De bunker op de berg in Dieulefit waaraan hij bouwde toen ik hem vaak aan de telefoon kreeg (Joop ging niet mee, die sprak geen Frans), die bunker dus was de plaats waar het boek voltooid moest worden. Maar eerst moest hij voltooid worden. Een probleem daarbij was dat Gerard van bouwen geen verstand had. 'Weet je wat? De deur is gekomen. Maar het probleem is, hij zit ondersteboven.'  In plaats van ramen werkte hij met glazen stenen. Maar dat heb ik nooit gezien. Ik was wel beneden in La Grace, maar Gerard was er toen niet. Mijn vriendin kende Dieulefit omdat ze er als kind acht weken had moeten logeren. 

Alles is belangrijk bij Reve en heeft betekenis, waarover steeds getwijfeld wordt. 

Zijn telefoontjes zullen me heugen: ''Ja, met mij. Niks bijzonders hoor.' En dan hadden we het langdurig over het kampeertentje dat ik voor hem had gekocht in de dump. En dat maar vijftien gulden had gekost. 'Koop er dan nog maar een.' 'Waarom?' 'Omdat ze zo goedkoop zijn natuurlijk.'  

Koopt allen ''Nader tot het violet en de dood'' van Nico Keuning. 

Stel je staat midden op straat, hoe kriig je de bal dan de stoep op, naar het doel? Je kunt natuurlijk van een afstand proberen te schieten, met zijkant van je schoen, over de stoeprand heen, maar dat lukt niet vaak. Wat wij deden was de bal tussen beide schoenen nemen, dan eeen sprongetje maken en daar stond je, op de stoep, met de bal. 

Op den duur ontwikkelden we een spel waarbij iedereen een eigen hekje had, dat hij moest verdedigen. Tegelijk was je ook aanvaller. Wondermooi was het scoren. Je raakte dan de ijzeren plaat in het midden van het hekje, wat een schitterend geluid gaf: 'bloink'. Toen ik nog eens ging kijken bleken die hekjes bijna allemaal weg. Nee, echt sjiek waren ze naruurlijk niet. En het toenemend autoverkeer maakte ons hekjesvoetbal onmogelijk. Trouwens, waar zie je aan het eind van een straat nog voetbaldoelen op de muur getekend met daarin ADO?

Aan het andere uiteinde woonde de ook gereformeerde familie Van Zeeland. Henk en Bert bleken ongeschikt voor mijn straatvoetbalelftal, maar er beurde iets anders. De nieuwe tijd kwam in dat huisje binnen in de gestalte van de later beroemde componist en jazzpianist Henk Alkemade. En ja, er stond een piano, zodat de voorkamer, gelegen achter de erker, binnen de kortste keren veranderde in een jazz-studio van de Henk Alkemade combo, met Henk en Bert op bas en slagwerk. Je zag ze op zondagen spelen.

Naar de kerk werd niet meer gefietst, waar de ouders gebleven zijn weet ik niet. Kortgeleden las ik dat Henk Alkemade was overleden. Over de gebroeders Van Zeeland geen woord.

Mijn vader en grootvader waren niet aardig, al konden ze zich bij gelegenheid zo voordoen. Ze waren de baas en daarmee uit. Het begrip empathie was nog niet uitgevonden.

Jarenlang was ik thuis in die Heilige Hallen met de onvergetelijke geur. Ze wisten overal raad mee. En dan, ze waren geboren hier tegenover. Karel zag ik nog wel eens als hij een wandeling maakte door z'n ouwe buurtje. Want Garage Bergsma bestaat niet meer. Was eerst onbereikbaar geworden door de Noord-Zuidlijn en ondanks protesten gesloten.

Maar ook in mijn hoofd heeft die zak patat postgevat. 15 cent tegenover het halvemaantje, Laan van Meerdervoort, eind Savornin Lohmanlaan, de eerste in Den Haag-West. Een caravan net een altijd rokend pijpje erop.

En dan denk ik aan de meester aardappelschiller, die hele dagen werkte in de tent bij het eindpunt van lijn 26 in Amsterdam. Nooit een lintje, nee, maar hij had op z'n minst een verhaal verdiend in het socialistisch leesboek 'Helden van de dag, werkers voor ons allen'. 

In de films die ik zag was altijd wel iemand op de vlucht en moest zich verbergen. Ik verbaasde me erover hoe onhandig volwassen mannen dat deden. Ze kenden de oude lessen van het verstoppen niet! Het 'zien zonder gezien te worden' (het oude credo van Zorro), de gouden regel van het om een hoekje of van achter een boom de vijand gadeslaan, daarbij vergetend dat wie kijkt zich ook laat zien. 

'Pas op, achter je', wil je domme filmsterren steeds wel toeschreeuwen. Nee, ze hebben niet onthouden dat ''blijf zitten waar je zit en verroer je niet'' de boodschap is. Zo heb ik vele uren in een boom gezeten tegenover de school waarvan ik spijbelde. Niet ontdekt, maar koud dat ik het kreeg op die hoge tak. Ik hoor de klassen nog te tafels opzeggen en liedjes zingen in hun warme lokalen. En ik kreeg honger. Een goede raad dus aan alle ontsnappers: zorg voor wat mondvoorraad en een plek waar je niet sterft van de kou. En ijk nooit om hoekjes.

De  inwisselbaareid van mensen is nog ver, maar Willem Alexander en echtgenote? Daar zijn er toch steeds meer van? Tot en met het uitpuilen toe.  Valt er eens openbaar personage weg dan staat er zo een ander. Jansen en Jansens ontstonden doordat de vader en oom van Herge de zelfde hoeden droegen en allebei met een stok liepen. Omdat ze daar zekf aardigheid in hadden. De drang te zijn als anderen is sterk, behalve dat er dan net een klein, onderscheidend verschil moet zijn, een kroontje of hoedje. Als Jansen en Jansens dat niet niet hebben, volstrekt identiek zijn, is dat grappig. Als morgen de monteur koimt - als ie komt - verwacht ik dat hij zal zeggen ''ó deze, die wordt niet meer gemaakt hoor. Maar er is een nieuwe, met veel meer mogelijkheden'.

Wacht u voor dat woord: 'mogelijkheden'.