En dan kom ik terecht in zo'n verhaal als Kain, in 'Praagse ironie'. Waar de perronchef (hij dus) praat met het fruitvrou­wtje.

 'De trein reed het station binnen. Ik stapte een coupé in, die in verband met de oorlog onverlicht was, en heel stilletjes vertrok ik. Toen ik langs de dienstdoende chef kwam, zwaaide deze drie keer met zijn groene lampje op en neer, alsof hij een priester was die een doodskist met zijn wijwaterkwast besprenkelde, ditmaal was er niemand die er muziek bij speelde en ik reed weg om eenvoudig menselijk geluk te vinden, om mijn leven in overeenstemming te brengen met mijn denkbeelden. Ik zat daar met mijn jas aan en omdat ik eveneens staatsexamen rechtsgeschiedenis had gedaan, dacht ik aan een Oostenrijkse wet die zegt dat zelfmoordenaars apart begraven moeten worden, in alle stilte, of aan de familie moeten worden overgedragen voor een stille begrafenis. (...) Daaraan dacht ik en ik luisterde naar het trager wordende gebonk van het wielenstel, omdat de trein bezig was te stoppen. Hij stopte en er worstelde zich een in het zwart gekleed vrouwtje met een kartonnen doos de coupe in.'

 Ze heeft fruit geplukt in haar boomgaard. Dat doet ze al twintig jaar.

 'En bent u nooit een keer uit een boom gevallen?' vraagt de perronchef. 'Dat moest er nog bijkomen.' Nee, ze klimt zelfs naar plekjes waar haar man niet durft te komen.

 Treinverhalen gaan over de dood.

 Een film die voor altijd in je bagage blijft zitten. Waarom? Vanaf de openingsscene, waarin Robert vol gas op een doodstille plek zijn VW-kever - die niet wil zinken - de Elbe in rijdt raakte ik opgezogen in het verhaal dat nergens vandaan komt en nergens naar toe gaat.

 Dat Robert op sleeptouw wordt genomen door Bruno. een man met een busje  die het lege, naoorlogse Duitsland afrijdt om filmprojectoren te repareren voor bioscopen is genoeg reden om de levens van beide mannen te laten zien. Alsook het Duitsland dat ik kort na de oorlog nog gezien heb.

 Zei de Nederlander Robby Müller onderweg tegen Wenders: 'Es ist mir auch passiert, dass ich nach einem ganzen Tag Dreh, als wir nachts zusammen sassen, um am Buch zo arbeiten, gesagt habe: 'Ich schaff'es nicht mehr!' Da hat der Wim gesagt 'Ja, ich auch nicht'. 'Und dann haben wir weiter gemacht.'

 En daar zit je dan. Hoe maak je een film zo leeg? Een land zo leeg.

 Alsof er na de oorlog langs de Duits-Duitse grens zo goed als niets meer over was. Een enkele wachttoren aan de overkant van de rivier is al wat je ziet. Een hallucinerende leegte.

 Meteen werd ontzaglijk veel geld gestort maar waarvoor? Nauwkeurige herbouw? Vooral van de fleche, de vieringtoren, die zo mooi ineengestort was, maar die restaurateur Viollet-le-Duc er pas in 1853 op had gezet. Of? De premier zou een prijsvraag uitschrijven. Een Rus wilde het hele dak in glas uitvoeren, met een terras er bovenop.

 Dit lees ik in het zeer aan te raden Nôtre Dame-nummer van Kunstschrift. En waarom niet? Wat je in zo'n themanummer doet is eigenlijk niet anders dan door de geschiedenis, met zijn vele lagen, heen kijken. En de Nôtre Dame is toch een levend verhaal waar ieder het zijne aan toevoegt of vanaf haalt. Wat de neogoticus Viollet-le-Duc deed was zijn idee van de middeleeuwen. Van de 28 koningen van Frankrijk uit 1230 in het front - tijdens de revolutie verwijderd - werden brokken langs de Seine teruggevonden en nagebeiteld en in 1977 herplaatst. Hier een teruggevonden hoofd.  

 'Steeds al er iets aan komt

is er ooit iets geweest

hoort er iets geweest te zijn

Hoe het begint te waaien.

En ik zeg: ga liggen.

Dat het niet gaat liggen

Soms is er ineens het dreigende.

Ik roep: ga liggen; het geeft geen

krimp. Als het dit is, dan is dit het:

zo lang als het zich duurt. En de steen

die ik wilde werpen wordt de steen

die ik bij mij hield:

de bij mij behouden steen. Ach,

strelen om gestreeld te kunnen

worden; gestreeld te worden om

te kunnen strelen. Het zijnde

is: het laten begaan;

zich te laten begaan.'

Een bloemlezing 100 gedichten is toegezegd voor 2020, dertig jaar na het overlij­den van Hans Faverey.

 In Sinterklaas heb ik werkelijk geloofd, de intocht met het bootje aan de Zutphense Ijssel, de paarden, het fluweel, ze waren onmiskenbaar echt.

 Het waren de ongelovigen die mij aan het wankelen brachten. Op straat zongen ze heidense liedjes als Sinterklaas is jarig, zet hem op de pot, o wat zal ie stinken, doe de deur op slot. Ik had aanvechtingen die jongens te lijf te gaan. De kruistochten en de Inquisitie leefden in me op. Onmogelijk dat er geen bliksemende banvloeken op ze neerdaalden.   

 Maar het was juffrouw Annie van Bochove van het postagentschap bij de drogisterij die mijn geloof voorgoed deed tuimelen. Er kwam achter het Sinterklaaspaard een open autootje met een keurig in het pak gestoken Zwarte Piet. Maar onder de fluwelen baret herkende ik duidelijk het zwartgemaakte gezicht van juffrouw Annie van Bochove. Dat was het einde. Kinderen voor de gek houden? Vergeet het.

 Wat geloof is weet ik sindsdien. Een ware gelovige is tot moord en doodslag, tot alles in staat. In een tram in Utrecht of waar ook.

 'Aan het stuur van mijn Chevrolet over de weg naar Sintra,

In maanlicht en in droom op de verlaten weg,

Rijd ik alleen, rijd ik bijna langzaam, en denk ik bijna,

Of dwing mij bijna te denken dat ik over een andere weg

Rijd, door een andere droom, door een andere wereld,

Rijd, zonder Lissabon achter mij of Sintra om naar toe te gaan,

Rijd, en wat anders is rijden dan niet stilstaan maar rijden?' (...)

'Ik ga in Sintra slapen omdat ik niet in Lissabon kan slapen, naar wanneer ik in Sintra aankom zal het me spijten niet in Lissabon te zijn gebleven. Altijd die onrust zonder zin, zonder verband, zonder gevolgen, altijd, altijd, altijd die buitensporige beklemming van de geest om niets, op de weg naar Sintra, of op de weg van de droom, of op de weg van het leven... Ik ga in Sintra slapen omdat ik niet in Lissabon kan slapen, maar wanneer ik in Sintra aankom zal het me spijten niet in Lissabon te zijn gebleven. Altijd die onrust zonder zin, zonder verband, zonder gevolgen, altijd, altijd, altijd die buitensporige beklemming van de geest om niets, op de weg naar Sintra, of op de weg van de droom, of op de weg van het leven...'

Maar er is meer, veel meer.

 'Ik kom mijn tweede redder tegen in de nachtwinkel/ Van de zwaarmoedige Liberiaan die altijd loenst/ En moeilijke boeken over gemakkelijke planeten leest/ Mijn tweede redder leest de Zweedse ingrediëntenlijst/ Van een pak puddingpoeder, hij lijkt teleurgesteld in de ingrediënten.

 Hij merkt dat ik hem aanstaar en zegt 'Je rits is kapot, het is niet erg/ Want ik ben een gerenommeerde de ritsenhersteller!'/ Mijn tweede redder koopt uiteindelijk toch het pak puddingpoeder,/ En ook nog een bokaal augurken, en een tube secondelijm/ Ik koop niets , maar ik steel zonder zelfverwijt een fles roséwijn.

 Buiten vraag ik aan mijn tweede redder: 'Is het ver naar de plaats/ Waar je gezwind en opgewekt ritsen herstelt omdat het je roeping was?'/ Hij antwoordt nors: 'Het was mijn roeping niet, mijn roeping was imker.'/ Het was niet ver na vijf minuten wandelen mag ik/ Mijn eerste ritsenparadijs betreden, zoals elk paradijs is ook dit paradijs onbeschrijflijk.

 Na de ritsherstelling bekijken we in de woonkamer van mijn tweede redder Casablanca/ De zon komt op en een wesp ontwaakt op de vensterbank/ Mijn tweede redder maakt pudding voor ons ontbijt/ We neuken zodat de pudding rap lauw wordt, het schijn te werken/ Helaas heeft de wesp dezelfde honger als ik , voor ik het besef heb ik hem verzwolgen.

 Mijn tweede redder haalt traag en koelbloedig een scalpel/ En een gifgroen rietje uit zijn ritsenparadijs/ Hij maakt een soort rits van mijn keel, bedenk ik mij al te sentimenteel/ Na de redding keer ik niet huiswaarts; ik ga naar het pompeuze Astridpark/ En luister naar de monarchiehatende monoloog van de meest tandrijke clochard van West-Europa.

 'Slechts voor drie notabelen in het dorp had Branger de gewoonte zelf de postzegels met zijn tong te bevochtigen. Vandaag was een soort rustdag, een overwinningsdag, als je na achttien jaar ongeduldig wachten en ingehouden verontwaardiging van een overwinning kon spreken. Vanuit zijn loket - Branger moest daarbij zijn zitvlak van de kruk oplichten - keek hij recht in de wild overgroeide patriciertuin van de oude mevrouw Rumald en naar de klaterende fontein. Sinds vanochtend klaterde die niet meer. Johanna Rumald was gestorven, zonder veel ophef te maken. De kleine oude  dame, haar gezicht met kant omgeven, lag gewoon in bed en verraste de even oude kokkin door stipt om kwart over zeven niet te komen ontbijten. Om half negen verscheen de dokter  sloot haar ogen, waarschuwde de familie en het gemeentesecretariaat. Anderhalf uur later - Branger kon het van op zijn zitplek precies in het oog houden - verscheen de jongste zoon, samen met zijn vrouw. Ze waren allebei in het zwart gekleed, bleven een ogenblik in de botanische wildernis staan en lieten de oude poort met houtsnijwerk achter zich open. De jonge heer Rumald gaf de kokkin een aanwijzing en bleef voor de fontein staan wachten tot die begon te stokken, nog een keer sputterde en vervolgens met een klokkend geluid in elkaar zakte en opdroogde.'

 Aan Albert Speer, Hitlers architect, werd pas nog een expositie gewijd in Berlijn. Daar is de leidraad de Mythos Ger­mania het nieuwe Berlijn van Hitler en Speer. In 'Duitse passages' beschrijft Lo van Driel de ontwerpen voor het nieuwe Berlijn.

 Speer was gek op schijnwerpers en 'Fahnen', grote wapperende vlaggen en spandoeken. Dat was net wat architectuur nodig had. Een 'kathedraal van licht.' Parades werden liepen zorgvuldig uitgelicht in de pas. Hitler hielp mee met de ontwerpen. Er moest een soort Arc de Triomfe komen in het midden. En o nee, geen bierbuiken. Speer verzorgde de choreografie en de decors, de techniek en requisieten in Neurenberg. Al wist hij zich daarvan bij zijn proces niets meer van te herinneren.

 Er moest een Forum Germaniae komen met een centrale hal van 320 meter hoog. Baudet zou er zijn vingers bij aflikken.

 Zo verscheen er nu nummer 11 waarin Martijn le Coutre de geschiedenis van Han van Meegeren - de Vermeer-vervalser die Hermann Göring voor 1,5 miljoen oplichtte - verder uitzoekt. Waar bleven de miljoenen? Een Hilversumse geschiedenis, zich afspelend aan de 's Gravelandseweg 31A, vlakbij de VPRO-villa, maar dit ter­zijde. Er huizen veel raadselen in die villa's.

 Van Meegeren stierf in 1947. De schrijver, tevens notaris, zocht het uit.

 Er kwam een proces in de Verenigde Staten waar hij werd geprezen als 'de man die de Nazi's belazerde'. Een tijdlang was hij ook hier heel populair. Tegelijk stonden de kunstkenners, waaronder Boymans directeur Hannema, die van Meegeren geloofde, volkomen voor joker.

 Wonderlijk verhaal met twee kanten. Je kunt Van Meegeren prijzen omdat hij de Nazi's bezwendelde, maar anderzijds was hij toch een oplichter. Er zat voor Van Meegeren niet anders op dan het maar toe te geven. De processen sleepten tot 1954.

 Maar het geld was weg.

 De Eigenbouwer is te krijgen bij oa. Athenaeum.