Drie slakken zijn neergezet in - of beter op - een getekende kooi. Waaruit ze kunnen ontsnappen, wat ze ook doen. Hoe zijn de betrekkingen tussen de drie? Twee - die ter linkerzijde - voelen zich kennelijk tot elkaar aangetrokken. Ze vlijen zich tegen elkaar aan, waarbij het huis op de rug in de weg zit en de een doet omrollen. Ze trekken samen op naar de linker bovenhoek van het scherm. Dit moet seks zijn, de één lijkt somehow in de ander te kruipen. Ik las dat slakkenseks wel 16 uur kan duren. Ook lijkt er spel, van afwenden en weer terugkeren bij de ander. De voelhoorns houden contact.

 Paren ze? Ze bezitten mannelijke en vrouwelijke geslachtsorganen. Kunnen ze dan kiezen? Wat ik eens in de duinen van slakken zag ging anders, ze stonden langdurig rechtop tegenover elkaar met de lange, natte onderlijven tegen elkaar gedrukt. Dat moest wel erg prettig zijn.

 Nummer drie, ter rechterzijde, houdt zich afzijdig en verdwijnt rechts uit beeld op het zelfde moment dat de andere twee links verdwijnen. Wat overblijft is het patroon van hun slijmsporen op het getekende papier.

Tot de etholoog Konrad Lorentz kwam dacht men dat dieren 'maar wat deden'. Nu moet ik uitzoeken wat Semá Bekirovic me eigenlijk wil laten zien. Handtekening gezet voor het behoud van het Jan Cunen in Oss. Maandag in de Avonden meer.

 Stil leven deed de schilder zelf ook. Ongetrouwd, samenwonend met z'n drie zusters. Eén buitenlandse reis maakte hij, naar Zwitserland. Eén huis, en een zomerhuisje vlak in de buurt van Bologna. Het lijkt een eenmansavontuur dat goed afliep.

 Alles is er, zei Morandi. Het enige wat je aan de werkelijkheid kunt toevoegen is je eigen blik. Hij wil je niet 'leren kijken', een spiegel voorhouden of een commentaar leveren op zijn tijd. Wat wel? Dat er meer is dan de zogeheten werkelijkheid, de 'cosidetta realità', maar wat?

 Eens gaven schilders vorm aan een omvattend verhaal van schepping, leven en dood. Morandi schikt z’n potjes, kannen en vaasjes en wacht op gunstig licht. Ik zie ze daar staan, in steeds wisselende groepe­ring op z'n privé podium. Vaasjes als ouders, potjes als zusters. Flesjes als heiligen, een kommetje als heilige maagd.

 Wat me blijft verbazen is hoe zo'n strikt individuele voorstellingswereld de generaties overleeft. Honderd jaar jaar potjes en zusters. Een onaantastbaar monument van concentratie en contemplatie. Onschadelijk ook. Morandi wil niemand bekeren tot potjes en flesjes

'Telkens als ik een man probeerde te vatten, zag ik hoe hij in rook opging. Zonder gezicht, zonder lichaam en zonder naam. Alleen jij was tegen mijn aanrakingen bestand en wilde niet vervliegen. In de metro volgde ik hen met mijn blik: perfect trouw aan hun beeld. Ik heb echter geen nood aan mannen die de regen stoppen, huizen optrekken of snotneuzen, kwartels, honden, katten of andere dieren grootbrengen. Ik wil enkel een man geschapen naar mijn beeld en gelijkenis.'

Vanwaar dat uitroepteken? En waarom dat niet? Stroomt het Spaarne? En zo ja, welke kant op? Ja, er wordt gedronken in deze bundel vol wel en niet. En als daar het wel en niet van stadsdichten bijkomt rijzen er vragen. Lees:

 Ik had niet hoeven houden van

en niet van te zijn

van niemand

Ik had zo eenzaam kunnen zijn

als een slang of als alles

wat eieren legt.

Maar ik voeg me

plak, beitel, schroef, moer, hamer me

in en om de andere menselijke wezens

in alles ben ik niet alleen

met hen

woensdag 19 juni is Sylvia Hubers te horen in de Avonden.

 Dat lijnenpatroon - het lijkt een kooi - is wieweet een knipoog naar haar vader, die natuurkundige is. Bekirovic weet van komische experimenten met een ernstige ondertoon. Fameus is haar project ‘Koet’. Ze wierp een meerkoeten-echtpaar bij haar huis van alles toe, dat ze gebruikten als bouwmateriaal voor hun nest: van naaktfoto's en een creditvard tot een tandenborstel. Een kunstwerk. Er kwam ook een boek van.

 Of ze zet een camera in een bos, die vastlegt hoe de dieren komen om een door haar klaar­gezette picknick te verorberen. 

 Ik wil naar Oss om haar films en foto's te zien. De manier waarop ze het toeval naar haar hand zet. Vooral om het eindeloze geduld en de precisie die erin besloten liggen. 

 In de jaren '60 had hij in Brussel een vriendin die als au-pair werkte bij een EEG-burocraat. Zijn roman Austerlitz speelt er voor een deel.

 'Hoe meer ik van het land gezien heb, hoe vreemder het me voorkwam. Het is werkelijk aan de ene kant het centrum van Europa en aan de andere kant leek het me iets totaal extraterritoriaals, een plaats met louter eigenaardige zaken.  En dat beviel me, onmiddellijk, waar ik ook was, in Luik of in de kustplaatsen, Zeebrugge, Oostende. Als je met de trein vanuit Antwerpen in Brussel komt bij het Noordstation, dan rijdt de trein over een viaduct met links onder je een straat  waar je op zondagmorgen de hoeren voor de ramen ziet zitten...'. (..) België komt in mijn boeken bijna overal voor, eens of ergens aan de rand duikt het op. België staat voor mij voor Europa.'

 Het zou mooi zijn als Ria van Hengel ook deze bundel gesprekken vertaalde voor de Bezige Bij. Terzijde: in die nu verdwenen hoerenstraat logeerde ik eens en maakte een nachtelijkse politie-inval mee in een inmiddels afgebroken hotel. Er staan daar nu glazen torens. Ook dat is België. De macht van de ímmobilieën. 

 Bart Hess ontwierp 'stoffen' voor Lady Gaga en Iris van Herpen die dat effect hebben, zijn werk stond in Vogue en AnOtherMan. Hij exposeerde meermalen in het Pompidou en in Londen. 

 De eerste keer dat ik het verschijnsel tegenkwam was toen één van de eerste autobezitters op het dorp zei 'ik sta aan de overkant'. Later begreep ik pas dat hij zijn auto was geworden. Of dat zijn auto hem was geworden. Als Bart Hess je in Rijksmuseum Twenthe iets duidelijk maakt is het dat techniek niet alleen van buiten iets met je doet maar ook van binnen.

 Ik dacht ook aan de 'handplanten' die onder schoolkinderen in de mode komen in het laatste boek van Willem Frederik Hermans 'Ruisend Gruis'. Die planten groeien aan hun handen vast en willen niet meer los. Juist heel lieflijk is het daarentegen als in Ovidius Metamorfosen Philemon en Baucis in een Eik en een Linde veranderen.

 Zover is Bart Hess nog niet. Hij blijft bij het ontwerpen van materialen waarmee de menselijke verschijningsvorm veranderd kan worden, al lijkt het soms wel of er uit zo’n lichaam iets vreemds groeit.

 Niet alleen de auto, ook het huis wordt sinds de blob architectuur steeds meer een 'levende'; uitbreiding van de mens. Bart Hess werkt voorlopig aan kledingstukken als een tweede huid, die leeft, ademt, groeit en vervormt. Deze zomer is hij ook nog curator van twee tentoonstellingen in Enschede, in 21rozendaal en TETEM, in de cultuurwijk Roombeek. Morgen in de Avonden meer.

 Een middag doorgebracht in het Rijksmuseum Twenthe bij de tentoonstelling die Bart Hess 'A Hunt for High Tech' heeft gedoopt. Half voor de grap durf ik raden. Want in wat hij je voortovert zit minstens zoveel lowtech als hightech.

 Een briljante - permanent bewegende - verkleedpartij, waarbij de kleren letterlijk de man, de mens maken. Steeds van vorm veranderend, in onophoudelijke gedaanteverwisselingen. Waarin je metamorfosen uit het dierenrijk herkent, terwijl de materialen vaak ook dierlijk lijken.

 Wat uitmondt in een reeks verbluffende dansen, uitgevoerd door nog onbekende mensdieren. Aan foto's heb je weinig. Je moet ze zien bewegen. Bekijk de paar Youtubes, maar beter, ga naar Enschede.

Maandag in de Avonden meer.  

 'De kapsels van de vrouwen waren, van achteren gezien, zittende katten. Waarom moet ik zittende katten zeggen om de haren te beschrijven? Alles werd altijd iets anders. Eerst onopvallend iets anders wanneer je het zomaar op zichzelf bekeek. Maar daarna aantoonbaar iets anders wanneer je er woorden voor moest vinden, omdat je erover sprak. Wanneer je precies wilt zijn in je beschrijving, dan moet je in de zin iets vinden dat heel anders is, pas dan kun je precies zijn.'

(...)

 'Pas wanneer de ene waarneming de andere leegrooft, wanneer een voorwerp zich het materiaal van een ander voorwerp toeëigent en gebruikt - pas wanneer dat wat in de werkelijkheid uitgesloten is, in de zin plausibel is geworden, kan de zin zich tegenover de realiteit staande houden als een eigen realiteit, die als het ware in het woord terechtgekomen is, maar de geldigheid van het woord heeft.'

 Waarin televisie tekortschiet is nabijheid. Kortweg, op televisie kun je niet zuchten. Wie voor een radiomicrofoon zit begint met het inrichten van de kamer. Het schemerlampje dat je kladje beschijnt. En dan is er de koptelefoon waarmee je terughoort wat je zelf zegt en anderen in je programma of aan de telefoon.

 Op zuchtafstand improviseer je. Peil je wat anderen beweegt. Ontstaat een spanning omdat je nooit weet wat er gebeuren zal. Televisieaanwezigheden treden op in kamers die door anderen zijn ingericht. Zijn omgeven door voor ons onzichtbare camera's, licht en geluidsmensen. Formats en autocues waarop hun tekst staat. Het blijft - vaak moeizaam - acteren. Alles lijkt erop ingericht - ook de keuze van de presentatoren en gasten - werkelijke spontaniteit uit te bannen.

 De intimiteit van radio. Iemand die je niet ziet praat tegen je, van heel nabij. Het mobieltje vertoont nog steeds geen bewegend beeld van de ander. Geen toeval. In Engeland, Duitsland, de Verenigde Staten bloeit radio. Wie je ervoor nodig hebt zijn mensen met talent voor improvisatietheater. Intelligent, fantasierijk. En met het hart op de tong. 

 ps. En dan praat ik even niet over klassieke genres als documentaire en drama. Ook daar zal televisie steeds meer laten liggen.