Tijdens het twaalfjarig bestand brandt het conflict los. Maurits ging zijn opponent en enkele van zijn medestanders op het Binnenhof gevangen zetten. De scenarist kan  het verslag van Oldebarnevelts dienaar Jan Francken gebruiken: 'Daar bij de brug ter hoogte van de twee pilaren, kwam Mathieu de Corps, de Franse opperkamerheer van prins Maurits van Oranje naar de koets toe. Hij vroeg of mijn heer boven bij Zijne Excellentie geliefde te komen, waarop mijn heer uitstapte en zei: 'Jan, wacht hier even, je moet me zo de trap op helpen als ik naar de Prins ga,'

 De oude Oldebarnevelt liep met zijn 'stokske'.

 Nadat hij zijn tas en papieren in de kamer van de Staten van Holland had neergezet, heb ik mijn heer bij de arm naar boven geleid, tot aan de kamer ofwel salon waar hij gewoonlijk zijn besprekingen met Zijn Exc. had. (...) Ik hoorde de Prins zeer ontstemd spreken.'

 Jan Francken wordt dan naar een kamertje geleid waar hij onder bewaking moet wachten. En dat omschreven wordt als 'de nachtegalenkamer', waar Maurits, zoals heel Den Haag wist, zijn vrouwen-voor-een-nacht placht te ontvangen. Oldebarnevelt zit gevangen. Hij krijgt maar een bediende mee en zegt 'Dan zal ik Jan bij me houden, die is gewend mij te dienen.' De gevangenschap zal nog maanden duren tot de executie. 

De zaak Oldebarnevelt: Val, proces en executie v an Wilfried Uitterhoeve, uitg. Vantilt.  

 Het beste is dan - even later - met de wreef onder de voetzool van het meisje zien te komen. Dat - als ze het begrijpt - haar schoen uit laat glijden. En haar daarbij in het gezicht zien.
waarna het superieure genot komt, dat ligt in het 'niks laten merken'. Voeten en tenen zijn ten diepste geheim
Je groeit op met je eigen lichaam. Bijtend op je lip. Wrijvend aan je neus. Krabbend in je kruis.
Wat verwant is met selftalk. Denk niet dat je gek wordt als je steeds maar aan jezelf ruikt, of hardop in je zelf praat.
Tegen jezelf praten is een manier om de persoonlijkheid bij elkaar te houden. Zei de grote psycholoog William James al. Geen teken van naderende waanzin.

 We moesten uit de kantine bekertjes kraanwater halen en  zout, dat waren kleine zakjes. Daarna demonstreerde hij hoe de neus en mondholte gespoeld moesten worden  met zout water.  Je neemt een s lok en ‘spuugt die weer uit via de neus’.  En dat heel  vaak.  Dat gaf wat problemen. Ik had de tekst van het boek gefotokopieerd, zodat het omslaan van de pagina ’s niet te horen zou zijn. Als een pagina gelezen was moest hij hem  naast zijn tafeltje  op de grond laten vallen. Maar het spoelen van zijn neusholte morste hij veel zout water over de tekst. Die helemaal opbubbelde en uitvloeide. Maar het was bij die gelegenheid dat hij mij bezwoer voortaan altijd de griepprik te gaan halen. Gerard speelde graag voor dokter – lees zijn ‘Brieven aan mijn huisarts’  dat juist toen verscheen- en zijn verslag van z’n darm onderzoek in Schiedam  was hilarisch. Eerst begreep ik niet wat hij bedoelde:  ‘Weet je, mijn darmen zijn op de televisie geweest’.

 Hij had natuurlijk mogen meekijken naar het schermpje van de lieve dokter daar. ‘Vrouwen moet je hebben.’

In dit tafereel vermoed ik de kern van het katholieke geloof. De tegenspraak is schijn. Deze dingen bestaan naast elkaar en zijn daarom elk voor zich niet minder waar. In het Catharijneconvent in Utrecht zag ik eens een tentoonstelling over het kloosterleven. En zie daar lagen in vertaling de kloos­terregel van Augustinus uit het jaar 397 met een in­leiding van Kees Fens. Hoogst verwarrend om eerst al die vrouwen te zien en daarna te lezen wat nonnen ‑ echtgenoten van Christus ‑ allemaal niet mochten.

 'Of u nu loopt of stilstaat, in uw kleding en in al uw bewegingen mag u niemands lust opwekken.'

Wat rook de stervende zoon Gods?

 'Wassen van het lichaam en gebruik van het bad vindt niet voortdurend plaats, maar om de zoveel tijd zoals gebruikelijk, dat wil zeggen eens per maand.'

 'Ook al valt uw oog eens op een man, u mag de blik nooit strak op iemand gericht houden.'

 Kerkvader Augustinus had een vriendin en leefde als een heiden voor hij zich bekeerde. Hij wist waar hij het over had.

 Na haar verhuizing heb ik het boek nooit meer teruggezien. En nu heb ik het opeens in handen. En ontdek ook hoe tante Ans dingen veranderde. Zo maakte ze van Mevrouw Bunzing een Mevrouw Stinkdier, de vrouw waar iedereen voor terugdeinst.  In de zittende boom is een winkel van een oude dame waar de dieren van alles kunnen kopen. Ook het slaapmiddel Slapine. Er is, zoals bekend, veel slape­loosheid onder dieren. Hoe kom je aan Slapine? Let op:

'Altijd, als een kat of een hond of een veldmuis of een ander dier ligt te slapen, zit er in de lucht, die het uitademt, door zijn neus of door zijn mond, een klein beetje Slapine. Die blijft tegen het plafond hangen, of ze vliegt het raam uit. Maar als je een stopfles neemt, en die dicht bij de slapende neus houdt, dan komt er heel wat van de Slapine in de fles en daar blijft het dan zitten. Als je de kurk erop  doet en de juiste toverspreuk over de fles uitspreekt, kun je het wel een maand lang bewaren. En als je het dan weer uit de fles giet, raak je er van in slaap.'

 Eerder beschreef ik al - uit m'n hoofd - hoe de misdadige Sam van Slapine Wakkerine maakt, een soort speed. Lees maar na.

 De plaatjes van Isobel en John Morton Sale heb ik nu weer. Zoals van de heks met haar padden die je in je oog spuwen. En van Mevrouw Stinkdier. En ik ben weer vijf jaar oud.

 Met veel dank aan Mark Olofsen.

 Op Sardinie kwam ik een Italiaanse schoolklas tegen die blij verrast de buitenlander begon aan te spreken. 'Do you speak English' vroegen ze, aangemoedigd door hun leraar, de een na de ander. Maar als ik 'Yes' zei bleef het stil. Duitsers en Fransen spreken Engels tegen Neder­landers, de lingua franca van de EU.

 Vreemd dat binnenkort de Engelsen, die al geen talen spreken ook geen Europe­anen meer zullen zijn. Wat ze voor hun gevoel al nooit waren. Je hebt Engeland en 'the con­tinent'. De overtocht, de crossing, is voor het gevoel niet alleen een oneindige zeereis, het is een psychische barriere die Napol­eon, noch Hitler ooit durfden oversteken. En nu, vijftien januari 2019 zal de ironie ernst worden.

 Basil Fawlty zal besluiten dat het Verenigd Koninkrijk uit de EU moet, die immers een samens­choling van krankzinigen is. Hoor hoe raar ze praten!

 'Ik heb lang niets meer geschreven. Maandenlang al leef ik niet meer, duur ik slechts voort tussen het kantoor en mijn fysiolog­ie, terwijl innerlijk mijn denken en voelen stilstaan. Helaas betekent dat geen rust: rotten is ook een proces.

 Ik heb niet alleen lang niets geschreven, maar ik besta zelfs al lang niet meer. Ik geloof dat ik nauwelijks droom. De straten zijn straten voor me. Ik doe mijn werk op kantoor zonder me van iets anders bewust te zijn, hoewel ik vaak verstrooid ben: in plaats van na te denken slaap ik dan. , maar ik ben wel een ander achter mijn werk.

 Ik besta al lang niet meer. Ik ben volkomen rustig. Niemand onderscheidt mij van wie ik ben. Zojuist merkte ik dat ik ademhaalde, alsof ik dat nu pas of nu pas voor het eerst had gedaan. Ik begin te beseffen dat ik een bewustzijn heb. Misschien kom ik morgenvroeg weer tot mezelf en neem ik de draad van mijn eigen bestaan weer op. Ik weet niet of ik me dan gelukkiger of minder gelukkig zal voelen. Ik weet niets. Ik hef al wandelend mijn hoofd op en zie dat op de helling naar het Kasteel de zon, die er recht tegenover ondergaat, in tientallen ramen brandt met een felle weerschijn van koudvuur. Rond deze harde, vlammende ogen is de helling lieflijk zacht van het einde van de dag. Ik kan me tenminste bedroefd voelen en bedenken dat die bedroefdheid zojuist werd gekruist door het plotselinge tingelen van een tram, die ik met mijn oren voorbij zag rijden, de toevallige stemmen van pratende jongelui en het vergeten gefluister van de levende stad.

 Ik ben al lang niet meer ik.'

 En stortte zich weer in de Duitse geschiedenis. Een schilder in DDR-Dresden maakt socialistisch realisme. Werk waarin hij zelf niet voorkomt. Immers decadente Westerse kunst gaat alleen maar over Ik, Ik, Ik.

 Hij vlucht naar het Westen, waar Joseph Beuys zijn leraar wordt in Düsseldorf. Die zegt: 'Wat waar is, is mooi.' Als schilderen geen vak meer is dan ben je er alleen nog zelf. En zo komt Kurt uit bij jeugdfoto's en karakters uit zijn leven die de Duitse geschiedenis verpersoonlijken.

 Hij gaat zijn eigen verhaal schilderen. Zo heeft hij als jongetje gezien hoe gekken werden af­gevoerd om het ras zuiver te houden. De chef-arts die dat deed wordt merkwaardigerwijs nu zijn schoonvader. En pleegt abortus bij zijn eigen dochter om zijn familie zuiver te houden.

 Ik zag een legpuzzel vol al te toevallige samenlopen, die aan het eind, toen het laatste stukje op z'n plaats gelegd was, inderdaad precies bleek te kloppen. Wat hindert, kunst moet onaf genoeg zijn om de toeschouwer wat ruimte laten.

 De geschiedenis is er. Wat kan je er als kunstenaar nog aan toevoegen? Zo zijn we terug bij Beuys.

 In zijn boek 'De museale snelweg af' bezoekt Karel Schampers nauwelijks bekende musea in België en Noord-Frankrijk. Ik hou ervan, de woonhuizen van lang gestorven schilders die de gemeente of hun familie onderhoudt voor schaarse bezoekers. Soms lastig te vinden. In moet altijd nog naar het Museum Gust De Smet in Deurle aan de Leie, even voorbij Gent en Sint Mar­tens Latem. Let op de openingstijden! Hij liet zijn huis annex atelier met honderden werken na aan de gemeente.

 En dan meteen door naar het grotere Museum Dhondt-Dhaenens, vlakbij, waar de collectie van een rijk echtpaar te zien is. Onbekende Tytgats ga ik er zien, Frits van den Berghe, Ensor, Spilliaert en De Saedeleer. Het Raveelmuseum en het graf van Gerard Reve zijn om de hoek.

 En dan naar Tournai/Doornik voor het door Horta in jugendstil gebouwde museum vol onbekend werk van Franse impressionisten en zelfs Van Gogh. Aangevuld met Bruegels en Gossaert. Maar eerst wat beter worden.

 En een dag later toch eindelijk het Zwembad dat een Museum werd in Roubaix, gebouwd voor de arbeiders. Met beelden en schilderkunst uit de 19de eeuw rond het nog altijd gevulde bassin.

 Is daar het museum? Ja, en dan nog even linksaf.

 Lopen, het ene been voor het andere zetten, kan met bijna alles te maken hebben. Van militaire parades tot processies, van wedstrijden of 'silly walks' tot de begaanbaarheid van wegen. Zelf loop ik met een stok.

 Als mensen steeds de zelfde route kiezen door onbebouwd land, ontstaat er een paadje, een weggetje. De beschaving baant zich een weg te voet. Het landschap wordt aanraakbaar, ruikbaar, hoorbaar en verzet de geest door steeds nieuwe indrukken.

 Vrouwen op straat blijft penibel. Een hoer is nog steeds een streetwalker.

 Zoals Willem Brakman het 'denkfietsen' benoemde was er altijd al het 'denklopen'. Natuurlijk is de geest ook een landschap. Maar pas de laatste tijd is het lichaam terug op straat, in parken. Het bewegen ervan om gezondheidsredenen is nog recenter. De zondagse familiewandeling, meer was er niet. Mijn vader heeft nooit gewandeld en toen de auto er eenmaal was ook nooit meer gefietst.

 Geleidelijk leerde ik dat met elke stap die je zet de wereld verandert, dat hoe je loopt beïnvloedt hoe je denkt. Je hoort het. Lopen is ook muziek maken. Kinderen huppelen. Maar meestal gebeurt het ongemerkt. Schilders als Caillebotte hebben dat gezien en de wandelaars voor altijd stilgezet. Zolang je nieuwsgierig blijft naar wat er om de volgende hoek is leef je.