet de volgende prooi zal zijn in een traditie waarin je een bruid buitmaakt door haar met je vrien­den klem te rijden en te kidnappen, zoals haar vriendin Natia overkomt. Immers, meisjes hebben hier zelf niets te vertellen en zijn altijd het slachtoffer. In Bloom (In bloei, ofwel huwbaar, ook nogal cynisch) blinkt uit door ons als Westerlingen buiten te sluit­en. De alledaagse manier waarop daar een enkel gezin met messen en vuurwapens zijn eer en belangen behartigt zou hier genoeg zijn om een legertje hulpv­erleners en tbs-oppassers aan het werk te houden.

 Kun je er iets van leren, behalve dat in Georgië een zieke vechtcul­tuur heerst, het recht van de sterkste?

 Eka, de heldin, van veertien heeft iets voor op anderen, ze is intelligent. Zal het haar helpen? Aan het eind heeft ze al de harde trekken van een door de wol geverfde volwas­sen vrouw.